อารยธรรมยุคโบราณ เมื่อราว 4,000 ปีก่อน จากทั่วทุกมุมโลก

ผู้เขียน	กมลวรรณ ยุทธศิลป์
เผยแพร่	วันอังคารที่ 8 เมษายน พ.ศ.2568

อารยธรรมยุคโบราณ เมื่อราว 4,000 ปีก่อน จากทั่วทุกมุมโลก

เมื่อราว 4,000 ปีก่อน หรือประมาณ 2,000 ปี ก่อนคริสต์ศักราช มนุษยชาติในหลากหลายทั่วทุกมุมโลก เริ่มมีพัฒนาการก่อตั้งเป็นเมืองขนาดใหญ่ จนกลายเป็นอารยธรรมที่เจริญรุ่งเรือง และมีหลักฐานทางโบราณคดีที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่ดังพบเห็นในปัจจุบัน

บทความนี้จะพาไปสำรวจประวัติศาสตร์และโบราณคดีจากทั่วทุกมุมโลกในช่วงเวลาดังกล่าวว่าเป็นอย่างไรบ้าง

เริ่มจากอังกฤษ บนเกาะบริเตนใหญ่ (Kingdom of Great Britain) ยังอยู่ในช่วงยุคสำริด มีกองหินโบราณอันโด่งดังอย่าง สโตนเฮนจ์ (Stonehenge) สร้างเสร็จราว 4,000 ปีที่แล้ว โดยเป็นหินตั้งขนาดมหึมาจัดเรียงเป็นวงแหวน มีแท่นหินบูชาอยู่ตรงกลาง และเชื่อว่ามีบทบาททางศาสนาหรือดาราศาสตร์อีกด้วย

สโตนเฮนจ์ (Stonehenge) (ภาพโดย sophie0215 จาก Pixabay)

บนเกาะครีต (Crete) ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน มี อารยธรรมไมนอส (Minoan civilization) ที่รุ่งเรืองขึ้นเมื่อ 2,000-1,500 ปีก่อนคริสต์ศักราช อารยธรรมนี้มีชื่อเสียงด้านสถาปัตยกรรมที่ซับซ้อน โดยเฉพาะพระราชวังที่ยิ่งใหญ่อย่าง พระราชวังคนอสซอส (Knossos Palace) ที่มีความโดดเด่นเรื่องระบบการระบายน้ำที่ทันสมัย

นอกจากนี้ ยังมีศิลปะที่สวยงาม เช่น ภาพวาดวัวกระทิงบนผนัง และเครื่องปั้นดินเผาที่ประณีต โดยปัจจุบันเกาะครีตเป็นส่วนหนึ่งของประเทศกรีซ

พระราชวังคนอสซอส (Knossos Palace) (ภาพจาก : knossos-palace.gr)

ขยับมาที่ทวีปอเมริกากลาง ราว ๆ 2,000 ปีก่อนคริสตกาล อารยธรรมมายา (Maya Civilization) ได้ถือกำเนิดขึ้น โดยเป็นหนึ่งในอารยธรรมโบราณที่ยิ่งใหญ่และซับซ้อนที่สุดในอเมริกากลาง

พวกเขาสร้างสรรค์วัฒนธรรมที่หลากหลาย ตั้งแต่ศิลปะอันงดงาม สถาปัตยกรรมอย่างพีระมิดที่น่าทึ่ง ไปจนถึงระบบปฏิทิน ดาราศาสตร์ และคณิตศาสตร์ที่ซับซ้อน สะท้อนให้เห็นถึงความฉลาดและความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ในยุคนั้น

ส่วนหนึ่งของอาคารที่เรียกว่า Las Monjas ที่ Uxmal เป็นส่วนหนึ่งของด้านหน้าอาคาร Nunnery Quadrangle ในยูคาทาน เม็กซิโก ภาพวาดโดย Frederick Catherwood เมื่อ ค.ศ. 1844 (ภาพจาก : commons.wikimedia.org)

ถัดมาที่อียิปต์ ตรงกับช่วงราชอาณาจักรกลาง (Middle Kingdom) เมื่อ 2,040-1,674 ปีก่อนคริสต์ศักราช เป็นช่วงเวลาที่อารยธรรมอันยิ่งใหญ่กลับมาผงาดอีกครั้ง หลังจากผ่านช่วงเวลาแห่งความอ่อนแอและการแตกแยกทางการเมือง อีกทั้งในยุคนี้ยังมีสถาปัตยกรรมอันน่าทึ่ง อย่าง ศาสนาสถานแห่งคาร์นัก (Karnak) และพีระมิดของอะเมเนมฮัตที่ 2 (The Pyramid of Amenemhat II) ด้วย

ยุคนี้จึงถือเป็นยุคทองของอียิปต์ ด้วยความเจริญรุ่งเรืองทางศิลปะ วัฒนธรรม รวมถึงการปกครองที่มั่นคง

ขณะที่แถบตะวันออกกลาง บริเวณประเทศอิรักและซีเรีย ช่วง 2,371 ปีก่อนคริสต์ศักราช จะพบกับ อารยธรรมเมโสโปเตเมีย (Mesopotamia) ภายใต้จักรวรรดิอัคคาเดียน (Akkadian Empire) ซึ่งถือเป็น จักรวรรดิแรกของโลก เพราะสามารถรวมเมืองและรัฐต่าง ๆ ในเมโสโปเตเมียเข้าด้วยกันได้สำเร็จ

เรามาดูฝั่งเอเชียกันบ้างว่าเกิดอะไรขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน

ที่บริเวณประเทศอินเดียและปากีสถาน มีอารยธรรมลุ่มน้ำสินธุ หรืออารยธรรมฮารัปปา (Harappan Civilization) อารยธรรมที่เก่าแก่ที่สุดในบริเวณลุ่มน้ำสินธุ เมื่อประมาณ 2,500-1,700 ปีก่อนคริสต์ศักราช อารยธรรมแห่งนี้มีความโดดเด่นเรื่องการวางผังเมืองที่เป็นระเบียบ ระบบชลประทานที่ซับซ้อน และวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์

ฮารัปปาและโมเฮนโจ-ดาโร เมื่อ ค.ศ. 1924 (ภาพจาก : www.harappa.com)

ถัดมา ณ ประเทศจีน ประมาณ 2,070-1,600 ปีก่อนคริสต์ศักราช จะอยู่ในช่วงราชวงศ์เซี่ย (夏朝, xià cháo) ซึ่งนับเป็นราชวงศ์แรกของจีน จีนในยุคนี้มีการจัดระบบสังคมที่ซับซ้อน เช่น ระบบทาส ข้าราชการ และกองทัพ รวมถึงกฎหมาย แต่เรื่องราวของราชวงศ์เซี่ยยังเป็นลักษณะของตำนานที่เล่าขานกันมา เนื่องจากในสมัยนั้นยังไม่มีการบันทึกหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรอย่างที่เราเห็นในปัจจุบัน

ส่วนดินแดนในประเทศไทย แม้ตอนนั้นเป็นยุคก่อนประวัติศาสตร์ ช่วงรอยต่อยุคสำริดเข้าสู่ยุคเหล็ก พบว่ามีชุมชนโบราณมากมาย หลักฐานคือ แหล่งโบราณคดีโคกพนมดี จังหวัดชลบุรี มีอายุประมาณ 4,000-3,000 ปีที่แล้ว, แหล่งโบราณคดีบ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี มีอายุประมาณ 4,000-3,000 ปีที่แล้ว และแหล่งโบราณคดีบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี มีอายุประมาณ 5,000-3,500 ปีที่แล้ว ซึ่งองค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้จดทะเบียนให้แหล่งโบราณคดีบ้านเชียงเป็นมรดกโลกอีกด้วย

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของอารยธรรมยุคโบราณ เมื่อราว 4,000 ปีก่อน หรือประมาณ 2,000 ปี ก่อนคริสต์ศักราช