| ผู้เขียน | วิภา จิรภาไพศาล |
|---|---|
| เผยแพร่ |
พ.ศ. 2434 ก่อนที่ “ซาเรวิช” (จักรพรรดินิโคลัสที่ 2 แห่งรัสเซีย) จะเสด็จเยือนสยาม แต่แล้วอังกฤษก็ปฏิบัติการเตะตัดขาสยาม หากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 มีรับสั่งให้ “กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ” ทรงปฏิบัติ “ราชการลับ” แก้เกมส์อังกฤษ จนเป็นผลสำเร็จ
ซาเรวิช
ซาเรวิช ทรงเป็น “รัชทายาท” ต่อจากซาร์อเล็กซานเดอร์ที่ 3 แต่ก่อนเวลาจะมาถึง พระองค์ควรเสด็จไปทอดพระเนตรโลกภายนอก และได้ศึกษาอารยธรรมประเทศต่างๆ เพื่อเตรียมพระองค์ก่อนก้าวขึ้นไปเป็นผู้นำชาติมหาอำนาจ ที่ครอบครองดินแดนกว้างใหญ่ที่สุดบนพื้นโลกเช่นรัสเซีย
เมื่อจักรพรรดิอเล็กซานเดอร์ที่ 3 พระบรมราชชนก มีพระราชดำริให้มกุฎราชกุมารเสด็จฯ แทนพระองค์ไปทรงเปิดเส้นทางรถไฟสายทรานส์ไซบีเรีย ใน พ.ศ. 2434 จึงเป็นที่จับตาของชาวโลกว่า การเสด็จประพาสรอบโลกจากฝั่งตะวันตกมาทางทิศตะวันออกครั้งนี้ จะเสด็จฯ เยือนประเทศใด ที่นั่นก็น่าจะได้รับอานิสงส์
ขบวนเสด็จครอบคลุมระยะทางกว่า 51,000 กิโลเมตร และทางทะเลเพิ่มอีก 22,000 กิโลเมตร เป็นเส้นทางที่ไม่เคยมีเจ้านายชั้นสูงของยุโรปเสด็จฯ มาก่อน ที่กรีก เจ้าชายยอร์ชแห่งกรีก พระประยูรญาติของซาเรวิชเข้ามาสมทบด้วย ก่อนเสด็จเดินทางสู่อียิปต์ ตัดเข้าเอเชียทางคลองสุเอซ สู่อินเดีย ศรีลังกา สิงคโปร์ เวียดนาม จีน และญี่ปุ่น ทุกประเทศที่เสด็จไป ทรงได้รับการต้อนรับอย่างยิ่งใหญ่
อานิสงส์
รัชกาลที่ 5 ทรงเห็นว่านี่คือ “โอกาส” ของสยาม ด้วยสถานการณ์เวลานั้น สยามอยู่ท่ามกลางนักล่าเมืองขึ้นที่มีอิทธิพล ด้วยรัสเซียเป็นประโยชน์ต่อสยามมากกว่าชาติมหาอำนาจใดในสมัยนั้น ภาพลักษณ์ของรัสเซียจะเป็นภูมิคุ้มกันสำหรับสยามได้
ด้วยฐานะของรัสเซีย ที่เป็นพันธมิตรอยู่กับฝรั่งเศส นอกจากจะส่งผลโดยตรงต่อสถานการณ์ทางการเมือง สำหรับอังกฤษและเยอรมนีที่มีผลประโยชน์อยู่ในเอเชียแล้ว ยังส่งผลไปถึงดินแดนในเอเชียที่ถูกมหาอำนาจยุโรปคุกคามอยู่ การมาของผู้ยิ่งใหญ่จากยุโรป ย่อมส่งผลทางจิตวิทยาเชื่อมโยงอิทธิพลของคนกลุ่มต่างๆ ในภูมิภาคนี้โดยรวม
ราชการลับ
หมายกำหนดการใหม่ที่ซาเรวิชตัดสินพระทัยแบบกะทันหันที่จะมาเยือนกรุงเทพฯ ด้วย ทันทีที่รัฐบาลอังกฤษทราบเรื่อง ก็ปล่อยข่าวในหน้าหนังสือพิมพ์ทันทีว่า มีอหิวาตกโรคระบาดอยู่ที่สยาม เพื่อปลุกปั่นว่าสยามไม่ปลอดภัยที่จะเดินทางมา
รัชกาลที่ 5 ทรงสยบข่าวโคมลอยทั้งหมดเกี่ยวกับการระบาดของอหิวาตกโรคในกรุงเทพฯ ด้วยการส่งกรมหมื่นดำรงราชานุภาพ (พระยศในเวลานั้น) ให้อัญเชิญพระราชสาส์นส่วนพระองค์ไปทูลเชิญซาเรวิชถึงสิงคโปร์
ซาเรวิชจึงตัดสินพระทัยจะเสด็จฯ เยือนสยาม
จากสิงคโปร์ กรมหมื่นดำรงราชานุภาพเสด็จโดยเรือมกุฎราชกุมารนำกองเรือรบและเรือพระที่นั่งของรัสเซียเข้ามายังกรุงสยาม ส่งผลให้แผนการเสด็จยืดออกไปอีก 1 สัปดาห์ ระหว่างวันที่ 19-25 มีนาคม พ.ศ. 2434 รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์มหาจักรีบรมราชวงศ์แก่ซาเรวิช ตามธรรมเนียมต้อนรับเจ้านายชั้นสูงจากต่างประเทศ
ในปี 2434 นั้น รัชกาลที่ 5 ทรงมอบหมายให้กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ อธิบดีกรมศึกษา เป็นผู้รับผิดชอบภารกิจ แทนที่จะเป็นเสนาบดีว่าการต่างประเทศ เพราะนี่คือ “ราชการลับ” ที่ต้องการตบตาให้คนนอกเห็นว่าไม่ใช่เรื่องสำคัญด้านการต่างประเทศ และหลีกเลี่ยงที่จะถูกมองว่ามีการเมืองแอบแฝง
อ่านเพิ่มเติม :
- รัชกาลที่ 4 กับความคับแค้นพระราชหฤทัยที่ทรงมีต่อชาตินักล่าอาณานิคม
- วิเคราะห์รากเหง้าของปัญหาในรัสเซีย ก่อนจุดเปลี่ยนสำคัญ สู่ห้วงราชวงศ์โรมานอฟล่มสลาย
อ้างอิง :
ไกรฤกษ์ นานา. ประวัติศาสตร์นอกตำรา สยามรัฐตามทรรศนะโลกตะวันตก, สำนักพิมพ์มติชน กุมภาพันธ์ 2560
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 9 เมษายน 2568
