| ผู้เขียน | ศุภาวีร์ รักษา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
ศาลผีกับโรงศาล (ยุติธรรม) คนละศาลเดียวกัน ทำไมใช้คำว่า “ศาล” เหมือนกัน
หากพูดถึงคำว่า “ศาล” ทุกคนคงจะนึกถึงคำคำนี้กันอยู่ 2 ความหมาย ได้แก่
“โรงศาล” หรือ “ศาลยุติธรรม” สถานที่ขององค์กรฝ่ายตุลาการที่ใช้พิจารณาคดี หรือพิพากษาการกระทำความผิดต่าง ๆ
และในอีกความหมายหนึ่งคือ “ศาล” หรือ “ศาลผี” ซึ่งหมายถึงที่สถิตของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประเภทต่าง ๆ เช่น ศาลหลักเมือง ศาลเจ้าแม่ ศาลพระภูมิ เป็นต้น
แล้วทำไม “โรงศาล” และ “ศาลยุติธรรม” จึงใช้คำ ๆ เดียวกับ “ศาลผี” ?
ผศ. คมกฤช อุ่ยเต็กเค่ง ได้ให้ความเห็นเกี่ยวกับประเด็นนี้ในหนังสือ ภารตะ-สยาม ผี พราหมณ์ พุทธ ไว้ว่า
ศาลผีในสมัยก่อนนั้นไม่ได้มีไว้กราบไหว้อย่างเดียว แต่ยังมีหน้าที่ให้ผู้คนมาร้องทุกข์กล่าวโทษและสบถสาบานอีกด้วย ศาลผีจึงมีหน้าที่ดำรงกฎเกณฑ์บางอย่างของชุมชนไว้ ซึ่งหากใครละเมิดกฎก็อาจถูกผีลงโทษด้วยประการใดประการหนึ่ง
อีกทั้ง ผศ. คมกฤช ยังกล่าวเพิ่มเติมไว้ว่า
“นอกจากนี้ศาลผียังมีลักษณะคล้ายศาลยุติธรรมหรือจวนขุนนาง คือมีเทพหรือผีศาลเจ้าที่ทรงอำนาจสูงสุด และมี ‘ตีนโรงตีนศาล’ คือบริวารที่มีหน้าที่ต่าง ๆ
ยิ่งศาลเทพเจ้าของจีน แม้ในปัจจุบันก็ยังคงเห็นได้ชัดว่าลอกแบบมาจากจวนหรือศาลาว่าการขุนนางจีน ทั้งทางโครงสร้างและทางพื้นที่ เช่น มีเทพเจ้าประธาน และเทพเจ้าอีกหลายองค์ที่ทำหน้าที่เป็นเจ้าหน้าที่ราชการตำแหน่งต่าง ๆ ในจวนทั้ง เลขาธิการ นายทัพ ขุนนางซ้ายขวา และยามอารักขา เป็นต้น”
หากจะจินตนาการให้เห็นภาพง่ายก็สามารถนึกถึงศาลในละครจีนย้อนยุคอย่างเปาบุ้นจิ้นก็ได้
ด้วยเหตุนี้คนสมัยก่อนจึงใช้ศาล ซึ่งเป็นที่สิงสถิตของวิญญาณ ผีบรรพบุรุษ หรือเทพเจ้า เป็นพื้นที่สำหรับพิจารณาตัดสินข้อพิพาทและการลงโทษ
ดังนั้น การที่ศาลยุติธรรมใช้คำเดียวกับศาลผีนั้น เพราะมีระบบความเชื่อบางอย่างเชื่อมโยงกันมาตั้งแต่โบราณ ก่อนที่ระบบศาลยุติธรรมแบบตะวันตกจะถูกนำเข้ามา
ถึงอย่างนั้นความเชื่อเดิมก็ไม่ได้ถูกลบหายไป แต่ถูกความเชื่อใหม่สวมทับไว้อย่างแนบเนียน เราจึงยังใช้คำว่า “ศาล” เรียกศาลยุติธรรมอยู่จนถึงปัจจุบัน
อ่านเพิ่มเติม :
- “ศาลคดีเด็กและเยาวชน” แห่งแรกของโลกและของไทยเกิดขึ้นเมื่อไร
- ตำนานความเฮี้ยน ท้าวหิรัญพนาสูร “ผีทรงเลี้ยง” ในรัชกาลที่ 6
- “เจว็ด” หรือ พระภูมิ รูปเคารพแทนเทพแบบไทย ๆ
อ้างอิง :
คมกฤช อุ่ยเต็กเค่ง. (2560). ภารตะ-สยาม ผี พราหมณ์ พุทธ. พิมพ์ครั้งที่1. กรุงเทพฯ: มติชน.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 6 สิงหาคม 2569
