1 พฤษภาคม ทนง โพธิ์อ่าน เสียงตะโกนจากชนชั้นแรงงาน

ผู้เขียน	ดวงหทัย สว่างจิตร
เผยแพร่	วันศุกร์ที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ.2569

1 พฤษภาคม ทนง โพธิ์อ่าน เสียงตะโกนจากชนชั้นแรงงาน

วันที่ 1 พฤษภาคม ของทุกปี คือ วันแรงงาน ในหน้าปฏิทินไทยและสากล การกำหนดวันนี้ขึ้นมาก็เพื่อให้สังคมตระหนักถึง “ชนชั้นแรงงาน” ที่เป็นกลุ่มคนสำคัญในสังคมมาตั้งแต่อดีตจวบจนถึงปัจจุบัน

ในปัจจุบัน กฎหมายและสิทธิขั้นพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับชนชั้นแรงงานก้าวหน้าไปมาก ไม่ว่าจะเป็นสิทธิ์ลาคลอด และสิทธิ์รักษาพยาบาล เป็นต้น

แต่ในอดีตก่อนหน้านี้ เรื่องต่าง ๆ ของผู้ใช้แรงงานยังไม่ได้ให้ความสำคัญจากสังคมหรือรัฐมากเท่าใดนัก จึงจำเป็นต้องลุกขึ้นมาต่อสู้และเรียกร้องความยุติธรรม โดยบุคคลหนึ่งที่เป็นผู้เบิกทางเริ่มเรียกร้องสิทธิและตระหนักถึงสิทธิ์ในที่ทำงาน คือ ทนง โพธิ์อ่าน

ประเทศไทยมีบุคคลที่ถูกบังคับสูญหายเพื่อแลกกับสิทธิของเราในที่ทำงานแต่ชื่อของเขาไม่ปรากฎในหน้าประวัติศาสตร์ไทย

ทนงเกิดเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2479 ที่ยานนาวา กรุงเทพมหานคร จบการศึกษาชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนอิสระนุกุล หลังจากนั้น ทนงเริ่มต้นทำงานที่กระทรวงศึกษาธิการ ต่อมาไปทำงานบริษัทเฟสโก้ (S.G.S.) ที่สีลม เขายังทำอาชีพรับซื้อของเก่า ขับรถสองแถวสายสีลม-บางรัก

หลังจากนั้นก็เข้าสู่วงการแรงงาน โดยการชักชวนของคุณสุวิทย์ ระวิวงศ์ ให้เข้ามาทำงานในตำแหน่งเลขาธิการ สหภาพแรงงานขนส่งสินค้าออก

ทนงเป็นหนึ่งในกลุ่มคนที่ออกมาเรียกร้องสิทธิแรงงานและมีบทบาทสำคัญคือ ได้เป็นประธานสภาองค์การลูกจ้างสภาแรงงานแห่งประเทศไทย จนเขาเป็นที่ยอมรับจากทั้งในประเทศและต่างประเทศ ทั้งยังมีบทบาทเป็นกรรมการสมาพันธ์แรงงานระหว่างประเทศภาคพื้นเอเชีย-แปซิฟิก (ICFTU) อีกด้วย

ทนง โพธิ์อ่าน ภาพจากเว็บไซต์ ‘นักสื่อสารแรงงาน’

ความอาจหาญของทนงทำให้สื่อมวลชนเรียกเขาว่า “หมูไม่กลัวน้ำร้อน” หมายถึง คนที่ต่อสู้จนตัวตายไม่มีอะไรจะเสีย ด้วยการที่ทนงเป็นคนที่ร่วมต่อสู้กับพี่น้องผู้ใช้แรงงานอย่างถึงพริกถึงขิง โดยเฉพาะการผลักดันค่าแรงขั้นต่ำ, ค้านสัญญาจ้างงานของลูกจ้างทั้งระยะสั้นและชั่วคราว หรือสัญญาจ้างที่ไม่เป็นธรรม รวมถึงสัญญาจ้างที่กดขี่ผู้ใช้แรงงาน

ทะนงได้พยายามผลักดันกฎหมายแรงงาน และได้พูดเรื่องร่างกฎหมายประกันสังคมต่อรัฐสภา การกระทำของเขาทำเพื่อคนอื่นอย่างมาก โดยสละเวลาและชีวิตส่วนตัวเพื่อกฎหมายและสิทธิของผู้ใช้แรงงานทั้งประเทศ

ทนงเคยให้สัมภาษณ์ว่า “สำหรับการทำงานของ 3 สภาแรงงานที่จะผลักดันคือ ปัญหาความปลอดภัยในการทำงานของลูกจ้างนั้นไม่ได้อยู่เฉพาะแต่ในโรงงาน แค่นิ้วขาด สูญเสียอวัยวะฯลฯ

แต่ยังมีเรื่องมลพิษ น้ำเสีย” แสดงให้เห็นถึงการที่เขามองเห็นปัญหาของผู้ใช้แรงงานที่ต้องเผชิญความเสี่ยงทุกด้านในหลากหลายระดับ ไม่ใช่แค่การเสี่ยงในหน้าที่ แต่ยังเสี่ยงทั้งการใช้ชีวิต เพราะน้ำนั้นเป็นสิ่งที่มนุษย์ใช้บริโภคทุกวัน

ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534 คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ หรือ รสช. ได้ทำการรัฐประหารรัฐบาลพลเอกชาติชาย ชุณหะวัช กระทั่งในวันที่ 26 เมษายน พ.ศ. 2534 รสช. ได้เรียกผู้นำแรงงานเข้าพบพลเอกสุจินดา คาประยูร และได้ใช้คำสั่ง รสช. ฉบับ 54 ยุบสหภาพแรงงานรัฐวิสาหกิจและลิดรอนสิทธิแรงงาน

นั่นทำให้ทนงและพรรคพวกไม่ยอม จนนำไปสู่การคัดค้านและประท้วงการกระทำของรัฐบาล จนเมื่อถึงวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2534 ทนงได้เรียกร้องสิทธิแรงงานพร้อมกับจัดชุมนุมเรียกร้องให้ยกเลิกคำสั่ง รสช. ฉบับ 54

ไม่นานจากนั้น ในวันที่ 19 มิถุนายน พ.ศ. 2534 รถยนต์คันเดิมที่ทนงได้ใช้เป็นยานภาหนะในทุกวันถูกจอดไว้หน้าสำนักงานของสหภาพแรงงานขนส่งสินค้าออก โดยไร้เงาเจ้าของรถ ทำให้คาดเดาว่า ทนงถูกอุ้มปิดปาก ซึ่งเป็นเวลาเพียงแค่ 1 วัน ก่อนที่เขาจะเดินทางไปประชุมองค์การแรงงานโลกที่กรุงเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

ทนงเคยประกาศว่าจะนำเรื่องราวความไม่ยุติธรรมไปฟ้องโลก ก่อนที่ทนงจะหายตัวไป เขาบอกภรรยาว่า มีคนคอยข่มขู่และติดตามอยู่ทุกฝีก้าว แต่ไม่ทราบว่าเป็นกลุ่มไหน และสั่งเสียว่า ถ้าหายไป 3 วัน แสดงว่าถูกลักพาตัวไป หากไม่ติดต่อกลับมาภายใน 7 วัน แสดงว่าเสียชีวิตแล้ว ทั้งนี้ เพราะทนงป่วยเป็นเบาหวานจึงต้องฉีดยาอินชูลินเป็นประจำ หากไม่ได้รับยาอาจถึงขั้นช็อกและเสียชีวิตได้

การหายตัวไปของทนงเปรียบเหมือนแสงสว่างที่ดับวูบลงทันที ในห้วงเวลาที่อำนาจรัฐทหารเข้ามาปกคลุมประชาชนและผู้ใช้แรงงาน เสียงเรียกร้องเรื่องกฎหมายและสิทธิขั้นพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับชนชั้นแรงงานจึงแทบจะหายไปจากสังคม

เนื่องในวันแรงงานเราจึงไม่ควรลืมการต่อสู้ของ “ทนง โพธิ์อ่าน” ผู้ผลักดันชนชั้นแรงงานให้มีกฎหมายคุ้มครอง สวัสดิการที่มั่นคง และหลักประกันในชีวิตที่เท่าเทียม

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่