ประวัติศาสตร์อเมริกา แอบซ่อนความเหลื่อมล้ำอะไรไว้ในชุดเอี๊ยม?

คุณฟอสเตอร์ ชุดเอี๊ยมยีนส์ เสื้อผ้า สำหรับ ทำงาน ภาคเกษตรกรรม — คุณฟอสเตอร์ (Mrs. Foster) กำลังตากชุดเอี๊ยมยีนส์ของสามีของเธอ สะท้อนให้เห็นว่าชุดเอี๊ยมยีนส์กลายมาเป็นเสื้อผ้าที่ใช้สำหรับการทำงานเป็นประจำ ในภาคเกษตรกรรมของยุคก่อน (ภาพจาก Wikimedia Commons)

ผู้เขียน	ฑิตยาพร จินตวร
เผยแพร่	วันพฤหัสที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ.2569

เมื่อเรานึกถึง “เอี๊ยมยีนส์” (Overalls) ภาพจำของคนส่วนใหญ่มักนึกถึงเรื่องเสื้อผ้าแฟชั่น แต่รู้หรือไม่ว่า…จริง ๆ แล้วเอี๊ยมถือกำเนิดในยุคกดขี่แรงงานในประวัติศาสตร์อเมริกา

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า “ยีนส์” (Jeans) กับ “เดนิม” (Denim) นั้นมีความแตกต่างกัน

สำหรับเดนิมเป็นชื่อเรียกของเนื้อผ้า มาจากภาษาฝรั่งเศส ใช้วิธีการทอแบบ “Twill” หรือทอขนานกันให้เป็นลายทาง มีสีครามธรรมชาติ เนื้อผ้าทนทาน ไม่หดง่าย ส่วนยีนส์ คือชื่อเรียกของกางเกงที่ตัดเย็บมาจากผ้าเดนิมอีกทีหนึ่ง

ในยุคก่อนสงครามกลางเมืองอเมริกา บรรดากลุ่มเจ้าของไร่ฝ้ายในตอนใต้ มีความจำเป็นที่จะต้องจัดหาเสื้อผ้าในจำนวนที่เยอะ เพื่อนำมาแจกจ่ายให้ทาสผิวดำ และสิ่งที่พวกเขาเลือกใช้จึงเป็นผ้าเนื้อหยาบหนา ราคาถูก ทนทาน และไม่ผ่านการฟอกสี ซึ่งมีบันทึกระบุไว้ว่าเป็นผ้าเนื้อหยาบสำหรับทาส ที่เรียกว่า “Negro Cloth” มีลักษณะคล้ายกันกับพวก “ผ้าเดนิมดิบ”

Negro Cloth เป็นคำเรียกกว้าง ๆ สำหรับสิ่งทอราคาถูก หยาบ และคุณภาพต่ำ ที่ผลิตขึ้นเพื่อนำมาทำเป็นเสื้อผ้าให้ทาสสวมใส่โดยเฉพาะ

ความยากลำบากของทาสผิวดำภายใต้ระบบทาสในสหรัฐอเมริกาคือ พวกเขาต้องสวมเสื้อผ้าเนื้อหยาบกระด้างเหล่านี้ทำงานในไร่ฝ้ายวันละ 12-18 ชั่วโมง ท่ามกลางสภาพอากาศที่ไม่สู้ดีนัก โดยไม่มีสิทธิ์มีเสียงใด ๆ ต้องเก็บฝ้ายให้ได้ตามปริมาณที่กำหนด หากทำไม่ได้ตามเป้าก็จะถูกลงโทษ บ้างก็มีการใช้ความรุนแรงข่มขู่คุกคาม ถูกจำกัดอิสรภาพ ห้ามเดินทางโดยไม่มีใบอนุญาต และยังถูกปฏิบัติอย่างไม่เท่าเทียม

เครื่องแต่งกายเหล่านี้เอง จึงได้กลายมาเป็นสัญลักษณ์ที่บ่งบอกถึงสถานะของแรงงานที่ถูกกดขี่ และตีตราว่าพวกเขาคือทรัพย์สินของนายทุน

แรงงานผิวดำ รัฐนอร์ทแคโรไลนา ใบยาสูบ — แรงงานผิวดำกับภรรยา ในรัฐนอร์ทแคโรไลนา ขณะกำลังคัดเกรดใบยาสูบ, ปี 1939 (ภาพจาก Library of Congress)

แล้วจุดเริ่มต้นของชุดเอี๊ยม เกิดขึ้นอย่างไร?

ในยุคแรกเริ่ม รูปแบบแรกของชุดเอี๊ยมถูกดีไซน์ขึ้นจากความจำเป็นในแง่การทำงานของทาส เพื่อจะได้เอื้ออำนวยให้ทำงานได้สะดวกขึ้น ช่วงปลายศตวรรษที่ 18 กลุ่มทาสผิวดำในไร่ฝ้ายเริ่มนำผ้า Negro Cloth หรือผ้ากระสอบเนื้อหนามาดัดแปลงเย็บเป็นกางเกงขายาวที่มีสายพาดบ่า เพื่อยึดไม่ให้กางเกงหลุดระหว่างก้ม ๆ เงย ๆ เก็บเกี่ยวผลผลิต และมีช่องตรงอกที่ทำเป็นกระเป๋าสำหรับใส่เครื่องมือขนาดเล็ก เป็นเสื้อผ้าที่ถูกออกแบบมาสำหรับฟังก์ชั่นการทำงานโดยเฉพาะ

ช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมและการทำไร่ขนาดใหญ่ในช่วงปลายศตวรรษที่ 18 ถึงศตวรรษที่ 19 ด้วยสภาพเศรษฐกิจที่เปลี่ยนไปทำให้เกิดการคิดค้นเสื้อผ้าที่ตอบโจทย์คนทำงานหนักได้มากขึ้น

คำว่า “Overalls” หรือชุดเอี๊ยม เริ่มกลายมาเป็นเครื่องแบบสวมใส่ขณะทำงานของชนชั้นแรงงานอย่างเป็นทางการแและแพร่หลาย โดยชุดเอี๊ยมในยุคนั้นนิยมตัดเย็บด้วยผ้าเดนิมเนื้อหนาสีน้ำเงินเข้ม เนื่องจากราคาถูก แข็งแรงทนทานต่อการฉีกขาด และซักทำความสะอาดง่าย ลักษณะการใช้งานของเอี๊ยมยีนส์คือ ใส่คลุมทับเสื้อผ้าข้างใน เพื่อปกป้องร่างกายจากความร้อน และสิ่งสกปรกหรืออันตรายต่าง ๆ จากการทำงาน

อย่างไรก็ตาม ความเข้าใจที่ว่ามีเพียงทาสผิวดำเท่านั้นที่ใส่เอี๊ยมผ้าเดนิม อาจไม่ใช่คำนิยามที่ถูกต้องทั้งหมดในยุคอุตสาหกรรมนี้ เพราะแท้จริงแล้วชุดนี้ถูกออกแบบมาเพื่อคนทำงานทุกคน ไม่ว่าจะเป็นคนงานเหมือง คนงานสร้างทางรถไฟ ช่างกลในโรงงาน หรือแม้แต่เกษตรกรผิวขาวที่ยากจนก็ตามที ที่ซึ่งตัวตนส่วนบุคคลของคนงานเหล่านี้นั้นถูกลบเลือนหายไปภายใต้ชุดที่พวกเขาสวมใส่เหมือนกันหมด เพื่อให้ง่ายต่อการควบคุมและชี้นิ้วสั่งโดยกลุ่มชนชั้นนำนั่นเอง

เสื้อผ้าเหล่านี้จึงทำหน้าที่แบ่งแยกพวกเขาออกจากกลุ่มเจ้านายอย่างชัดเจน ในขณะที่เจ้านายผิวขาวและชนชั้นนำมักจะสวมใส่สูท หรือเสื้อเชิ้ตคอปกสีเรียบ ๆ ดูสะอาดตา เพื่อแสดงถึงอำนาจและความสุภาพเรียบร้อย ทว่าชนชั้นแรงงานกลับต้องสวมเอี๊ยมเนื้อหนาสีน้ำเงินเข้ม ที่มีรอยเปื้อนเขรอะจากการทำงานหนัก

โฆษณา ชุดเอี๊ยม สีน้ำเงิน คนงานซ่อมรางรถไฟ — โฆษณาเก่าแก่ของชุดเอี๊ยมสีน้ำเงิน แสดงภาพคนงานซ่อมรางรถไฟ (ภาพโดย Richard Myers ใน Wikimedia Commons)

ราว ๆ ปลายทศวรรษที่ 1890 บริษัท “Steiner-Lobman Dry Goods” ในเมืองมอนต์โกเมอรี รัฐแอลาบามา ได้ตั้งโรงงานผลิตชุดทำงานและเอี๊ยมยีนส์ภายใต้แบรนด์ ‘Polly Brand’ โดยกลายเป็นเครื่องแบบหลักที่กลุ่มแรงงานเกษตรกรแชร์คร็อปเปอร์ผิวดำ (Black Sharecroppers) หรือชาวอเมริกันเชื้อสายแอฟริกัน นำมาสวมใส่ ทำให้เห็นว่าระบบทุนนิยมอุตสาหกรรมของกลุ่มคนขาวผลิตเสื้อผ้าเหล่านี้ขึ้นมาเพื่อผูกขาดและแสวงหาผลประโยชน์จากชนชั้นแรงงานโดยเฉพาะ

ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น มีการเคลื่อนไหวของขบวนการสิทธิพลเมือง (Civil Rights Movement) กลุ่มนักกิจกรรมอย่าง SNCC (Student Nonviolent Coordinating Committee) เหล่านักศึกษาและนักรณรงค์ผิวดำ ได้หยิบเอาเอี๊ยมยีนส์มาสวมใส่ขณะเดินขบวนประท้วง

ในแง่มุมหนึ่งก็แสดงให้เห็นว่า การเลือกใส่เครื่องแต่งกายดังกล่าวในกรณีนี้ เป็นความตั้งใจที่ทำให้รู้สึกเข้าถึงแรงงานคนดำได้ง่ายขึ้น เพื่อเป็นตัวแทนของพวกเขาในการเรียกร้องความเป็นธรรมจากอดีตที่เคยถูกกดขี่อย่างน่าเศร้า และพยายามออกมาเผชิญหน้าต่อสังคมเพื่อส่งสารว่า ความเท่าเทียมที่แท้จริงตามสิทธิ์ที่ควรจะได้รับนั้นยังไม่เกิดขึ้น ตราบใดที่คนใช้แรงงานผิวดำยังคงถูกกีดกันและลดทอนคุณค่าความเป็นคน

ปัจจุบัน “เอี๊ยมยีนส์” มิได้มีนัยยะทางการเมืองที่เข้มข้นเท่าแต่ก่อนแล้ว สายแฟชั่นก็นำไปพัฒนาในรูปแบบใหม่ ๆ ทั้งการปรับทรงขาเอี๊ยม ทำเป็นขาสั้นหรือกระโปรง มีสีสันที่หลากหลายจนกลายเป็นไอเท็มยอดฮิตในหมู่วัยรุ่น

แต่ไม่ว่าประวัติศาสตร์จะแปรเปลี่ยนไปแค่ไหน เรื่องราวในอดีตของทาสผิวดำหรือเหล่าชนชั้นแรงงาน ก็ยังคงสะท้อนให้เห็นถึงความเจ็บปวดกับสถานะทางชนชั้นที่ต่างขั้ว ผ่านมุมมองของเสื้อผ้าชิ้นนี้ได้อย่างชัดเจน

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่