6 เจ้านายไทย ผู้ทรงดำรงตำแหน่ง “วังหน้า” สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ มีพระองค์ใดบ้าง?

กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ วังหน้ารัชกาลที่ 5 พระโอรสกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ 6 เจ้านายไทย ผู้ทรงดำรงตำแหน่งวังหน้า วาระสุดท้ายกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ — กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ (ภาพ: Wikimedia Commons)

ผู้เขียน	ปดิวลดา บวรศักดิ์
เผยแพร่	วันอังคารที่ 23 กันยายน พ.ศ.2568

6 เจ้านายไทย ผู้ทรงดำรงตำแหน่งวังหน้า สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ มีพระองค์ใดบ้าง?

อย่างที่ทราบกันดีว่าตำแหน่ง “กรมพระราชวังบวรสถานมงคล” “พระมหาอุปราช” หรือ “วังหน้า” ว่าที่กษัตริย์องค์ต่อไป นั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้ทรงยกเลิกไปใน พ.ศ. 2428 และทรงประกาศสถาปนาตำแหน่ง “สยามมกุฎราชกุมาร” ซึ่งเป็นองค์รัชทายาทตามแบบอย่างตะวันตก

Work from home — พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5

แล้วพระองค์ใดบ้างที่ทรงดำรงตำแหน่ง “พระมหาอุปราช” หรือ “กรมพระราชวังบวรสถานมงคล” ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์?

มีข้อมูลปรากฏอยู่ทั้งหมด 6 พระองค์ ดังนี้

สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 มีทั้งหมด 2 พระองค์ ได้แก่

1. กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท พระองค์ทรงเป็นพระอนุชาธิราชร่วมพระราชชนกและพระราชชนนีกับรัชกาลที่ 1

2. สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร ต่อมาคือ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2

สมัยรัชกาลที่ 2 พระองค์ทรงตั้งตำแหน่งนี้ 1 พระองค์ ได้แก่ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนเสนานุรักษ์

จนเข้าสู่สมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ก็ปรากฏตำแหน่งวังหน้าอีกพระองค์หนึ่ง นั่นคือ สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ พระปิตุลาของพระองค์

ผ่านมาถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 พระองค์ทรงสถาปนาพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชอนุชา ขึ้นเป็นวังหน้าและเป็นกษัตริย์เสมอพระองค์