2 ลูกจีนต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ที่รับราชการทำความดีความชอบ จนได้ขึ้นสู่ตำแหน่ง “สมุหนายก” คือใคร เป็นต้นตระกูลใด

สมุหนายก เป็นตำแหน่งขุนนางชั้นผู้ใหญ่ มีหน้าที่ควบคุมดูแลฝ่ายพลเรือน ซึ่งสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ มีลูกจีน 2 คน ที่ได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยจากพระมหากษัตริย์ให้ดำรงตำแหน่งดังกล่าว นั่นคือ เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ ในสมัยรัชกาลที่ 2 และ เจ้าพระยานิกรบดินทร์ ในสมัยรัชกาลที่ 4

เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ (กุน)

เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ (กุน) เดิมมีชื่อว่า กุน แซ่อึ้ง หรือ อึ้งกุน เป็นบุตรของจีนกุ๋ย ซึ่งค้าขายอยู่บริเวณปากแม่น้ำแม่กลองและแม่น้ำท่าจีน จีนกุนดำรงตำแหน่งพระราชประสิทธิ์ ตั้งเรือนอยู่หน้าวัดเลียบ รู้จักและคุ้นเคยไปมาหาสู่กับเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (ทองด้วง)

หลังจากรัชกาลที่ 1 ทรงขึ้นครองราชย์ ทรงแต่งตั้งพระราชประสิทธิ์ (กุน) ขึ้นเป็นพระยาศรีพิพัฒน์ จางวางกรมพระคลังสินค้า ต่อมาใน พ.ศ. 2348 เมื่อเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ถึงแก่อสัญกรรม พระยาศรีพิพัฒน์ (กุน) ก็ได้เลื่อนขึ้นเป็นพระยาพระคลัง และได้รับสมญานามว่า “ท่านท่าเรือจ้าง” เนื่องจากจวนของท่านอยู่ที่ท่าเรือจ้างข้างวัดเลียบ

เข้าสู่รัชกาลที่ 2 พระองค์โปรดเกล้าฯ สถาปนาจีนกุนขึ้นเป็นเจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ที่สมุหนายก ท่านเป็นต้นสกุล “รัตนกุล”

เจ้าพระยานิกรบดินทร์มหินธรมหากัลยาณมิตร (โต)

เจ๊สัวโต หรือ อึ้งเต๋า เป็นบุตรหลวงพิไชยวารี (มั่น แซ่อึ้ง) นายสำเภาสมัยรัชกาลที่ 1 เดิมเจ๊สัวโตเป็นข้าหลวงในรัชกาลที่ 3 ตั้งแต่สมัยพระองค์ยังทรงเป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์

นอกจากจะรับใช้ช่วยแต่งสำเภาไปค้าขายกับจีนแล้ว เจ๊สัวโตยังเคยเป็นเจ๊สัวเหยียบหัวตะเภา หมายถึงขุนนางชั้นผู้ใหญ่ของกรมท่า ที่ขึ้นเรือตรวจตราก่อนอนุญาตให้เรือลำนั้นๆ เข้าเมืองอีกด้วย

ท่านทำความดีความชอบอย่างต่อเนื่อง กระทั่งได้รับแต่งตั้งให้เป็นพระยาราชสุภาวดี เจ้ากรมพระสุรัสวดีกลางต่อจากเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)

ปลายรัชกาลที่ 3 เจ๊สัวโตดำรงตำแหน่งจางวางพระคลังมหาสมบัติ เมื่อถึงสมัยรัชกาลที่ 4 ก็ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าพระยานิกรบดินทร์ที่สมุหนายก ท่านเป็นต้นตระกูล “กัลยาณมิตร”

ในตระกูล “อึ้ง” สายสกุลกัลยาณมิตรของเจ๊สัวโต มีทายาทอีก 2 คน ที่ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเจ้าพระยา คือ เจ้าพระยารัตนบดินทร์ (รอด) เสนาบดีที่สมุหนายกในรัชกาลที่ 5 และเจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย) เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยในรัชกาลที่ 6

ข้างต้นคือลูกจีนต้นกรุงรัตนโกสินทร์ 2 คน ที่มีบทบาทโดดเด่น ทว่าก็ยังมีลูกจีนอีกไม่น้อยเช่นกันที่มีความสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์ไทย โดยเฉพาะด้านเศรษฐกิจ

อ่านเพิ่มเติม :

• 9 ตระกูลจีนกรุงธนบุรี ทุกวันนี้สืบสายเป็นสกุลใดบ้าง? (ตอนที่ 1)
• 9 ตระกูลจีนกรุงธนบุรี ทุกวันนี้สืบสายเป็นสกุลใดบ้าง? (ตอนที่ 2)
• ชาวจีนในหัวเมืองฝ่ายเหนือของสยาม ตั้งรกรากที่นั่นตั้งแต่เมื่อไหร่?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

พิมพ์ประไพ พิศาลบุตร, สมชาย จิว และนิรันดร นาคสุริยันต์ แปลและเรียบเรียง. ประวัติศาสตร์จีนกรุงสยาม เล่ม 1 สมัยกรุงศรีอยุธยาถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: มติชน, 2568

สั่งซื้อหนังสือชุดนี้ที่เว็บไซต์สำนักพิมพ์มติชน ได้ที่นี่

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 28 พฤษภาคม 2568