“อาลัยพระธาตุพนม” การเล่าเรื่องพระธาตุพนมล้มเมื่อปี 2518 ผ่านเพลงและกลอนลำ

เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2518 เวลา 19.38 น. องค์พระธาตุพนม แห่งวัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร อ.ธาตุพนม จ.นครพนม ได้ล้มพังทลายลงมาทางทิศตะวันออกทั้งองค์ สร้างความเศร้าสลดใจให้กับพุทธศาสนิกชนทั้งสองฝั่งโขงอย่างยิ่ง

เหตุการณ์พระธาตุพนมพังทลายกลายเป็นที่สนใจของทุกฝ่าย มีการเผยแพร่เรื่องราวผ่านโทรทัศน์ วิทยุ หนังสือพิมพ์ นิตยสาร รวมไปถึงการนำไปแต่งเป็นเพลงและกลอนลำ

การเล่าเรื่องพระธาตุพนมล้มผ่านบทเพลงและกลอนลำ

หลังพระธาตุพนมล้มไม่นานนักก็มีผู้นำเหตุการณ์นี้มาแต่งเป็นบทเพลงและกลอนลำมากมาย เช่น

โดยเทพพร เพชรอุบล เป็นศิลปินคนแรกที่เผยแพร่ผลงานเพลงหลังเหตุการณ์พระธาตุพนมล้มไม่นานนัก 

เนื้อหาของเพลงและกลอนลำทุกชิ้นแบ่งเนื้อหาออกเป็น 4 ส่วนคือ ส่วนที่กล่าวถึงความสำคัญขององค์พระธาตุพนม ส่วนที่กล่าวถึงเหตุการณ์พระธาตุพนมล้ม ส่วนที่กล่าวถึงสาเหตุที่นำมาสู่การพังทลายของพระธาตุพนม และส่วนที่กล่าวถึงการชักชวนให้ชาวพุทธร่วมสร้างพระธาตุพนมองค์ใหม่

ความสำคัญขององค์พระธาตุพนมที่เล่าผ่านเพลงและกลอนลำ

เพลงและกลอนลำทุกชิ้นชี้ให้เห็นว่าพระธาตุพนมเป็นพระเจดีย์หรือโบราณสถานที่ผู้คนเคารพศรัทธาอย่างยิ่ง เช่น

ในเพลง “อาลัยพระธาตุพนม” ของเทพพร เพชรอุบล กล่าวว่า

ในเพลง “ภูกำพร้า” ของชินกร ไกรลาศ กล่าวว่า

เหตุการณ์พระธาตุพนมล้มที่เล่าผ่านเพลงและกลอนลำ

เพลงและกลอนลำทุกชิ้นเล่าว่า องค์พระธาตุพนมล้มลงไปทางทิศตะวันออกในวันที่ 11 สิงหาคม 2518 เวลา 19.38 น. หลังจากเกิดพายุฝนกระหน่ำอย่างหนักหลายวัน

ในกลอนลำ “ตำนานองค์พระธาตุพนม” ของหมอลำเคน ดาเหลา ซึ่งเป็นกลอนลำที่เล่าเหตุการณ์โดยละเอียดกล่าวว่า

สาเหตุที่ทำให้พระธาตุพนมล้มที่เล่าผ่านเพลงและกลอนลำ

สาเหตุที่ทำให้พระธาตุพนมล้มที่ถูกเล่าผ่านเพลงและกลอนลำแบ่งออกเป็น 2 แนวทางหลักคือ แนวทางแรกมองว่าเกิดจากปัจจัยภายนอกคือ ฝนตกและฟ้าผ่า ขณะที่แนวทางที่สองมองว่าเกิดจากภายในคือ ความเสื่อมสภาพขององค์พระธาตุพนมเอง

แต่ทั้งสองแนวทางก็ได้สอดแทรกแนวคิดเรื่องการเสื่อมของศีลธรรมของมนุษย์ และปัญหาทางการเมืองในลาวที่ทำให้พุทธศาสนาถูกทำลายและส่งผลต่อการคงอยู่ของพระธาตุพนม

ในกลอนลำ “อาลัยพระธาตุพนม” ของหมอลำฉวีวรรณ ดำเนิน กล่าวว่า

ในกลอนลำ “ลำล่องพระธาตุพนม” ของหมอลำบุญช่วง เด่นดวง กล่าวว่า

การชักชวนให้ร่วมสร้างพระธาตุพนมองค์ใหม่ผ่านเพลงและกลอนลำ

ในตอนท้ายของทุกเพลงและกลอนลำที่ร่วมรำลึกถึงเหตุการณ์พระธาตุพนมล้ม ต่างได้ชักชวนให้พุทธศาสนิกชนคนไทยร่วมกันก่อสร้างพระธาตุพนมขึ้นใหม่ เพื่อแสดงออกถึงความศรัทธาและความรักชาติ

ในเพลง “อาลัยพระธาตุพนม” ของเทพพร เพชรอุบล กล่าวว่า

ในเพลง “ภูกำพร้า” ของชินกร ไกรลาศ กล่าวว่า

ในกลอนลำ “อาลัยพระธาตุพนม” ของหมอลำฉวีวรรณ ดำเนิน กล่าวว่า

กล่าวโดยสรุป การล้มพังทลายขององค์พระธาตุพนมเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2518 เป็นเหตุการณ์สำคัญที่ทุกภาคส่วนให้ความสนใจ และกลายเป็นความทรงจำของผู้คนที่ถูกส่งผ่านทั้งสื่อและมุขปาฐะในเวลาต่อมา ดังเช่นที่ปรากฏผ่านเพลงและกลอนลำของศิลปินร่วมสมัยหลายท่าน

อ่านเพิ่มเติม : 

• น้ำตาท่วมสองฝั่งโขง “วันพระธาตุพนมล้ม” เมื่อ 11 สิงหาคม 2518
• บ้านเมืองอีสาน-สองฝั่งโขง ใน “อุรังคธาตุ” ตำนานพระธาตุพนม
• “พระธาตุพนม” เจดีย์บัวเหลี่ยมลาวล้านช้าง ปรากฏร่องรอย “ศิลปะจาม”

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

จุฑารัตน์ ก้อนบุญ. “วรรณกรรมเพลง เทพพร เพชรอุบล ในสี่ทศวรรษ (พ.ศ. 2511-2551).” วารสารมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี 8, 1(มกราคม-มิถุนายน 2560): 76-89.

ประชาชาติ, 14 สิงหาคม 2518.

พระมหาสม สุมโน. ประมวลภาพประวัติศาสตร์พระธาตุพนมและภาพโบราณวัตถุค่ามหาศาลในกรุพระธาตุพนม. กรุงเทพฯ: กรุงสยามการพิมพ์, 2522. 

หลงรักลูกทุ่ง. “15 ลำเก่า #เคนดาเหลา.” YouTube. 11 พฤศจิกายน 2568. https://www.youtube.com/watch?v=3IyInVXTmWM&list=LL&index=3&t=3719s

อีสานม่วนคัก. “ประวัติพระธาตุพนม | บุญช่วง | ทองเจริญ [IsanMuanKhak].” YouTube. 27 เมษายน 2569. https://www.youtube.com/watch?v=wF9ymnY1LV4&list=LL&index=4&t=1864s

T 3D. “ภูกำพร้า – ชินกร ไกรลาศ.” YouTube. 18 มิถุนายน 2560. https://www.youtube.com/watch?v=qi_h1iSWUi8

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 สิงหาคม 2569