| ผู้เขียน | ธนกร การิสุข |
|---|---|
| เผยแพร่ |
ชาวอเมริกาใต้ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19-20 ทำไมจึงมองผู้อพยพชาวจีนเป็น “ตัวปัญหา”
ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ชาวจีนจำนวนมหาศาลอพยพหนีปัญหาสงครามและความอดอยากจากจีนแผ่นดินใหญ่ข้ามมหาสมุทรแปซิฟิกไปยังทวีปอเมริกา
ชาวจีนโพ้นทะเลเหล่านี้เข้าไปตั้งรกรากอยู่หลายประเทศทั่วทั้งทวีป โดยเฉพาะในทวีปอเมริกาใต้ ตามหมู่เกาะแคริบเบียนอย่างคิวบา และบนประเทศแผ่นดินใหญ่อย่าง เปรู โคลอมเบีย และบราซิล
เมื่อมาถึงอเมริกาใต้ ชาวจีนกลายเป็นแรงงานราคาถูกในภาคการเกษตรทั้ง อ้อย น้ำตาล ยาสูบ และฝ้าย รวมถึงในโครงการก่อสร้างสาธารณูปโภคอย่างถนนและรถไฟ
ต่อมา ชาวจีนจำนวนไม่น้อยกลายเป็นทาสจากสัญญาจ้างงานที่ไม่เป็นธรรมและการบังคับขู่เข็ญ (กรณี Chinese Coolie Trade หรือการค้าแรงงานชาวจีนภายใต้สภาพความเป็นอยู่ที่โหดร้าย) ขณะที่บางส่วนก็สามารถตั้งเนื้อตั้งตัวได้จนกลายเป็นเจ้าของธุรกิจขนาดเล็กและขนาดกลางในท้องถิ่น
กาเบรียล การ์เซีย มาร์เกซ นักเขียนชาวโคลอมเบียเคยถ่ายทอดบรรยากาศชุมชนชาวจีนในอเมริกาใต้ (โคลอมเบีย) ช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ไว้ในงานเขียนของเขาชื่อ “รักเมื่อคราวห่าลง” (เขียนทศวรรษ 1980 แต่ใช้ฉากต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20) ความว่า
“ชาวจีนผู้นี้หลบหนีภัยไข้เหลืองระบาดในปานามา (ขณะนั้นเป็นส่วนหนึ่งของโคลอมเบีย-ผู้เขียน) ช่วงระหว่างการก่อสร้างทางรถไฟเชื่อมระหว่างสองมหาสมุทร และมาถึงเมืองนี้พร้อมกับคนจีนอีกมากมายซึ่งมาปักหลักอยู่ที่นี่จนตาย โดยอยู่กันแบบคนจีน มีลูกมีหลานอย่างคนจีน และหน้าตาคล้ายกันไปหมดจน แยกไม่ออกว่าใครเป็นใคร ตอนแรกก็มีกันแค่ไม่เกินสิบคน บางส่วนก็มีเมียมีลูกและเลี้ยงหมาที่เอาเนื้อมากินได้ แต่เพียงไม่กี่ปี ถนนแคบ ๆ สี่สายในสลัมซึ่งผุดขึ้นตามแนวท่าเรือก็ล้นไปด้วยชาวจีนอีกมากมายที่ไม่มีใครคาดถึง”
อย่างไรก็ดี ไม่ใช่ชาวอเมริกาใต้ทุกคนจะต้อนรับชาวจีนอพยพ
มีเพียงเหล่านายทุนที่ยินดีกับชาวจีนในฐานะแรงงานราคาถูก ขณะที่ชาวอเมริกาใต้โดยทั่วไปกลับมีมุมมองตรงกันข้าม
ชาวอเมริกาใต้ส่วนใหญ่มองชาวจีนเป็น “ตัวปัญหา” หรือ “ภัยเหลือง” (Yellow Peril) พวกคนแปลกหน้าจากเอเชียที่นำพาโรคภัยเข้ามาสู่อเมริกาใต้ รวมทั้งเข้ามาแย่งงานและทรัพยากรด้วย
การออกกฏหมาย Chinese Exclusion Act โดยรัฐสภาสหรัฐฯ ในปี 1882 เพื่อต่อต้านผู้อพยพชาวจีน ยิ่งกระตุ้นให้กระแสต่อต้านจีนในทวีปอเมริกาเหนือและใต้รุนแรงยิ่งขึ้นไปอีก
บ่อยครั้งชาวจีนก็ตกเป็นเป้าหมายทางการเมือง ดังเช่นกรณีการจราจลต่อต้านชาวจีนในเปรูช่วงปี 1870-1880 เนื่องจากชาวเปรูเชื่อว่าชาวจีนสนับสนุนกองทัพชิลีที่เข้ามารุกรานเปรูในสงครามแปซิฟิก
ในคริสต์ศตวรรษที่ 21 นี้แม้ผู้อพยพชาวจีนกลุ่มแรก ๆ จะกลืนกลายเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสังคมอเมริกาใต้อย่างกลมกลืนแล้ว แต่ดูเหมือนว่ากระแสต่อต้านชาวจีนจะยังไม่หายไปจากทวีปอเมริกาใต้โดยสิ้นเชิง
เพราะระยะหลังมานี้เริ่มมีกระแสต่อต้านชาวจีนและทุนจีนสีเทาที่หลั่งไหลเข้ามาทำธุรกิจผิดกฎหมาย หรือทำการเกษตรโดยไม่สนใจผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อสิ่งแวดล้อมของทวีปอเมริกาใต้นั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- “สกา – เร็กเก้” ดนตรีพื้นเมืองเพื่อปลดแอกแรงงานทาสในจาไมกา 1830s
- “เวเนซุเอลา” จากอาณานิคมสเปน สู่รัฐเอกราชรุ่มรวยน้ำมัน แต่ผู้คนแร้นแค้น
- “โบลิเวีย” แลนด์ล็อคที่ยากจนแห่งลาตินอเมริกา กับสถิติรัฐประหารสูงลิ่วเกือบ 200 ครั้ง
อ้างอิง :
กาเบรียล การ์เซีย มาร์เกซ. รักเมื่อคราวห่าลง El amor en los tiempos del cólera. แปลโดย รัชยา เรืองศรี และ ชนฤดี ปลื้มปวารณ์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: บทจร, 2564.
Asia Pacific Curriculum. “Chinese Migrations in the Mid-Late 19th Century.” accessed July 23, 2026. https://asiapacificcurriculum.ca/learning-module/chinese-migrations-mid-late-19th-century
José Eduardo Múzquiz. “Review of Chino: Anti-Chinese Racism in Mexico, 1880-1940 by Jason Oliver Chang (2017).” Not Even Past. accessed July 23, 2026. https://notevenpast.org/review-of-chino-anti-chinese-racism-in-mexico-1880-1940-by-jason-oliver-chang-2017/
Lain, Walton Look, Tan, Chee-Beng. The Chinese in Latin America and the Caribbean. Leiden: Brill, 2010.
Pierre-Emmanuel Roux. “The tragedy of the Chinese coolies in Cuba and Peru in the 19th century.” The Society of Friends of the Cernuschi Museum. accessed July 23, 2026. https://amis-musee-cernuschi.org/en/la-tragedie-des-coolies-chinois-a-cuba-et-au-perou-au-19eme-siecle/
The New York Public Library. “Picking cotton with Chinese labor on irrigated land at the foot of the Andes, Vitarte, Peru.” accessed July 23, 2026. https://digitalcollections.nypl.org/items/249462b0-c5ec-012f-dcab-58d385a7bc34?canvasIndex=0
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 23 กรกฎาคม 2569
