ที่มา “พระราชวังสราญรมย์” รัชกาลที่ 4 ทรงเตรียมไว้สำหรับ “เออร์ลี่รีไทร์”

พระราชวังสราญรมย์
ภาพถ่ายวังสราญรมย์เมื่อปี 2497 ขณะที่เป็นที่ทำการของกระทรวงการต่างประเทศ

“วังสราญรมย์” หรือ “พระราชวังสราญรมย์” รัชกาลที่ 4 รับสั่งให้สร้างขึ้นในพื้นที่ด้านทิศตะวันออกของพระบรมมหาราชวัง ด้วยพระองค์ทรงมีพระราชดำริว่า จะทรงมอบราชสมบัติให้องค์รัชทายาทขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ ส่วนพระองค์จะเสด็จไปประทับนอกพระบรมมหาราชวังเป็น “พระเจ้าหลวง” 

พระเจ้าหลวง หมายถึง พระมหากษัตริย์ที่ทรงสละราชสมบัติให้รัชทายาทเป็นพระมหากษัตริย์แทน ในขณะที่ทรงดำรงพระชนมชีพอยู่ ซึ่งเป็นพระราชประสงค์ของรัชกาลที่ 4 ว่า เมื่อสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ (ต่อมาคือ รัชกาลที่ 5) เจริญพระชันษาได้ทรงอุปสมบทแล้ว จะมอบราชสมบัติให้เป็นพระมหากษัตริย์ ส่วนพระองค์จะทรงช่วยแนะนำเรื่องราชการแผ่นดินเท่านั้น

“วังสราญรมย์” คือ ที่ประทับนอกพระบรมมหาราชวังของรัชกาลที่ 4 ที่กล่าวถึงข้างต้น ดังมีบันทึกไว้ในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4 ความตอนหนึ่งว่า

“แล้วโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พระยาบุรุษรัตนราชพัลลภเป็นนายงานทำพระราชวังขึ้นที่ตึกดินเก่าหมู่ 1 สำหรับจะได้เสด็จไปประทับเมื่อเวลาทรงพระชรา ให้ชื่อว่าวังสราญรมย์”

หากการก่อสร้างวังสราญรมย์ยังไม่แล้วเสร็จ รัชกาลที่ 4 ก็เสด็จสวรรคตในปี 2411 การก่อสร้างดำเนินการแล้วเสร็จในต้นรัชกาลที่ 5 และใช้เป็นที่ประทับชั่วคราวของพระบรมวงศานุวงศ์

จนปี 2428 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นเทวะวงศ์วโรปการ เสนาบดีกระทรวงต่างประเทศ มีพระประสงค์ให้จัดตั้ง “ศาลาว่าการต่างประเทศ” รัชกาลที่ 5 จึงโปรดเกล้าฯ พระราชทานวังสราญรมย์ให้เป็น “ที่ว่าการต่างประเทศ” เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน ปี 2428

นอกจากนี้ ยังเป็น “ที่ประทับรับรอง” ของเจ้านายต่างประเทศที่เสด็จเยือนประเทศไทย เช่น เจ้าชายออสคาร์ แห่งสวีเดน (พ.ศ. 2427), เจ้าชายโคมัตสึ อะกิฮิโตะ ประเทศญี่ปุ่น (พ.ศ. 2430), เจ้าชาย อี.อี. อุคทอมสกี แห่งรัสเซีย (พ.ศ. 2434) ฯลฯ

ถึงสมัยรัชกาลที่ 6 “วังสราญรมย์” ถูกยกฐานะเป็น “พระราชวัง” และประกาศในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม ปี 2459 ความตอนหนึ่งว่า

“…วังสราญรมย์ ซึ่งได้สร้างขึ้นแต่รัชกาลที่ 4 นั้น ก็เปนวังสำคัญอีกแห่งหนึ่ง จนถึงได้เปนวังที่ประทับสมเด็จพระยุพราช สมควรเรียกว่าพระราชวัง แต่นี้ต่อไปให้เรียกว่า พระราชวังสราญรมย์…” 

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่


อ้างอิง :

พัชรา สุขเกษม. “พระราชวังสราญรมย์: สถานที่ประทับรับรองพระราชอาคันตุกะ” ใน, นานาสาระประวัติศาสตร์ จากเอกสารต่างประเทศ เล่ม 4, กรมศิลปากร พ.ศ. 2564.


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 7 มิถุนายน 2567