“ชีอะห์สิบสองอิหม่าม” นิกายหนึ่งของศาสนาอิสลาม ที่ทำให้อิหร่านต่างจากชาติมุสลิมอื่น ๆ

ชีอะห์ (Shia) เป็นนิกายหนึ่งของศาสนาอิสลามที่นับถือวงศ์ของ อะลี บุตรเขยของพระศาสดามุฮัมหมัด จากการสมรสกับท่านหญิงฟาติมะฮ์ และบิดาของฮุสเซน (ในไทยเรียกนิกายชีอะห์ว่า ‘เจ้าเซ็น’)

ชาวชีอะห์ต่างจากซุนนี (Sunni) ซึ่งเป็นมุสลิมส่วนใหญ่ตรงที่พวกเขาเชื่อว่า ตำแหน่งประมุขผู้สืบทอดท่านศาสดา หรือที่เรียกว่า คอลีฟะห์ (Caliph) ของคนอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็น อะบูบักร์ อุมัร และอุษมาน ล้วนไม่ชอบธรรม เป็นการแย่งชิงสิทธิของอะลี รัชทายาท (ตัวจริง) ของท่านศาสดา

อีกสิ่งสำคัญที่ชีอะห์แตกต่างจากซุนนี นอกจากการยึดมั่นว่า ตำแหน่งผู้นำ หรือ อิหม่าม (Imam) ต้องเป็นเชื้อสายพระศาสดามุฮัมหมัด (วงศ์ของอะลี) แล้ว ยังเชื่อว่า อิหม่ามเป็นผู้ไร้มลทิน คำสั่งใด ๆ ล้วนเป็นไปโดยชอบ มีฐานะเทียบเท่าพระดำรัสพระเป็นเจ้า การเป็นผู้นำ (อิมามะฮ์ / Imamah) เท่ากับได้รับมอบหมายจากท่านศาสดาให้ทำหน้าที่อรรถาธิบาย และเพิ่มหลักการศาสนาได้

นิกายชีอะห์มีสาขาหลักคือลัทธิ สิบสองอิหม่าม (Twelver Shi’ism) ซึ่งนับถืออิหม่าม 12 ท่าน นับตั้งแต่อะลี ได้แก่

1. อะลี บิน อบีฏอลิบ
2. ฮะซัน บิน อะลี
3. ฮุสเซน บิน อะลี
4. อะลี เซน อัล-อาบิดีน
5. มุฮัมหมัด อัล-บะกีร์
6. ญะอ์ฟาร์ อัล-ซะดิก
7. มูซา อัล-กาดิม
8. อะลี อัล-ริดะห์
9. มุฮัมหมัด อัล-ตะกี
10. อะลี อัล-ฮะดี
11. ฮะซัน อัล-อัสการี
12. มุฮัมมัด อัล-มะห์ดี

ชาวชีอะห์เชื่อว่า อิหม่ามคนที่ 12 คือ อัล-มะห์ดี ที่หายสาบสูญไปตั้งแต่ ค.ศ. 881 ยังมีชีวิตอยู่ แต่หลบซ่อนตัว และจะกลับมายังโลกเพื่อนำความยุติธรรมมาสู่มนุษย์ เป็นมะห์ดี (Mahdi) ผู้นำทางอันชอบในอนาคต

หลักคิดเรื่องอิหม่ามคนที่ 12 จึงมีความคล้ายคลึงกับความเชื่อพระศรีอาริยเมตรไตรย (Maitreya) ของพุทธมหายาน หรือพระเมสสิยาห์ (Messiah) ของยิว เกี่ยวกับพระผู้เสด็จมาโปรดในอนาคต แต่ก็เป็นที่มาของมะห์ดีปลอมอยู่บ่อยครั้ง

สิบสองอิหม่ามเป็นสาขาของชีอะห์ที่มีคนนับถือมากที่สุด มีจำนวนประชากรราว 200 ล้านคน โดยอิหร่านเป็นประเทศที่นับถือมากที่สุด และเป็นศาสนาประจำชาติมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16 ในสมัยราชวงศ์ซาฟาวิยะห์ และปัจจุบันก็มีประชากรอิหร่านถึงร้อยละ 90-95 ที่นับถือนิกายนี้

วัฒนธรรม การเมือง และสังคมอิหร่านในปัจจุบัน ล้วนมีอิทธิพลหรือเป็นผลมาจากอุดมการณ์ของนิกายชีอะห์สิบสองอิหม่ามอย่างเข้มข้น โดยเฉพาะหลังการปฏิวัติอิสลาม ปี 1979 และมีบัญญัติให้เป็นศาสนาประจำชาติในรัฐธรรมนูญแห่งชาติของประเทศอิหร่าน

นอกจากนี้ นิกายชีอะห์สิบสองอิหม่ามยังเป็นนิกายของประชากรส่วนใหญ่ราว ๆ ร้อยละ 60 ในอิรัก กับบาห์เรน และกระจายอยู่ในหลายประเทศรอบอ่าวเปอร์เซีย รวมถึงเลบานอน ตุรกี ปากีสถาน อินเดีย และอัฟกานิสถาน

อ่านเพิ่มเติม : 

• อิสลามไม่มีนักบวช แล้ว “อิหม่าม” คือใคร ทำไมเรียก “โต๊ะอิหม่าม” ?
• ปฐมเหตุเมื่อ “อิสลาม” แยกนิกายเป็น “ซุนนี-ชีอะห์” ไฉนไม่ถูกกัน?
• การเปลี่ยนแปลงการปกครองของอิหร่าน จากกษัตริย์สู่รัฐอิสลาม

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

เสฐียรโกเศศ และนาคะประทีป. (2503). ลัทธิของเพื่อน. ที่ระลึกในงานฌาปนกิจศพ นางส่งศรี อมาตยกุล ณ เมรุ วัดมกุฏกษัตริยาราม, 21 มกราคม 2503. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์พระจันทร์.

ไพศาล แก้วประสม ; อภิรัฐ สะมะแย. สุนหนี่ (Sunni) – ชีอะห์ (Shi’ite). วารสารรูสมิแล. ปีที่ 28 ฉบับที่ 1 มกราคม 2531.

https://onlineshiaacademy.com/shia-ithna-ashari/

https://www.worldatlas.com/articles/shia-islam-s-holiest-sites.html

https://open.library.ubc.ca/cIRcle/collections/ubccommunityandpartnerspublicati/52387/items/1.0422061

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 2 มีนาคม 2569