หากพูดถึง “กุฎี” คนทั่วไปคงจะคุ้นเคยว่า เป็นที่อยู่ เรือน หรือตึกสำหรับพระภิกษุสามเณรอาศัย หรือเป็นคำใช้เรียกแทนศาสนสถานต่าง ๆ

แล้วเคยสงสัยไหมว่า กุฎี มาจากไหน ไทยเริ่มใช้ตั้งแต่เมื่อไหร่?

ในหนังสือ “ตึก อาคาร บ้านโบราณ” ของแสงเพชร ได้อ้างอิงงานเขียนเรื่อง “สุสาน-กุโบร์-กุฏี-ตึก-วัง…” ของกุศล เอี่ยมอรุณ ไว้ว่า

คำว่า กุฏี เป็นคำที่แทบจะสูญหายไปแล้ว แต่ก็ยังมีปรากฏอยู่บ้างในย่านธนบุรี ใช้เรียกศาสนสถานต่าง ๆ เช่น กุฎีจีน, กุฎีขาด หรือกุฎีหลวง

กุฎีบางแห่งถึงขั้นกลายไปเป็นชื่อชุมชนเลยทีเดียว

กุศล ยังอธิบายต่อไปอีกว่า กุฎีนี้ เป็นภาษาเปอร์เซีย แปลว่า พระแท่นที่ประทับ คล้ายกับคำว่า “กะเต” ในภาษามลายู ซึ่งรับมาจากภาษาเปอร์เซียอีกทีหนึ่ง มีความหมายเดียวกัน

กุฎี ที่ปรากฏในไทยจึงคาดว่า ไทยนำมาจากภาษาเปอร์เซียเช่นกัน

ทั้งนี้คนไทยน่าจะรับคำว่า กุฎีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยแล้ว เพราะไทยเองก็ติดต่อการค้ากับชนคาบสมุทรอาหรับมาตั้งแต่ช่วงนี้ และปรากฏคำนี้ในหลักฐานเก่าแก่ของไทยอย่างศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง หลักที่ 1 2 5 9 และ 49 

นอกจากนี้ ยังพบคำว่า “กุฏิ” ในศิลาจารึกหลักที่ 2 4 และ 7 โดยทั้ง กุฎีและกุฏิ ต่างก็มีความหมายเดียวกัน นั่นคือ กระท่อมไม้และที่อยู่ของสมณเพศ

ขณะเดียวกัน สถาบันไทยศึกษา จุฬาฯ Institute Of Thai Studies, Chulalongkorn university ก็ให้ข้อมูลเพิ่มเติมอีกว่า กุฎี หรือ กะดี นี้ มาจากคำว่า กุฏิ ที่เป็นภาษาบาลี ซึ่งสามารถแผลงรูปเป็นกุฎีได้ โดยมีความหมายว่าที่อาศัยของนักบวช

ส่วนอีกที่มาก็คาดกันว่า “กุฎี” หรือ “กะดี” มาจากคำว่า “กะเต” ที่แปลว่า ที่อยู่ของนักบวชมุสลิมในภาษาเปอร์เซีย นั่นเอง

แม้จะยังไม่ทราบว่า ท้ายที่สุดแล้ว “กุฎี” เป็นคำอะไร มาจากไหนกันแน่ แต่คำว่า กุฎีก็ปรากฏอยู่ในสังคมไทยมาเนิ่นนาน โดยเฉพาะด้านศาสนา เช่นคำว่า กุฎจีนบ้าง กุฎีเจริญพาศน์บ้าง กุฎีใหญ่ (มัสยิดต้นสน) บ้าง เป็นต้น

อ่านเพิ่มเติม :

• “วัดกุฎีดาว” ที่ “พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ” ทรงปฏิสังขรณ์ ทั้งยังเป็นวัดพี่น้องของ “วัดมเหยงคณ์”
• พระเพทราชา กับตำนาน “ชายนอนหลับ” ชื่อ “สิงห์” และ “เสลี่ยง” วัดกุฎีทอง สุพรรณบุรี
• กรุงศรีอยุธยามี “ชาวเปอร์เซีย” ตั้งรกราก แต่ทำไมไม่ปรากฏหลักฐาน “แมวเปอร์เซีย”?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

แสงเพชร. ตึก อาคาร บ้านโบราณ. กรุงเทพฯ: ไพลิน, 2543.

https://www.facebook.com/share/p/17H5jSwb5G/

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 31 มีนาคม 2569