| ผู้เขียน | สุทธาสินี จิตรกรรมไทย เจียจันทร์พงษ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
วังหน้ารัชกาลที่ 1-4 แต่ละพระองค์ทรงมีหน้าที่อะไรบ้าง?
กรมพระราชวังบวรสถานมงคล หรือ “วังหน้า” ว่าที่พระมหากษัตริย์องค์ต่อไป เป็นตำแหน่งที่มีมานานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา สืบมาจนถึงสมัยรัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
จำเพาะเจาะจงที่ “วังหน้ารัชกาลที่ 1-4” แต่ละพระองค์ทรงทำหน้าที่อะไรบ้าง?
ใน “พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 5” พระนิพนธ์ใน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ กล่าวถึงหน้าที่ของวังหน้าสมัยรัชกาลที่ 1-4 ซึ่งในพระราชพงศาวดารฉบับนี้เรียกว่า “พระมหาอุปราช” ไว้ว่า
ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) พระมหาอุปราชต้องทำศึก ทั้งที่โดยเสด็จและเสด็จไปโดยลำพังพระองค์มาจนตลอดพระชนมายุ
ถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) พม่ามาตีหัวเมืองปักษ์ใต้ฝ่ายตะวันตก พอถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) เกิด “กบฏเวียงจันทร์” พระมหาอุปราชก็เสด็จไปบัญชาการศึกทั้ง 2 คราว
แต่เมื่อถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) จะยกกองทัพไปตีเมืองเชียงตุง พระมหาอุปราช คือ พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงศักดิ์อย่างเป็นพระเจ้าแผ่นดิน จึงโปรดให้กรมหลวงวงศาธิราชสนิทไปบัญชาการศึกต่างพระมหาอุปราช
“พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 5” ระบุอีกว่า นอกจากทำศึก พระมหาอุปราชยังมีหน้าที่ตลอดไปถึงการป้องกันพระราชอาณาเขต
ข้อนี้มีมาจนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ เช่น ในการสร้างป้อมปราการที่เมืองพระประแดงและเมืองสมุทรปราการ พระมหาอุปราชก็ทรงบัญชาการทั้งในรัชกาลที่ 2 และรัชกาลที่ 3
“ถึงรัชกาลที่ ๔ ที่โปรดให้พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงจัดทหารบกทหารเรือขึ้นทางฝ่ายวังหน้า ก็เนื่องมาแต่หน้าที่ของพระมหาอุปราชในการป้องกันพระราชอาณาเขตต์นั่นเอง
เมื่อว่าโดยย่อหน้าที่ของพระมหาอุปราชเป็นฝ่ายทหารเนื่องด้วยการทำศึกสงครามมาแต่โบราณ จึงมีผู้คนทั้งนายและไพร่ขึ้นอยู่ในกรมพระราชวังบวรสถานมงคลมากกว่ากรมอื่นๆ เพื่อเกิดศึกสงครามเมื่อใดพระมหาอุปราชจะได้เรียกรี้พลได้ทันที
ข้อนี้เป็นมูลเหตุที่มีขุนนางวังหน้า เรียกว่า “ข้าราชการฝ่ายพระราชวังบวร” ขึ้นเป็นจำนวนมากอีกแผนก ๑.”
แม้จะเป็นว่าที่พระมหากษัตริย์องค์ต่อไป แต่เวลาที่ว่างเว้นการศึกสงคราม พระมหาอุปราชก็ไม่ได้มีหน้าที่ปกครองพระราชอาณาเขตแต่อย่างใด
สาเหตุที่ไม่ให้พระมหาอุปราชเกี่ยวข้องในการปกครองบ้านเมืองนั้น น่าจะเกี่ยวเนื่องมาแต่โบราณ ดังที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพระนิพนธ์ว่า
“ด้วยพิเคราะห์ตามเรื่องพงศาวดาร แม้พระมหาอุปราชเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าแผ่นดินก็ไม่พ้นมีเหตุร้ายได้ทุกรัชกาล ยิ่งพระมหาอุปราชมิได้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าแผ่นดินแล้วมักเกิดเหตุร้ายยิ่งกว่าที่จะเรียบร้อย มีตัวอย่างมาหลายคราว ฐานะของพระมหาอุปราชจึงมีความลำบากอยู่ไม่น้อย”
สรุปแล้ว หน้าที่วังหน้ารัชกาลที่ 1-4 หลักๆ คือการรบทัพจับศึก โดยเฉพาะในสมัยรัชกาลที่ 1-3 แต่พอถึงรัชกาลที่ 4 ด้วยพระมหากษัตริย์ทรงโปรดให้วังหน้ามีศักดิ์เทียมพระเจ้าแผ่นดิน จึงโปรดให้ขุนนางไปบัญชาการศึกแทน
“ศิลปวัฒนธรรม” พาย้อนยุคหัวเลี้ยวหัวต่อประวัติศาสตร์ไทยใน “วิกฤตการณ์วังหน้า” เหตุการณ์สำคัญต้นรัชกาลที่ 5 ซึ่งถือเป็นจุดเปลี่ยนของการเมืองประเทศสยาม มาร่วมกันเจาะลึกเรื่องราวเหล่านี้ได้ใน “สับประวัติศาสตร์ ZAB HISTORY วิกฤตการณ์วังหน้า ไฟไหม้วังหลวง ปฐมบทรัชกาลที่ 5 ยึดคืนพระราชอำนาจ” ได้ที่นี่ https://www.youtube.com/watch?v=h6OF5qhDfU0
อ่านเพิ่มเติม :
- รู้จักพระอิสริยยศ กรมพระราชวังบวรสถานมงคล “วังหน้า” ว่าที่กษัตริย์องค์ต่อไป
- คำร่ำลืออาถรรพ์ “วังหน้า” กรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อกรมพระราชวังบวรฯ ตรัสสาปแช่ง
- ทำไม “พระราชวังบวรสถานมงคล” ที่ประทับวังหน้า รัชกาลที่ 4 ถึงเรียก “พระบวรราชวัง”?
- พระอุปนิสัยวังหน้ารัชกาลที่ 1-4 แต่ละพระองค์ทรงเป็นอย่างไร?
อ้างอิง :
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 5. พระเจ้าบรมวงศ์เธอพระองค์เจ้าอดิสัยสุริยาภา ทรงพิมพ์ในงานฉลองพระชันษาครบ 5 รอบ เมื่อ พ.ศ. 2493.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 23 ธันวาคม 2568
