เกาะแก้วพิสดาร ไม่ใช่เกาะเสม็ดอย่างที่คิด แต่เป็นเกาะในทะเลอันดามัน!!?

แผนที่แสดงฉากและบ้านเมืองต่างๆ ในพระอภัยมณี อยู่ทางทะเลอันดามัน ปรับปรุงใหม่จากข้อเสนอของ “กาญจนาคพันธุ์” (ขุนวิจิตรมาตรา) เป็นท่านแรก ตั้งแต่ พ.ศ. 2490

เมื่อเท้าสิลราช เจ้าเมืองผลึก กับลูกสาวคือ สุวรรณมาลี ติดมรสุมอยู่กลางมหาสมุทร (อินเดีย) ปู่เจ้าบอกทางรอดว่า “จงตัดคลื่นฝืนไปทิศอิสาน จะพบพานผู้วิเศษข้างเพทไสย”

เมื่อมุ่งไปทางทิศอีสานก็ได้พบ-พระฤาษีเกาะแก้วพิสดาร-จริง ๆ แสดงว่าเกาะแก้วพิสดารอยู่ในเขตทะเลอันดามันหรือที่ใดที่หนึ่งของมหาสมุทรอินเดีย ไม่ใช่ “เกาะเสม็ด” ในอ่าวไทยที่จังหวัดระยองอย่างที่เข้าใจกัน

ทะเลอันดามันไม่ได้มีเพียงหมู่เกาะนาควารี แต่มีหมู่เกาะอันดามันและหมู่เกาะอื่น ๆ เป็นพืดยืดยาวตามแนวพม่าลงไปถึงสุมาตราของอินโดนีเซียโน่น แม้เกาะของนางผีเสื้อสมุทร สุนทรภู่ก็กำหนดให้อยู่ในบริเวณนี้ด้วย คำว่า “ปีศาจ”-“ยักษ์”-“นาค” รวมทั้ง “ผีเสื้อ” (มาจาก “ผีเชื้อ”) ล้วนหมายถึงคนพื้นเมือง

และดูเหมือนว่าเกาะอันเป็นถิ่นของนางผีเสื้อสมุทรจะอยู่ค่อนไปทางตอนบนแถบหมู่เกาะอันดามันที่บันทึกของพระสงฆ์บอกว่ามีมนุษย์กินคน ดังปากคำของนางเงือกที่บอกกับพระอภัยมณี ดังนี้ (จัดย่อหน้าใหม่ – กองบรรณาธิการ)

ฝ่ายเงือกน้ำคำนับอภิวาท                 ข้าพระบาททราบสิ้นทุกถิ่นฐาน
อันน้ำนี้มีนามตามบุราณ                  อโนมานเคียงกันสีทันดร
เป็นเขตแคว้นแดนที่นางผีเสื้อ           ข้างฝ่ายเหนือถึงมหิงษะสิงขร
ข้างทิศใต้ไปเกาะแก้วมังกร              หนทางจรเจ็ดเดือนไม่เคลื่อนคลา

ไปกลางย่านบ้านเรือนหามีไม่           สมุทรไทซึ้งซึกลึกหนักหนา
แต่สำเภาชาวเกาะเมืองลังกา           เขาแล่นมามีบ้างอยู่ลางปี
ถ้าเสียเรือเหลือคนแล้วนางเงือก       ขึ้นมาเลือกเอาไปชมประสมศรี
เหมือนพวกพ้องของข้ารู้พาที          ด้วยเดิมทีปู่ย่าเป็นมนุษย์

ปากคำนางเงือกระบุชัดเจนว่าบริเวณนี้มี “สำเภาชาวเกาะเมืองลังกา” แล่นผ่านไป-มาอยู่ด้วย แสดงว่าอยู่บนเส้นทางคมนาคมการค้าแถบทะเลอันดามันชัดเจน

แผนที่แสดงฉากและบ้านเมืองต่างๆ ในพระอภัยมณีอยู่ทางทะเลอันดามัน ปรับปรุงใหม่จากข้อเสนอของ “กาญจนาคพันธุ์” (ขุนวิจิตรมาตรา) เป็นท่านแรก ตั้งแต่ พ.ศ. 2490

บนเส้นทางคมนาคมการค้าในทะเลอันดามันนี้เอง มี “เกาะแก้วพิสดาร” ของพระฤาษีผู้วิเศษอยู่ด้วย ฉะนั้นจึงมี “พวกเรือแตกแขกฝรั่งแลอังกฤษ ขึ้นเป็นศิษย์อยู่สำนักนั้นหนักหนา” ดังปากคำของนางเงือกบอกว่า (จัดย่อหน้าใหม่ – กองบรรณาธิการ)

แต่โยคีมีมนต์อยู่ตนหนึ่ง                อายุถึงพันเศษถือเพทไสย
อยู่เกาะแก้วพิสดารสำราญใจ          กินลูกไม้เผือกมันพรรณผลา
พวกเรือแตกแขกฝรั่งแลอังกฤษ       ขึ้นเป็นศิษย์อยู่สำนักนั้นหนักหนา
ด้วยโยคีมีมนต์ดลวิชา                  ปราบบรรดาภูตพรายไม่กรายไป

แม้นพระองค์ทรงฤทธิ์จะคิดหนี       ถึงโยคีเข้าสำนักไม่ตักไษย
เผื่อสำเภาเขาซัดพลัดเข้าไป           ก็จะได้โดยสานไปบ้านเมือง
แต่ทางไกลไม่น้อยถึงร้อยโยชน์       ล้วนเขาโขดคิรีรัตน์ขนัดเนื่อง

กลางคงคาสาระพัดจะขัดเคือง       จงทราบเบื้องบงกชบทมาลย์
แม้กำลังดังข้าจะพาหนี                เจ็ดราตรีเจียวจึงจะถึงสถาน
อสุรีมีกำลังดังปลาวาฬ                ตามประมาณสามวันจะทันตัว

สรุปว่า เกาะแก้วพิสดารในจินตนาการของสุนทรภู่อยู่ทางใต้ของทะเลอันดามัน ค่อนลงไปทางเกาะสุมาตรกับเกาะชวาของอินโดนีเซีย


อ้างอิง

สุจิตต์ วงษ์เทศ. “ทะเลอันดามันในพระอภัยมณีของสุนทรภู่”, ใน อันดามันสุวรรณภูมิ ในประวัติศาสตร์อุษาคเนย์. กรงเทพฯ : มติชน, 2547.


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 6 กันยายน พ.ศ.2561