“ขนมเข่ง” ขนมไหว้ตรุษจีน อายุกว่า 2,500 ปี ทำไมถึงใช้ไหว้ในเทศกาลนี้?

ผู้เขียน	ปดิวลดา บวรศักดิ์
เผยแพร่	วันจันทร์ที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2569

ขนมเข่ง ขนมไหว้ตรุษจีน อายุกว่า 2,500 ปี ทำไมถึงใช้ไหว้ในเทศกาลนี้?

“ขนมเข่ง” เป็นขนมที่มีแป้งเป็นส่วนประกอบหลัก มักเห็นหน้าเห็นตากันเกลื่อนเมื่อเข้าสู่เทศกาลตรุษจีน เนื่องจากเป็นหนึ่งในขนมไหว้ที่คนไทยเชื้อสายจีนนิยมใช้ในการไหว้ทุก ๆ ปี

ถ้าดูจากลักษณะภายนอกจะเป็นแป้งนิ่ม ๆ อยู่ในกระทงเข่งที่ทำจากใบตอง ตรงกลางขนมแต้มด้วยจุดสีแดง ไม่ได้มีอะไรพิเศษมากนัก

แล้วทำไมคนต้องนำขนมเข่งมาไหว้ในเทศกาลสำคัญอย่างตรุษจีนด้วย?

ขนมเข่ง ที่จริงแล้วเป็นหนึ่งในขนมไหว้ตรุษจีนที่ชาวไทยเชื้อสายจีนนิยมไหว้ ซึ่งในภาษาจีนจะเรียกรวม ๆ ขนมที่ทำจากแป้งว่า “เหนียนเกา” ที่แปลว่า ขนมเหนียวหรือขนมประจำปี โดยแต่ละที่ก็จะมีเหนียนเกาที่หน้าตาไม่เหมือนกัน

เหนียนเกา หรือขนมเข่งนี้ มีมานานกว่า 2,500 ปีแล้ว ในสมัยชุนชิว หลังจากสิ้น “อู๋จื่อชวี” ขุนนางแห่งแคว้นอู๋ โกวเจี้ยน ผู้นำแห่งแคว้นเยว่ก็เข้าโจมตีเมืองหลวงแคว้นอู๋

อู๋จื่อชวี (ภาพโดย Jakub Hałun ใน Wikimedia Commons สิทธิการใช้งาน CC BY-SA 3.0)

ทำให้บ้านเมืองของแคว้นอู๋ถูกปิดล้อม ประชาชนและกองทัพต่างอยู่ในเมือง ซึ่งต่อมาก็ขาดแคลนอาหาร ผู้คนอดตายระหว่างการปิดล้อม

ทว่า ในเวลาที่ยากลำบากกลับมีคนนึกถึงคำของอู๋จื่อชวี ที่เคยกล่าวว่า หากประเทศเดือดร้อน ผู้คนไม่มีอาหารการกิน ให้ขุดใต้กำแพงเมือง 3 ฟุต หรือประมาณ 900 เมตร แล้วจะพบอาหาร

พอได้ยินประโยคที่เหมือนแสงสว่าง ทหารก็ทำการขุดหาอาหารทันที จากนั้นก็พบว่า ฐานของกำแพงเมืองสร้างด้วยอิฐพิเศษที่ทำจากแป้งข้าวเหนียว ทำให้ผู้คนจำนวนมากรอดตายจากเหตุการณ์ครั้งนั้น

ต่อมา ผู้คนจะทำขนมจากแป้งข้าวเหนียวหรือภาษาจีนเรียกว่าเหนียนเกานี้ขึ้น ซึ่งต่อมาเมื่อเดินทางมาที่ประเทศไทยคนก็เรียกขนมเข่ง เสมือนแทนกับอิฐที่อู๋จื่อชวีเคยทำให้พวกเขารอดตาย ทั้งยังเป็นการระลึกถึงแม่ทัพผู้มองการณ์ไกลคนนี้อีกด้วย

จนในที่สุดขนมนี้ก็กลายมาอยู่ในกลุ่มขนมไหว้เทศกาลตรุษจีน

นี่คือที่มาของขนมเข่ง

นอกจากนี้ หากเราไปดูความหมายในภาษาจีนของชื่อขนมเข่ง จะเห็นว่า ขนมชนิดนี้มีความที่ดีมาก เห็นได้จากบทความ “ขนมเข่ง : ร่องรอยพิธีกรรมเพื่อความอุดมสมบูรณ์ เมื่อ 2,000 ปีก่อน ในเทศกาลตรุษจีน” ในมติชนสุดสัปดาห์ที่กล่าวว่า

“คำว่า ‘เหนียนเกา’ แปลได้ความตรงตัวว่า ‘ขนมเหนียว’ แต่คำว่า ‘เหนียน’ ที่แปลว่า ‘เหนียว’ นั้น ยังพ้องเสียงกับคำว่า ‘เหนียน’ ที่แปลว่า ‘ปี’ หรือ ‘ธัญพืชสุก’ อย่างที่กล่าวถึงมาแล้วอีกด้วย… ชื่อ ‘เหนียนเกา’ ยังทำให้เกิดความหมายโดยนัยได้อีกว่า ‘สูงส่งยิ่งขึ้นทุกๆ ปี’ ตามคำในภาษาจีนว่า ‘เหนียนเหนียนเกา’”

จึงไม่แปลกใจเลยว่าทำไมขนมเข่งถึงกลายเป็นขนมยอดฮิต ที่คนไทยเชื้อสายจีนนิยมนำมาไหว้ต้อนรับสิ่ง ๆ ดี ในเทศกาลปีใหม่

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่