ทำไม “สวนกุหลาบฯ” ร.ร.ชายล้วนตั้งชื่อเป็นดอกไม้? แล้วยังเคยปลูกดอกไม้อื่นแทน

พระยาวินิจวิทยาการ (กร อมาตยกุล) (แถวนั่งหน้า ที่ 7 จากซ้าย) ผู้อำนวยการแรก ของโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย (ภาพจากสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ)

โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ที่ปัจจุบันตั้งอยู่ที่ ถนนตรีเพชร แขวงวังบูรพาภิรมย์ เขตพระนคร นั้นมีประวัติความเป็นมาจากโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบในพระบรมมหาราชวัง

เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวขณะทรงดำรงพระอิสริยยศ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์เจริญพระชันษาถึงเวลาจะเสด็จมาประทับอยู่พระราชวังชั้นนอก หากพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระประสงค์ที่จะให้เสด็จประทับอยู่ในที่ใกล้พระองค์ จึงโปรดให้จัดสร้างพระตำหนักในเขตพระราชฐานชั้นนอกของพระบรมมหาราชวัง พระราชทานเป็นที่ประทับ

พระตำหนักดังกล่าวคือว่า“พระตำหนักสวนกุหลาบ” เหตุที่มี “ชื่อ” เช่นนี้เพราะบริเวณพระตำหนักเป็นพื้นที่ปลูกกุหลาบสำหรับในราชการงานวังตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 2

ต่อมามีการใช้พระตำหนักสวนกุหลาบเป็นโรงเรียนฝึกทหาร, ฝึกพลเรือน ฯลฯ เรียกว่าโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ ภายหลังมีการย้ายที่ตั้งโรงเรียนออกมาอยู่นอกพระบรมมหาราชวัง ก่อนจะมีเปลี่ยนมาเป็นโรงเรียนสำหรับเยาวชนทั่วไป ส่วนที่ตั้งของโรงเรียนก็มีการย้านอีกหลายครั้งก่อนจะมาอยู่ในพื้นที่ปัจจุบัน

หากยังคงชื่อ “สวนกุหลาบ” ไว้เป็นที่ระลึกกำเนิดของโรงเรียน โรงเรียนชายล้วนเช่นโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยจึงมี “กุหลาบ” ในตราประจำโรงเรียน

แต่เคยมีช่วงเวลาหนึ่งที่“สวนกุหลาบ”มี“ดอกไม้”อื่นที่ไม่ใช่“กุหลาบ”บานในโรงเรียน และเป็นการปลูกที่เรียกว่า“เต็มไปหมด”

ดอกยี่โถ (ภาพจาก www.khaosod.co.th)

ดอกไม้ที่ว่านั้นคือ“ยี่โถ”ผู้ที่นำมาปลูกคือ พระยาวินิจวิทยาการ (กร อมาตยกุล)

พระยาวินิจวิทยาการผู้นี้เป็นผู้อำนวยการคนแรกของโรงเรียรสวนกุหลาบวิทยาลัย ดำรงตำแหน่งระหว่าง พ.ศ. 2450-57

ซึ่งในชีวประวัติของท่านตอนหนึ่ง(โดย สำนวน อมาตยกุล-บุตรชาย) บันทึกไว้ว่า

“พี่ชายของผู้เขียนเคยเล่าให้ฟังว่า เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี เมื่อยังมีบรรดาศักดิ์เป็นพระยาวิสุทธ์สุริยศักดิ์ ตำแหน่งปลัดทูลฉลองกระทรวงธรรมการ ได้มีบัญชาให้คุณพ่อปลูกต้นกุหลาบริมรั้วโรงเรียน

วันหนึ่งท่านมาที่โรงเรียนนี้และได้ถามคุณพ่อว่า ท่านให้ปลุกต้นกุหลาบเพื่เป็นสัญลักษณ์ของโรงเรียน แต่เหตุไรจึงมีดอกยี่โถเต็มไปหมด

คุณพ่อเรียนตอบว่าได้พยายามปลูกต้นกุหลาบหลายครั้งแล้ว แค่ก็ตายหมด เพราะดินไม่ดี จึงต้องปลูกต้นยี่โถแทนไปก่อน

เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี ตอบว่าจะหาผู้ชำนาญมาปลูกกุหลาบให้”

ครั้งหนึ่งยี่โถจึงมีโอกาสบานสะพรั่งใน “สวนกุหลาบ”


ข้อมูลจาก

“พระยาวินิจวิทยการ (กร อมาตยกุล)” ประวัติครู, 16 มกราคม พ.ศ. 2505


เผยแพร่ครั้งแรกในระบบออนไลน์เมื่อ 16 พฤศจิกายน 2561

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป