รัฐพิธีเปิดอนุสาวรีย์พระเจ้าตากสิน ณ วงเวียนใหญ่ จัดขึ้นเมื่อวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2497 อย่างไรก็ตาม หลังผ่านไปราว 9 เดือน กลับพบว่ามีการคำนวณวันประกอบรัฐพิธีเปิดอนุสาวรีย์ผิดพลาด!

นริศ จรัสจรรยาวงศ์ ผู้สนใจศึกษาประวัติศาสตร์ 2475 เล่าประเด็นนี้ในบทความ “๗๐ ปี สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ณ วงเวียนใหญ่ (พ.ศ. ๒๔๙๗-๒๕๖๗) ไสยศาสตร์ในอนุสาวรีย์” ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับเมษายน 2567 ไว้ตอนหนึ่งว่า

รัฐพิธีเปิดอนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินคราวนั้น พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเป็นประธานในรัฐพิธี โดยมีคณะสงฆ์และฆราวาสเข้าร่วมอย่างพร้อมเพรียง อาทิ สมเด็จพระพุฒาจารย์ วัดอนงคาราม เจ้าคณะจังหวัดธนบุรี เป็นประธานแทนสมเด็จพระสังฆราชเจ้า พร้อมด้วยสมเด็จพระราชาคณะรวม 14 รูป

รวมถึง จอมพล ป.พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ท่านผู้หญิงละเอียด พิบูลสงคราม ประธานสภาวัฒนธรรมฝ่ายหญิง พระยารามราชภักดี ปลัดกระทรวงมหาดไทย และประธานกรรมการอำนวยการสร้างอนุสาวรีย์

ขาดไม่ได้คือ นายทองอยู่ พุฒพัฒน์ อดีต สส. จังหวัดธนบุรีคนแรกหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ที่มีบทบาทสำคัญในการผลักดันให้สร้างอนุสาวรีย์ดังกล่าวขึ้นตั้งแต่ปี 2465 ฝ่าอุปสรรคติดขัดทั้งหลายนานถึง 32 ปี กว่าจะเกิดเป็นอนุสาวรีย์พระเจ้าตากได้สำเร็จในปี 2497

เมื่อการก่อสร้างแล้วเสร็จ ได้จัดพิธีฉลองสมโภชอย่างยิ่งใหญ่ในวันเสาร์-วันอาทิตย์ที่ 17-18 เมษายน ปี 2497 โดยอิงจากวันพระราชสมภพของพระเจ้าตากตามจันทรคติคือ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 5 วันอาทิตย์ จ.ศ. 1096 (พ.ศ. 2277) ตามทฤษฎีของนายทองอยู่

แต่ 9 เดือนให้หลัง คือในวันที่ 10 มกราคม ปี 2498 นายทองอยู่กลับพบว่า ตนเองคำนวณวันพระราชสมภพที่ใช้เป็นวันประกอบรัฐพิธีผิดพลาด!

นริศเล่ารายละเอียดว่า เพราะตอนนั้นนายทองอยู่เทียบเคียงจากปฏิทินของ นายชื่น ธรรมทัต แต่เมื่อตรวจสอบกับยอดโหร 2 คน แห่งยุคคือ พระยาบริรักษ์เวชชการ (ไล่ฮวด ติตติรานนท์ พ.ศ. 2435-2511) นายกสมาคมโหราศาสตร์ และ นายทองเจือ อ่างแก้ว (พ.ศ. 2447-2525) ปรมาจารย์ต้นตำรับปฏิทินโหรไทย ทั้งคู่ให้ความเห็นพ้องกันว่า…

ที่จริงแล้ว วันพระราชสมภพพระเจ้าตากตามปฏิทินสุริยคติ ต้องตกวันที่ 7 เมษายน

แต่เมื่อนายทองอยู่พินิจพิเคราะห์เหตุการณ์และบริบทต่างๆ ที่เกิดขึ้นก่อนหน้าก็เชื่อว่า “พระองค์บันดาล” ให้เขาพลั้งพลาดเลือกฉลอง 2 วันดังกล่าวแต่ต้น

เหตุผลเพราะวันเปิดอนุสาวรีย์พระเจ้าตากสิน กับวันฉลองตรงกับปฏิทินจันทรคติ ขึ้น 14 และ 15 ค่ำ เดือน 5 นั้น ตรงกับวันบรรจบครบ 220 ปี (วันที่ 17 เมษายน) นับจากปีพระราชสมภพ และวันพระราชสมภพ (วันที่ 18 เมษายน) อีกทั้งเผอิญว่าในวันที่ 18 นายทองอยู่ได้นิมนต์พระจาก 36 วัดทั่วประเทศมาฉันภัตตาหารเพลจำนวนเท่าอายุ 49 รูป มาสวดธัมมจักกัปปวัตตนสูตร

ความผิดพลาดนี้กลับส่งผลดี ซึ่งนายทองอยู่ให้เหตุผลว่า

“เป็นการถูกต้องครบถ้วนกันทั้ง 3 สถาน กล่าวคือ ถูกต้องกันทั้งขึ้นแรม ถูกต้องกันทั้งเดือน และโดยเฉพาะต้องกันทั้งวันนพเคราะห์ในรอบประจำสัปดาห์อีกด้วย…นี่เข้าใจว่าเป็นเพราะพระราชประสงค์ของพระองค์ที่จะให้อาณาประชาราษฎรทั้งหลายได้ร่วมมือร่วมใจกันทำบุญอุทิศ เป็นส่วนพระราชกุศลถวายแด่พระองค์ในวันคล้ายวันพระราชสมภพทางจันทรคติ”

งานสมโภชรัฐพิธีเปิดอนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินจัดขึ้น 2 วัน 2 คืน มีมหรสพให้ประชาชนได้เพลิดเพลินใจ ที่สำคัญอีกประการคือ นายทองอยู่ได้เสนอขอให้เปลี่ยนพระนามจาก “สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี” เป็น “สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช”

นริศเล่าเพิ่มเติมด้วยว่า กว่าเรื่องพระนามจะประสบผลสำเร็จอย่างเป็นทางการจากการผลักดันของนายวิชิต ศุขะวิริยะ อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดจันทบุรี ก็ในปี 2524 หรือหลังจากเสนอเรื่องถึง 27 ปี

อ่านเพิ่มเติม :

• “ทุบหม้อข้าว” ก่อนเข้าตีเมือง ยุทธการที่พระเจ้าตากและนักรบจีนใช้และได้ผล
• พระราชโอรสธิดา 29 พระองค์ ในพระเจ้าตาก มีพระองค์ใด ทรงเป็นต้นสกุลใดบ้าง?
• “เจ้าฟ้าจุ้ย” พระราชโอรสองค์ใหญ่พระเจ้าตาก “เกือบ” ได้เป็นพระเจ้ากรุงกัมพูชา?
• คำให้การ วันประหาร “พระเจ้าตาก” ฉากสุดท้ายกรุงธนบุรี

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 17 เมษายน 2568