| ผู้เขียน | กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม |
|---|---|
| เผยแพร่ |
ดาวหางฮัลเลย์ กับเหตุการณ์ใหญ่ใน 2 รัชกาล สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 และสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ กษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา
มนุษยชาติในหลากหลายอารยธรรมมักบันทึกถึงดาวหางที่มาเยือนโลกในช่วงเวลาต่างๆ โลกยุคโบราณที่ยังไม่มีความรู้ด้านดาราศาสตร์มากเท่าใดนัก มักมองว่าดาวหางเป็นสัญญาณบ่งบอกบางสิ่งบางอย่าง ทั้งเรื่องดีและไม่ดี เช่นเดียวกับสมัยกรุงศรีอยุธยา ที่พงศาวดารก็ได้บันทึกถึงดาวหางไว้หลายครั้ง
“ดาวหางฮัลเลย์” เป็นหนึ่งในดาวหางที่มีชื่อเสียงมากที่สุด สันนิษฐานว่า ปรากฏในพงศาวดาร 2 ครั้ง ใน 2 รัชกาล คือ รัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 และรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ที่บันทึกไว้ โดยใช้คำว่า “อินทรธนู” และ “มหาธนู”
สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2
สันนิษฐานว่าดาวหางฮัลเลย์ปรากฏให้เห็นในรัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 แห่งกรุงศรีอยุธยา โดยในภาพยนตร์ “สุริโยไท” ปรากฏฉากที่สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 เสด็จสวรรคตหลังได้เห็นดาวหาง
พงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ บันทึกว่า “ศักราช 891 ฉลูศก (พ.ศ. 2072) เห็นอากาศนิมิตรเปนอินทรธนู แต่ทิศหรดีผ่านอากาศมาทิศพายัพมีพรรณขาว…สมเด็จพระรามาธิบดีเจ้าเสด็จที่นั่งหอพระ ครั้นค่ำลงวันนั้น สมเด็จพระรามาธิบดีเจ้านฤพาน…”
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
สันนิษฐานว่าดาวหางฮัลเลย์ปรากฏให้เห็นอีกครั้งในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ดังที่พระราชพงศาวดารกรุงสยาม ฉบับบริติซมิวเซียม บันทึกว่า
“ณ วันแรม 2 ค่ำ เดือน 12 ปี ฉลู นพศก กลางคืนลมว่าวพัดหนัก พระมหาธาตุซึ่งเป็นหลักอัครโพธิโทรมลงทลาย ทั้งอากาศสำแดงร้ายอาเพศ ประทุมเกศตกต้องมหาธนูลำพู่กัน หนึ่งดวงดาวก็เข้าในดวงจันทร์ ทั้งดาวหาง คลองช้างเผือก ประชาชนก็เย็นยะเยือกทั้งพระนคร ด้วยเทพยเจ้าสังหรณ์หากให้เห็น ด้วยพระองค์เป็นหลักชัยในกรุงเทพพระมหานครศรีอยุธยา ครั้น ณ เดือน 6 ขึ้น 8 ค่ำ ปีขาล สัมฤทธิศก เพลา 7 ทุ่ม ทรงพระประชวร
ครั้น ณ เดือน 6 แรม 5 ค่ำ เพลาเช้า เสด็จทรงพระเสลี่ยงหิ้วมา เสด็จออกพระที่นั่งทรงปืน แล้วเสด็จพระราชดำเนินขึ้นไปบนพระที่นั่งบรรยงก์รัตนาสน์ เพลา 5 โมงเศษ เสด็จมาบรรทม ณ พระที่นั่งทรงปืน ถึงเพลาเที่ยง 5 บาทประทมตื่น จะเสด็จไปลงพระบังคน หลวงราชรักษา หลวงราโช พยุงให้เสด็จยืน พระวาตะปะทะ พระเนตรช้อนกลับขึ้น พระหัตถ์คว้าจับหลักชัยไม่ใคร่จะถูก หายพระทัยดังเสียงกรน
ขณะนั้นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล ให้ไปเชิญเสด็จกรมหลวงพิพิธมนตรี เจ้าฟ้าจันทวดี กรมขุนพิศาลเสนีไป ณ พระตำหนักสวนกระต่าย แล้วกรมหมื่นพิทักษ์ภูเบศร์ ให้เชิญเสด็จกรมขุนอนุรักษ์มนตรีเข้ามาถึงพระที่นั่งทรงปืน แย้มฉากทอดพระเนตรอยู่สักประเดี๋ยวหนึ่ง แล้วเสด็จไปพระตำหนักสวนกระต่าย ครั้นเพลายามเศษ พระเจ้าอยู่หัวก็เสด็จสวรรคต เมื่อศักราช 1120 ปีขาล สัมฤทธิศก เดือน 6 แรม 5 ค่ำ วันพุธ เพลายามเศษ…”
ทั้งนี้ พระราชพงศาวดารกรุงสยาม ฉบับบริติซมิวเซียม เป็นพระราชพงศาวดารที่ชำระขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
ในรัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 พงศาวดารระบุว่าเกิดเหตุการณ์เมื่อศักราช 891 หรือตรงกับ พ.ศ. 2072 ซึ่งคลาดเคลื่อนจากหลักฐานของชาวตะวันตก ที่บันทึกว่าฮัลเลย์มาเยือนโลกใน พ.ศ. 2074 หรือตรงกับ ค.ศ. 1531 คลาดเคลื่อนประมาณ 2 ปี
ขณะที่รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ พงศาวดารระบุว่าเกิดเหตุการณ์เมื่อศักราช 1120 ตรงกับ พ.ศ. 2301 จะตรงกับหลักฐานของชาวตะวันตก ที่บันทึกว่าฮัลเลย์มาเยือนโลกใน พ.ศ. 2301 หรือตรงกับ ค.ศ. 1758
ฮัลเลย์จะมาเยือนโลกเฉลี่ยทุก ๆ 76 ปี อาจมาช้าหรือเร็วกว่านั้นขึ้นอยู่กับแรงโน้มถ่วงของดาวเคราะห์ในระบบสุริยจักรวาล โดยในอดีตไม่มีใครรู้ว่าดาวหางที่มาเยือนโลกเป็นประจำนี้คือดาวหางดวงเดียวกัน
จนกระทั่ง เอ็ดมันด์ ฮัลเลย์ (Edmond Halley) นักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษค้นพบว่า ดาวหางที่มาเยือนโลกใน ค.ศ. 1531 (พ.ศ. 2074 – ตรงกับรัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2), ค.ศ. 1607 (พ.ศ. 2150) และ ค.ศ. 1682 (พ.ศ. 2225) ล้วนเป็นดาวหางดวงเดียวกันที่โคจรกลับมาเยือนโลก
เอ็ดมันด์ ฮัลเลย์ ยังคำนวณไว้อีกว่า ดาวหางดวงนี้จะมาเยือนโลกครั้งต่อไปใน ค.ศ. 1758 (พ.ศ. 2301 – ตรงกับรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ) แต่เขาไม่ได้มีชีวิตอยู่พิสูจน์ เพราะเสียชีวิตไปก่อนเมื่อ ค.ศ. 1742 แต่ดาวหางดวงนั้นก็มาเยือนโลกตามที่เขาคำนวณไว้จริง
นั่นจึงทำให้นักดาราศาสตร์ตั้งชื่อดาวหางดวงนี้ว่า ดาวหางฮัลเลย์ (1P/Halley) ตามชื่อของผู้ค้นพบ
หากย้อนกลับไปในอดีต ปีที่ฮัลเลย์มาเยือนโลกจะตรงกับแต่ละรัชกาล ดังนี้
ค.ศ. 1531 / พ.ศ. 2074 – สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2
ค.ศ. 1607 / พ.ศ. 2150 – สมเด็จพระเอกาทศรถ
ค.ศ. 1682 / พ.ศ. 2225 – สมเด็จพระนารายณ์มหาราช
ค.ศ. 1758 / พ.ศ. 2301 – สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
ค.ศ. 1835 / พ.ศ. 2378 – พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ค.ศ. 1910 / พ.ศ. 2453 – พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ค.ศ. 1986 / พ.ศ. 2529 – พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9
ฮัลเลย์จะมาเยือนโลกอีกครั้งใน ค.ศ. 2061 หรือตรงกับ พ.ศ. 2604
อ่านเพิ่มเติม :
- ดาวหางกับความเชื่อของมนุษย์
- “ดาวหางฮัลเลย์” ดาวหางที่ถูกใช้เป็นเครื่องมือฝ่ายปฏิวัติ เพื่อโค่นล้ม “ราชวงศ์ชิง”
- ดาวหาง, ผีพุ่งไต้ ฯลฯ ปรากฏการณ์บนท้องฟ้า หรือลางร้ายจากจักรวาล?
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 28 มกราคม 2568
