| ผู้เขียน | ปดิวลดา บวรศักดิ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
พัดรอง พัดที่เกิดขึ้นสมัยร.4 ทำไมใช้แทนพัดยศ เมื่อถวายเทศน์
สงสัยไหมทำไมพระสงฆ์ไทยต้องใช้ “พัดรอง” สำหรับถวายเทศน์ ทั้งที่ปกติแล้วพระมีพัดติดตัวอยู่ 2 แบบ ได้แก่ พัดยศและพัดรอง ?
เรื่องนี้มีคำตอบปรากฏอยู่ในหนังสือ “ตาลปัตร” ของหม่อมเจ้าดวงจิตร จิตรพงศ์ กล่าวไว้ในตอน “ตาลปัตรกับกฎราชสำนัก” ว่า
ตั้งแต่ไหนแต่ไร พระราชาคณะ ซึ่งจะได้รับพระราชทานตาลปัตรแฉกเป็นพัดยศ เมื่อได้รับนิมนต์ให้เข้าไปเทศน์ถวาย จะต้องนำตาลปัตรเข้าไป 2 เล่ม ก็คือพัดแฉก (หรือพัดยศ) ที่ได้รับพระราชทาน กับพัดรองขึ้นไปถวายศีลแทน แต่เมื่อเทศน์เสร็จกลับมานั่งยังอาสน์แล้ว จะถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก ก็จะกลับมาใช้พัดยศอีกครั้ง
แล้วทำไมเมื่อจะถวายเทศน์ต้องใช้พัดรอง?
มีเหตุผลระบุว่า ขณะที่พระเจ้าแผ่นดินจะสดับพระธรรมเทศนานั้น ย่อมจะต้องเสด็จเข้ามาประทับอยู่ในที่ใกล้กับธรรมาสน์ พัดแฉกนี้เป็นของแหลมและหนัก หากพระสงฆ์ที่ถวายเทศน์นั่งอยู่บนธรรมาสน์ที่สูง อยากจะทำร้ายพระเจ้าแผ่นดิน ก็อาจใช้พัดแฉกดังกล่าวแทนอาวุธได้
จึงต้องมีกฎนี้ขึ้นมา นั่นคือการใช้พัดรองถวายเทศน์
ขณะเดียวกัน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงไม่คิดเช่นนั้นและอธิบายถึงเรื่องนี้ไว้ว่า
“ว่ากันว่า กลัวพระจะคิดขบถ เข้าใจว่าที่จริงจะเป็นเพราะพัดแฉกหนักมาก ทั้งใหญ่ยาวแหลมเกะกะ การขึ้นไปถวายเทศน์นั้นธรรมาสน์ก็สูง ต้องปีนป่ายลำบาก ที่ก็แคบ อาจจะเกิดเหตุอันตรายขึ้นได้ อย่างน้อยที่สุดก็จะปัดถูกเชิงเทียนตกลงมา จึงให้ใช้พัดรองแทน”
พัดรองนี้ จากการหาข้อมูลแล้ว เกิดขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โดยแต่เดิมพระสงฆ์จะใช้ตาลปัตรใบตาล ทว่า พระองค์ทรงมองว่าไม่สวยงามนัก ต่อมาพัดรองถูกพัฒนาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ซึ่งมีการปักเป็นลวดลายให้สวยงามนั่นเอง
- ความหมายของสี “พัดพระพิธีธรรม” และธรรมเนียมโบราณ
- “พัดดำรงธรรม” พัดที่กรมดำรงทรงสั่งถวาย “ครูบาศรีวิชัย” โดยเฉพาะ
- “การถวายอยู่งานพัด” หน้าที่ถวายงานสมัยโบราณ ที่เปรียบดั่งผู้กำหนดภาพลักษณ์ของเหล่าเจ้านาย!
อ้างอิง :
ดวงจิตร จิตรพงศ์, ม.จ., 2451-2548 (2502). ตาลปัตร. โรงพิมพ์พระจันทร์.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 25 มีนาคม 2569
