ชุมชนอินเดียไม่ได้มีแต่ “พาหุรัด” 4 ชุมชนใหญ่ของชาวอินเดียอยู่ที่ไหนในพระนคร 

ชาวอินเดีย เดินทางเข้ามาไทยเพื่อค้าขายเครื่องประดับ, เครื่องทองเหลือง ร้านค้าของพวกเขาส่วนใหญ่ตั้งอยู่ที่ตลาดชีกุน ในกำแพงพระนคร ถึงสมัยรัตนโกสินทร์มีการตั้งหลักแหล่งเป็น “ชุมชนอินเดีย” ในพระนคร ที่ไม่ได้มีจำกัดอยู่แค่ “พาหุรัด”

ชุมชนใหญ่ชองชาวอินเดียในพระนครมี 4 แห่ง ดังนี้

1. ย่านเสาชิงช้า โบสถ์พราหมณ์ เป็นชาวอินเดียที่นับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ที่เดินทางมาจากตอนเหนือของอินเดีย และสืบเชื้อสายมาจากชาวอารยัน

บริเวณตลาดเสาชิงช้า, โบสถ์พราหมณ์, ถนนบำรุงเมือง, วัดสุทัศน์, ถนนตีทอง จนถึงสี่กั๊กเสาชิงช้า เป็นเขตชุมชนพราหมณ์ อย่างน้อยตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 มีพราหมณ์ตั้งบ้านเรือนอยู่นับร้อยคน เรียกว่า “บ้านพราหมณ์” ขึ้นกับกรมพิธีพราหมณ์ (ถูกยุบหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง)

ชาวอินเดียที่นับถือศาสนาพราหมณ์ เมื่อเข้ามาตั้งหลักแหล่งในพระนครก็เลือกจะตั้งถิ่นฐานในบริเวณนี้ เพราะเป็นแหล่งวัฒนธรรมเดียวกัน

ถึงสมัยรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 มีการขยายตัวเมืองและตัดถนน ชุมชนของชาวอินเดียก็ขยายไปสู่แหล่งการค้าอื่นๆ

2. ถนนสีลม เป็นชาวอินเดียที่นับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ที่เดินทางมาจากตอนใต้ของอินเดีย และสืบเชื้อสายชาวดราวิเดียน

ที่นี่เป็นชุมชนเก่าแห่งหนึ่งของชาวอินเดีย มี “วัดพระศรีมหาอุมาเทวี” เป็นศาสนสถานสำคัญ สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นก่อน พ.ศ. 2455 ด้วยมีหลักฐานการขอพระราชทานที่ดิน ตำบลบางรัก ถนนสีลม จากรัชกาลที่ 6 สำหรับสร้างเทวสถานของชาวอินเดียอีกกลุ่มว่า “เทวสถานของชาวอินเดียใต้ที่ตำบลสีลม ซึ่งมีอยู่แล้วนั้น ก็เปนที่คับแคบสมควรแก่คนหมู่นั้น ทั้งลัทธิศาสนาก็ผิดกัน…”  ส่วนชุมชนก็น่าจะมีมาก่อนการสร้างวัด

3. ย่านฝั่งธนบุรี (หลังวัดอนงคาราม, ตลาดสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ และบางส่วนของราชวงศ์) เป็นชาวอินเดียที่นับถือศาสนาอิสลาม

บริเวณตึกขาวตึกแดง ใกล้ตลาดสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ มีอาคารพาณิชย์ของตระกูลนานาสร้างให้พ่อค้าเช่าพักอาศัยและที่ทำการค้า ส่วนใหญ่ป็นพ่อค้ามุสลิมชาวอินเดีย ซึ่งมี 2 กลุ่ม คือ “กลุ่มนิกายชีอะฮ” ตั้งร้านค้าบริเวณตึกขาว และบางส่วนข้ามไปตั้งร้านค้าที่ราชวงศ์ ส่วน “กลุ่มนิกายสุหนี่” ตั้งร้านค้าบริเวณตึกแดง บางส่วนขยายไปถึงถนนบำรุงเมือง และคลองหลอด

4. พาหุรัด เป็นชาวอินเดียที่นับถือศาสนาสิกข์

ชาวอินเดียที่นับถือศาสนาสิกข์เข้ามาค้าขายในคาบสมุทรมลายูตั้งแต่ พ.ศ. 2434 ส่วนกรุงเทพฯ เมื่อราว พ.ศ. 2445 ในจดหมายกราบบังคมทูลของกรมหลวงนเรศรวรฤทธิ์ เสนาบดีกระทรวงนครบาล รัชกาลที่ 5 เกี่ยวกับชาวอินเดียที่รับราชการเป็นพลตระเวนว่า “…เป็นชาติซิกข์ 28 คน ฮินดู 28 คน ปาทาน 134 คน…”

ปัจจุบัน ชุมชนอินเดียมีอยู่ทั่วไปในทุกพื้นที่ ชาวอินเดียคุ้นเคยและกลมกลืนกับสังคมไทย จนไม่จำเป็นต้องเกาะกลุ่มอยู่เฉพาะชาวอินเดียเท่านั้น นอกจากนี้การคมนาคมที่สะดวกขึ้น แม้จะมีถิ่นฐานไกลจากชุมชนของตนก็สามารถเดินทางติดต่อกันได้ง่าย

อ่านเพิ่มเติม :

• ทำไมคนไทยเรียกคนอินเดียว่า “แขก” ? 
• “เขาคลังนอก” ศรีเทพ จุดบรรจบศิลปกรรมอินเดียเหนือ-ใต้ ที่ในอินเดียเองยังไม่มี! 
• “พิธีโล้ชิงช้า” อดีตพระราชพิธีประจำปี ไม่ได้มีคนเสียชีวิตอย่างที่เข้าใจ? 

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ดร. อินทิรา ซาฮีร์. “ถิ่นฐานและการค้าของชาวอินเดียในไทย พ.ศ. 2400-2490” ใน, เอกสารประกอบการสัมมนา ไทยกับเอเชีย สายใยอดีตถึงปัจจุบัน สานสัมพันธ์สู่อนาคต” จัดโดยศูนย์ประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ไทยกับประเทศในเอเชีย ภาควิชาประวัติศาสตร์ ฝ่ายวิจัย คณะอักษรศาสตร์ สถบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วันที่ 14 มีนาคม พ.ศ. 2549.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 30 พฤษภาคม 2568