พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2325 ซึ่งช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ มีการฟื้นฟูขนบธรรมเนียมประเพณีเมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยา และต้องทำนุบำรุงบ้านเมืองให้เจริญก้าวหน้า แล้วพระราชโอรสในรัชกาลที่ 1 ที่ทรงช่วยราชการบ้านเมืองมีกี่พระองค์ และทรงเป็นต้นราชสกุลใดบ้าง

พระราชโอรสในรัชกาลที่ 1

หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย ดิศกุล พระธิดาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเล่าเรื่องนี้ไว้ในพระนิพนธ์ “สิ่งที่ข้าพเจ้าพบเห็น” ว่า พระราชโอรสในรัชกาลที่ 1 ที่ทรงเจริญพระชันษาและทรงช่วยราชการบ้านเมืองในด้านต่างๆ มีทั้งหมด 11 พระองค์ ได้แก่

1. กรมหมื่นอินทรพิพิธ ต้นราชสกุล “อินทรางกูร” ทรงว่าการกรมช่างแสงใหญ่ และกรมพระคชบาล

2. กรมหลวงเทพพลภักดิ์ ทรงว่าการกรมพระคชบาล ทรงพระปรีชาสามารถกระทั่งหมอช้างถึงกับปลูกศาลถวายไว้ที่เพนียดคล้องช้างด้วยความนับถือบูชา และเรียกว่า “ศาลกรมหลวงเฒ่า”

3. กรมหมื่นศักดิพลเสพ ต้นราชสกุล “อิศรศักดิ์” ฯลฯ ทรงว่าการกรมพระกลาโหม แล้วได้เป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล หรือ “วังหน้า” ในรัชกาลที่ 3

4. กรมหมื่นจิตรภักดี ต้นราชสกุล “ทัพกุล” ทรงว่าการช่างสิบหมู่และกรมช่างหล่อ

5. กรมพระรามอิศเรศ ต้นราชสกุล “สุริยกุล” ทรงว่าการศาลรับสั่งและฎีกา

6. สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ผนวชเป็นสามเณรแล้วเป็นพระภิกษุอยู่ในวัดพระเชตุพน ได้ทรงเป็นพระราชาคณะว่าการสงฆ์เป็นเจ้าคณะกลาง

7. กรมหมื่นสุรินทรพิทักษ์ ต้นราชสกุล “ฉัตรกุล” ทรงว่าการกรมพระนครบาล กรมท่า และมหาดไทย มีพระนามว่ารุ่งโรจน์มาก พระมารดาคือ เจ้าคุณตานี ลูกสาวเจ้าพระยาอัครมหาเสนา (บุนนาค) และรู้วิชาทำดอกไม้สดเป็นชั้นเยี่ยม จนขึ้นชื่อว่าลูกหลานวังกรมหมื่นสุรินทร์เป็นผู้นำในการทำดอกไม้ในพระบรมมหาราชวัง และเป็นผู้คิดร้อยกรองลายตาข่ายเป็นต้นมา

8. กรมหลวงรักษ์รณเรศ ต้นราชสกุล “พึ่งบุญ” ทรงว่าการกรมสังฆการีและกรมวัง

9. กรมหมื่นศรีสหเทพ ต้นราชสกุล “ดารากร” ทรงว่าการช่างสิบหมู่

10. กรมหมื่นณรงค์หริรักษ์ ต้นราชสกุล “ดวงจักร” ทรงว่าการกรมช่างหล่อ พระโอรสคือ พระองค์เจ้าประดิษฐวรการ ทรงเป็นนายช่างใหญ่ในรัชกาลที่ 4-5

11. กรมหมื่นไกรสรวิชิต ต้นราชสกุล “สุทัศน์” ทรงว่าการกรมสังฆการี กรมธรรมการ กรมอาลักษณ์ และคลังเสื้อหมวก

ราชสกุลต่างๆ ที่สืบจากพระราชโอรสในรัชกาลที่ 1 หลายราชสกุล ยังสืบเชื้อสายมาถึงปัจจุบันนี้

อ่านเพิ่มเติม :

• พระราชานุกิจ รัชกาลที่ 1 ช่วงตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่ละวันทรงทำอะไรบ้าง?
• ระยะเวลา 27 ปี รัชกาลที่ 1 ทรงครองราชย์ เกิดอะไรขึ้นบ้างในประวัติศาสตร์โลก
• รัชกาลที่ 1-3 ทรงคัดเลือก “ขุนนางวังหน้า” อย่างไร ไม่ให้ตีกับขุนนางวังหลวง?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

พูนพิศมัย ดิศกุล, ม.จ.. สิ่งที่ข้าพเจ้าพบเห็น (รวมเล่ม), พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : มติชน, 2562.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 20 พฤศจิกายน 2567