แห่พระเจ้าฝนแสนห่า ประเพณีขอฝนของชาวเชียงใหม่ที่แทรกอยู่ในเทศกาลไหว้เทพดาอารักษ์เมือง

ตามความเชื่อโบราณของชาวล้านนา พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์มีอานุภาพเกี่ยวเนื่องกับการขอฝน ความอุดมสมบูรณ์ และสามารถบันดาลให้เกิดฝนตกต้องตามฤดูกาลได้ เป็นที่มาของ “พิธีแห่พระเจ้าฝนแสนห่า”

พิธีดังกล่าวจัดขึ้นในประเพณีเข้าอินทขีล หรือประเพณีสักการบูชาเสาหลักเมืองของจังหวัดเชียงใหม่ โดยจะเริ่มจัดตั้งแต่แรม 13 ค่ำ เดือน 8 ตามปฏิทินจันทรคติ (ราวเดือนพฤษภาคม) จนถึงขึ้น 4 ค่ำ เดือน 9 เรียกว่า เดือนแปดเข้า เดือนเก้าออก ของทุก ๆ ปี

ในประเพณีนี้ ชาวบ้านจะนำดอกไม้ธูปเทียนมาบูชาเสาอินทขีล กุมภัณฑ์ และพระรัตนตรัย เพื่อแสดงความเคารพต่อเทวดาอารักษ์เมืองที่คุ้มครองให้บ้านเมืองสงบสุข

ด้วยความที่ล้านนาเป็นสังคมเกษตรกรรม นอกจากจะจัดพิธีดังกล่าวเพื่อไหว้ “เชื้อเมือง” แล้ว ยังมีพิธีพิรุณศาสตร์แบบล้านนา หรือการขอฝนในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่ฤดูทำเกษตรกรรมด้วย โดยจะอัญเชิญพระเจ้าฝนแสนห่า หรือในศิลาจารึกเรียก “พระเจ้าฝน” คำเรียกพระพุทธรูปล้านนาปางคันธารราษฎร์ มาเป็นส่วนหนึ่งของพิธี

พระเจ้าฝนแสนห่าจะประดิษฐานอยู่ในหลายวัดในจังหวัดเชียงใหม่ เช่น วัดท่าเดื่อ วัดป่าตึง วัดช่างแต้ม แต่ละองค์จะมีประวัติความเป็นมาแตกต่างกันไป โดยองค์ที่อยู่ ณ วัดป่าตึงนั้น คาดว่าน่าจะเป็นพระพุทธรูปฝนแสนห่าองค์ที่มีหลักฐานเก่าแก่ที่สุด และองค์ที่ประดิษฐานที่วัดท่าเดื่อ เป็นพระพุทธรูปที่ชาวบ้านอาราธนามาจากเวียงกุมกาม

เดิมพระพุทธรูปเหล่านี้ไม่มีชื่อเรียกเฉพาะ ต่อมาเมื่อนำมาประดิษฐานที่วัดแล้วเกิดฝนตกหนัก จึงเป็นที่มาของชื่อดังกล่าว และพระเจ้าฝนแสนห่าที่ประดิษฐานอยู่วัดช่างแต้ม ก็เป็นพระพุทธรูปสำคัญองค์หนึ่งที่ชาวเชียงใหม่เชื่อว่าจะบันดาลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล ทำให้เกิดความอุดมสมบูรณ์

ในพิธีจะมีการอัญเชิญพระเจ้าฝนแสนห่าขึ้นประดิษฐานบนรถบุษบก พร้อมด้วยเครื่องสักการะ จัดริ้วขบวนแบบล้านนา และแห่ออกจากวัดช่างแต้ม มาประดิษฐานเป็นการชั่วคราว ณ วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร แห่รอบเมืองเพื่อให้ประชาชนได้สรงน้ำบูชา เป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มงานประเพณีใส่ขันดอกบูชาเสาอินทขีลที่จัดขึ้นปีละหนึ่งครั้งเท่านั้น

เมื่อสรงน้ำแล้ว อีกหนึ่งสีสันของงาน คือ การห่มผ้าใหม่ให้แด่พระพุทธรูป เพราะมีรูปแบบการห่มต่างกันออกไป บ้างห่มตามขนบพระพม่า บ้างก็ห่มแบบพระสายธรรมยุติกนิกาย และอื่น ๆ 

การแห่พระเจ้าฝนแสนห่าจึงไม่เป็นเพียงการขอให้ฝนตกต้องตามฤดูกาลเท่านั้น ยังเป็นอีกนัยยะของการสร้างขวัญกำลังใจให้เกษตรกร และเป็นสิริมงคลแก่ชาวบ้านด้วยนั่นเอง

อ่านเพิ่มเติม : 

• “คเณศจตุรถี” เทศกาลเฉลิมฉลองพระคเณศ ขอฝน หรือ วันเกิด?
• “ห่าฝน” ในประวัติศาสตร์ไทย “ห่าหนึ่ง” หมายถึงเท่าไหร่?
• แห่นางแมว วัฒนธรรมที่ไม่ได้มุ่ง “ขอฝน” แต่เพื่อสร้าง “พลังชุมชน”

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

ไข่มุก อุทยาวลี. สารานุกรมวัฒนธรมไทย ภาคเหนือ เล่ม 8. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์. 2542.

._________. สารานุกรมวัฒนธรมไทย ภาคเหนือ เล่ม 9. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์. 2542.

คณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: คุรุสภาลาดพร้าว. 2542.