| ผู้เขียน | จิรดา ควรพินิจ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
“เทพีแห่งชัยชนะ” บนถ้วยรางวัลฟุตบอลโลกถ้วยแรก
“ฟุตบอลโลก” ถือกำเนิดขึ้นครั้งแรกเมื่อ ค.ศ. 1930 ที่ประเทศอุรุกวัย และประเทศเจ้าภาพก็สามารถคว้าแชมป์ในการแข่งขันครั้งนี้ โดยถ้วยรางวัลฟุตบอลโลกถ้วยแรก ออกแบบโดย อาเบล ลาเฟลอร์ (Abel Lafleu) ประติมากรชาวฝรั่งเศส เดิมเรียกว่า “วิกตอรี” ต่อมาเปลี่ยนเป็น “ถ้วยรางวัลฌูลส์ ริเมต์” (Jules Rimet Trophy) ตั้งตามชื่อประธานสหพันธ์ฟุตบอลนานาชาติ (ฟีฟ่า) ในสมัยนั้น อีกทั้งถ้วยนี้ยังใช้ต่อเนื่องมาจนถึงฟุตบอลโลก ค.ศ. 1970
ถ้วยรางวัลนี้ทำจากเงินสเตอร์ลิงชุบทอง บริเวณฐานทำด้วยอัญมณีลาพิส ลาซูลี (Lapis lazuli) สูง 35 เซนติเมตร หนัก 3.8 กิโลกรัม ความพิเศษบริเวณตัวถ้วยถูกออกแบบเป็นรูปเทพีไนกี้ (Nike) เทพีแห่งชัยชนะตามเทพปกรณัมกรีก ในลักษณะทูนถ้วยทรงแปดเหลี่ยมไว้เหนือศีรษะ
เทพีไนกี้มีความสำคัญอย่างไร ? เทพีไนกี้ หรือชาวโรมันเรียกว่า วิกตอเรีย (Victoria) เป็นเทพธิดาของพาลลัส (Pallas) เทพแห่งปัญญาและนักรบ กับสติกซ์ (Styx) เทพีประจำแม่น้ำแห่งความตาย ทำให้รูปปั้นของเทพีองค์นี้มีปีกสองฝั่ง แทนสัญลักษณ์ของชัยชนะในสงครามและในการแข่งขันอย่างสันติ ซึ่งเป็นหนึ่งในเทพกรีกไม่กี่องค์ที่มีปีก อีกทั้งมักปรากฏองค์เป็นเทวีสตรีวัยเยาว์ ในมือถือใบปาล์ม เฟิร์น หรือดาบ
ชื่อของเทพีองค์นี้ยังน่าสนใจในความคลุมเครือของคำ ซึ่งอาจตีความได้ในหลายความหมาย ตามรากกรีกโบราณ Níkē ให้ความหมายว่า “ชัยชนะ” (victory) หรือบ้างก็ว่าอาจสัมพันธ์กับภาษากลุ่มอินโด-ยูโรเปียนอย่างคำว่า νεῖκος (neîkos) และ νεικεῖν (neikein) ซึ่งสื่อนัยยะของความขัดแย้ง การทะเลาะ การต่อสู้ โต้เถียง ฯลฯ อย่างไรก็ตาม คำข้างต้นยังเป็นที่ถกเถียงในหมู่นักวิชาการด้านภาษา
ตามตำนานปกรณัมกรีก เทพีแห่งชัยชนะมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง เพราะไนกี้และเหล่าพี่น้องของนางเป็นผู้รับใช้มหาเทพซุส (Zeus) เพราะเธอเป็นสารถีรถม้าศึกให้กับซุสในศึกไททัน ซึ่งเป็นผู้นำทัพไปสู่ชัยชนะ หลังจากนั้นซุสจึงมอบรางวัลให้เทพีไนกี้และเหล่าพี่น้องได้ขึ้นไปอยู่บนยอดเขาโอลิมปัส โดยนางเป็นเทพีผู้ช่วยมหาเทพของชาวกรีกและโรมันอย่างซุสและอะธีนา (Athena)
เทพีองค์นี้ยังสัมพันธ์กับกิจกรรมสำคัญ คือ การแข่งกีฬาในฐานะผู้มอบรางวัลแด่ผู้ได้ชัย ซึ่งผู้ได้ชัยนั้นย่อมต้องมีเงื่อนไขที่ถูกต้องจึงจะได้รับรอยยิ้มและช่อดอกไม้แห่งชัยชนะ ซึ่งคาดว่าจากเรื่องเล่าตำนานที่กล่าวมานี้เอง ทำให้ผู้ออกแบบถ้วยรางวัลฟุตบอลหยิบยกเทพปกรณัมกรีกมาเป็นสัญลักษณ์แห่งชัยชนะ มอบแก่ผู้ที่คว้าชัยไปได้นั่นเอง
นอกเหนือจากการออกแบบที่งดงามและสะท้อนคติความเชื่อของชาวตะวันตกแล้ว ถ้วยรางวัลฌูลส์ ริเมต์ยังมีความน่าสนใจอยู่ที่ประวัติของตัวถ้วยเองที่ผ่านร้อนผ่านหนาวมายาวนานหลายสิบปี
โดยหลังจากแชมป์ฟุตบอลโลกครั้งแรกถือครองถ้วยรางวัลนานจนครบวาระ ก็ได้ส่งมอบถ้วยนี้ไปยังแชมป์สมัยถัดมาอย่างอิตาลีที่ได้ชัยชนะในการแข่งขันฟุตบอลโลกสองครั้งติด คือ ค.ศ. 1934 และ ค.ศ. 1938 จนกระทั่งช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 (ค.ศ. 1939-1945) ออตโตรีโน บาราสซี (Ottorino Barassi) รองประธานฟีฟ่าในขณะนั้น ได้นำถ้วยรางวัลออกจากตู้เซฟธนาคารในกรุงโรม ประเทศอิตาลี เอามาซ่อนไว้ในกล่องรองเท้า และซุกไว้ใต้เตียงของเขา เพื่อป้องกันไม่ให้พวกนาซีหรือฟาสซิสต์อิตาลีนำถ้วยรางวัลไป
หลังจากรอดพ้นช่วงสงคราม เกิดเหตุโจรกรรมถ้วยรางวัลใบนี้ขณะจัดแสดง ณ เวสต์มินส์เตอร์ฮอลล์ (Westminster Hall) ประเทศอังกฤษ เพียง 4 เดือนก่อนการแข่งขันฟุตบอลโลก ค.ศ. 1966 จะเริ่มขึ้น แต่ไม่นานก็ได้ถ้วยรางวัลกลับคืนมา
อย่างไรก็ตาม ถ้วยรางวัลฌูลส์ ริเมต์ หายสาบสูญไปตลอดกาลใน ค.ศ. 1983 หลังถูกโจรกรรมที่ประเทศบราซิล แต่ต่อมา ฟีฟ่าก็สร้างถ้วยรางวัลนี้ขึ้นมาใหม่ และสลักชื่อประเทศที่คว้าชัยชนะในฟุตบอลโลกตั้งแต่ ค.ศ. 1930-1970
อ่านเพิ่มเติม :
- กำเนิด FIFA และ “ฟุตบอลโลก” มหกรรมกีฬาแห่งมวลมนุษยชาติ
- ทำไมคนอเมริกัน เรียก “ฟุตบอล” ว่า “ซอคเกอร์” ?
- ทำความรู้จักกับถ้วยรางวัล “ซูเปอร์ โบว์ล” ของกีฬาที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก
อ้างอิง :
https://www.matichon.co.th/sport/footballinter/news_5709598
จากนี้เทวีแห่งชัยชนะจะโปรยยิ้มให้ ว่าด้วย Nike เทวีผู้อวยชัยแด่ผู้ฝึกตน
https://www.britannica.com/topic/Nike-Greek-goddess
https://www.worldhistory.org/nike/
https://www.etymonline.com/word/Nike
https://en.wiktionary.org/wiki/Nike
https://www.sportskeeda.com/football/fifa-world-cup-history
https://www.bbc.com/sport/football/30792514
https://web.archive.org/web/20110429221224/
http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/2002/world_cup/news/2002/06/25/trophy_ap/
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 17 มิถุนายน 2569
