| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
เรารู้จักพันธุ์ทุเรียนดีแค่ไหน? เมื่อทุเรียนไม่ได้มีแค่หมอนทอง ก้านยาว ชะนี และกระดุม แต่มีร่วมร้อยสายพันธุ์
ทุเรียนเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในเอชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือภูมิภาคอุษาคเนย์นี้เอง ก่อนแพร่กระจายไปภูมิภาคอื่นที่มีสภาพภูมิอากาศร้อนชื้นเหมือนบ้านเรา เช่น ศรีลังกา อินเดีย ด้วยความที่เป็นผลไม้ขนาดใหญ่ มีหนามแหลมโดยรอบ แต่เนื้อรสหวานมันอร่อย ผู้คนจึงมองข้ามกลิ่นแรงชวนแสยง (สำหรับหลาย ๆ คน) และยกให้มันเป็น “ราชาแห่งผลไม้”
องค์ บรรจุน เล่าไว้ในบทความ “ทุเรียนเคยหอมจรุงที่มะริด ทวาย ตะนาวศรี มาสิ้นกลิ่นเสียที่เมืองจันท์” นิตยสารศิลปวัฒนธรรม (มกราคม พ.ศ. 2551) ว่า ทุเรียนที่เรารู้จักมีที่มาจากเทือกเขาตะนาวศรี แถบเมืองมะริด ทวาย ตะนาวศรี และไม่ได้มีแค่พันธุ์ยอดนิยมอย่าง หมอนทอง ก้านยาว ชะนี และกระดุม เท่านั้น แต่มีมากกว่า 160 สายพันธุ์ และอาจมีได้ถึง 200 สายพันธุ์
พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) พรรณนาทุเรียนสายพันธุ์ต่าง ๆ ของไทยเป็นกาพย์ยานี 11 ในหนังสือ พรรณนาพฤกษาและสัตวาภิธาน ตั้งแต่ พ.ศ. 2427 สมัยรัชกาลที่ 5 เป็นตัวอย่างสายพันธุ์ทุเรียนซึ่งรับรู้กันในหมู่ชนชั้นนำกรุงเทพฯ ยุคนั้น จึงขอหยิบมานำเสนอให้ผู้อ่านพิจารณาดูว่ามีกี่สายพันธุ์ หรือคุ้นชื่อกันบ้างหรือไม่ ดังนี้
“จักร่ำพรรณทุเรียน ชื่อเพี้ยนเปลี่ยนมากสาธารณ์
ทองสุกทองย้อยยาน อีกทองหยิบยังทองทา
ทองคำก้านต่อต้น นางทองย่นใหญ่สาขา
กะปุกสุวรรณา กะปุกนากหลากผิวพรรณ
ทุเรียนตลับทอง สีเรืองรองดูฉายฉัน
ตลับนากผิวมัน สีนากนั้นพรรณหนึ่งมี
ทุเรียนกบแม่เถ้า เป็นต้นเค้าแต่เดิมที
กบเล็บเหยี่ยวปักษี กบเม็ดในกบกิ่งแขง
ตั้งต้นเหราเดิม ตอนต่อเติมมาปลูกแปลง
เหราใบมันแสง เป็นมันยับจับไนยนา
ทุเรียนเหราง่อย ดูหง่อยก๋อยไม่แน่นหนา
หนึ่งเรียกชื่อเหรา พับสมุดสุดมันหวาน
เรียกการะเกดพุ่ม ผลปุ้มลุ่มมันตระการ
การะเกดแดงลำสาน การะเกดเหลืองเรืองรังสี
การะเกดสีเขียวสด งามปรากฏนิลมณี
การะเกดตาเหมือนมี ชื่อตามเค้าเจ้าของสวน
ทุเรียนรสอร่อย เรียกสาวน้อยเนื้อนิ่มนวล
สาวชมเหมือนจะชวน ให้ชมชิมลิ้มรสหอม
หนึ่งชื่อสาวสวรรค์ เหลือจะกลั้นจะอดออม
แพงถูกก็จะยอม จนหมดมือซื้อสาวสวรรค์
ทุเรียนนางแดงโศก ต้องวิโยคจึ่งจาบัลย์
แดงเถาเข้าพัวพัน นางชมภู่ดูสดใส
หนึ่งนามนางกระเทย ใครไม่เคยพบแคลงใจ
เม็ดตายทุกเม็ดไป ไม่มีเพาะเสาะสืบพรรณ์
นางหนักคู่นางเล่า แดงตาสานางเขียวมัน
นางตลุ้มวิลัยวรรณ นางกระท้อนอ่อนละมุน
นางกระเทียมอีกนางลือ ทั้งสองชื่อเห็นเฉียวฉุน
สีเทียมนพคุณ ยวงใหญ่หนาพิศวง
ทุเรียนแดงแม่เถ้า เป็นต้นเค้าอันใหญ่ยง
แดงเปียกเรียกนามคง แดงช่างเขียนทุเรียนจร
ทุเรียนเขียวตำลึง ทุเรียนหนึ่งนามมังกร
อีกชื่องากุญชร เพราะเหลืองอ่อนดุจสีงา
กำปั่นแลอิบาตร์ โดยรสชาติก็โอชา
จำปีแลจำปา เทียบด้วยสีมาลีสอง
จรเข้ยวงยาวใหญ่ สีประไพเหลืองเรืองรอง
ปลัดคำชื่อเจ้าของ ปลากาโห้เทโพผล
ยักโขโมรานี้ สองชื่อชี้ดูชอบกล
ฝักเข้าแขนอ่อนปน นางปากท่อธรณีไหว
สนั่นสนิทเนื้อ ผลโตเหลือยิ่งใคร ๆ
สองง่ามงามไสว ผลน่าชมนมสวรรค์
หนึ่งชื่อพระสมุท อีกลมุดรสหวานมัน
หมอนทองพ้องนามกัน กับมะม่วงหมอนทองมี
ทุเรียนรูปโป้งโล้ง เรียกหอยโข่งเขียวขจี
รูปรัดไม่เรียวรี อีกหอยขมกลมย่อมเยาว์
ทุเรียนชื่อสาวหยุด ชื่อสมมุตด้วยกลิ่นเกลา
สีลานต้นเสลา สีนวลหลายคล้ายสีลาน
หนึ่งชื่อนกกระจิบ ผลห่ามดิบดูตระการ
ก้านยาวผลย้อยยาน อีกยวงปลิ้นกลิ่นฉุนแรง
นางเป็ดรูปคล้ายเป็ด ท้ายเพ็ด ๆ เรื่อสีแดง
พรรณหนึ่งชื่อแมลง ป่องท้ายงอนช้อนเชิดชู
ทุเรียนชื่อมีหลาย แยกขยายออกให้ดู
นักเลงเล่นตัดพู เขามักรู้รูปพรรณ
เพราะเขาเคยสังเกต ผลพูเภทเหตุสำคัญ
จึ่งกล้ามาพนัน ชะนะกันด้วยแม่นหมาย”
จะเห็นว่าทุเรียนหลาย ๆ สายพันธุ์กลายเป็นชื่อที่ไม่มีคนรู้จักหรือเป็นพันธุ์หายากไปแล้ว ผู้เขียนเองทั้งไม่เคยได้ยินและไม่กล้าฟันธงว่าคำไหนเป็นชื่อพันธุ์จริง ๆ คำไหนเป็นคำที่พระยาศรีสุนทรโวหารเลือกมาประกอบเพื่อสัมผัสนอก-สัมผัสในของบทประพันธ์ ขอผู้อ่านลองพิจารณาดู หากเคยได้ยินหรือได้ลิ้มรสทุเรียนพันธุ์ไหนก็แชร์ประสบการณ์กันได้
อ่านเพิ่มเติม :
- ผลไม้ในสมัยรัชกาลที่ 5 มะม่วง-เงาะ-ทุเรียน ฯลฯ สวนที่ไหน? ที่ขึ้นชื่อ
- ทุเรียนเมืองไทยมาจากไหน? ทำไมจึงเรียกว่าทุเรียน?
- “ทุเรียนหมอนทอง” เจอหลักฐานครั้งแรกเมื่อไหร่ ทำไมถึงเป็นสายพันธุ์ยอดฮิต
อ้างอิง :
องค์ บรรจุน. ทุเรียนเคยหอมจรุงที่มะริด ทวาย ตะนาวศรี มาสิ้นกลิ่นเสียที่เมืองจันท์. นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับเดือนมกราคม พ.ศ. 2551.
ศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร), พระยา. (2512). พรรณพฤกษาและสัตวาภิธาน. อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ ขุนสำรวจมาตรากิจ (สังวร ภัทโรดม) ณ วัดมกุฏกษัตริยาราม 18 สิงหาคม พ.ศ. 2512.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 23 ธันวาคม 2568
