“ตราประจำจังหวัด” เป็นสิ่งสะท้อนประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมท้องถิ่นนั้นๆ ได้ทางหนึ่ง อย่าง “ช้าง” สัตว์คู่บ้านคู่เมืองของไทย ที่ปรากฏอยู่ในตราของ 7 จังหวัด แล้วตราประจำจังหวัดที่มีช้างอยู่ในรูปมีจังหวัดอะไรบ้าง?

7 ตราประจำจังหวัดที่มีช้างอยู่ในรูป

จังหวัดเชียงราย

จังหวัดทางภาคเหนือ หนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวสำคัญทางธรรมชาติของบ้านเรา มีตราประจำจังหวัดเป็นช้างสีขาวยืนเต็มตัวอยู่ใต้เมฆ ชูงวงและยกหาง มีลายกระหนกรอบๆ ตัวช้าง รูปช้างหมายถึงนิมิตของความรุ่งเรืองในอดีต เพราะเคยใช้ช้างเป็นกำลังสำคัญในการทำศึกปราบศัตรูจนได้ชัยชนะ

จังหวัดเชียงใหม่

จังหวัดท่องเที่ยวขวัญใจคนไทยและทั่วโลกแห่งนี้ มีตราจังหวัดเป็นรูปช้างเผือกยืนแท่นอยู่ในเรือนแก้ว รูปช้างเป็นภาพด้านหน้า มีลายกระหนกล้อมรอบเรือนแก้ว

ช้างเผือกในเรือนแก้วมีความสำคัญ 2 ประการ คือ พระยาเศวตไอยรา เป็นช้างเผือกคล้องได้ที่ป่าแขวงเมืองนครเชียงใหม่ พระยาเชียงใหม่ (น้อยธรรม) น้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) สมโภชขึ้นระวางเมื่อ พ.ศ. 2359

ส่วนเรือนแก้วหมายถึงดินแดนที่พระบวรศาสนารุ่งเรืองสูงสุด ถึงกับได้ทำสังคายนาพระไตรปิฏกครั้งที่ 8 ที่นครแห่งนี้ เมื่อ พ.ศ. 2020

จังหวัดแม่ฮ่องสอน

ตราประจำจังหวัดที่มีช้างอยู่ในรูปยังมีแม่ฮ่องสอน ที่เป็นรูปช้างในท้องน้ำ มองเห็นเพียงหลังช้างและหัวช้างชูงวงขึ้นพ้นน้ำ หมายถึงการฝึกช้างป่าให้รู้จักการบังคับบัญชาในการรบและการทำงานด้านต่างๆ ซึ่งเป็นความเชี่ยวชาญของชาวเมืองมาแต่โบราณ

จังหวัดตาก

มีตราเป็นภาพสมเด็จพระนเรศวรมหาราชประทับบนหลังช้างซึ่งผูกเครื่องคชาธาร ทรงหลั่งน้ำษิโณทกเหนือพื้นดินด้วยพระหัตถ์ขวา

ในพระราชพงศาวดารกล่าวว่า ระหว่างสมเด็จพระนเรศวรฯ ทรงยกกองทัพไปช่วยพระเจ้าหงสาวดีรบอังวะ พระมหาอุปราชาเมืองพม่าสั่งให้ทหารคู่ใจคอยตีขนาบ และปลงพระชนม์สมเด็จพระนเรศวรฯ ให้ได้ แต่ความแตกทราบถึงสมเด็จพระนเรศวรฯ ที่เมืองแครง จึงทรงประชุมชาวเมืองและบรรดาแม่ทัพนายกอง และทรงหลั่งน้ำษิโณทกเหนือแผ่นดิน ประกาศอิสรภาพไม่ยอมขึ้นกับเมืองอังวะอีกต่อไป

จังหวัดนครนายก

มีตราเป็นรูปช้างก้าวเท้าหน้าขวา ชูงวงที่ถือรวงข้าว มีกองฟางเป็นฉากอยู่เบื้องหลัง รวงข้าวและกองฟางหมายถึงความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหาร

นครนายกเป็นเมืองโบราณที่แต่เดิมมีช้างมาก มีร่องรอยเป็นชื่อท้องที่และชื่อวัดที่เกี่ยวข้องกับช้างอยู่หลายแห่ง เช่น ตำบลท่าช้าง วัดท่าช้าง วัดคเชนทรวราราม ฯลฯ อำเภอนครนายกก็เคยเป็นท่าข้ามของโขลงช้างจากดงละครไปยังทุ่งอำเภอบ้านนา และที่วัดไม้รวกก็เคยเป็นที่ตั้งเพนียดช้างมาแต่โบราณ

จังหวัดสุพรรณบุรี

ตราจังหวัดเป็นภาพยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรฯ กับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า การที่ใช้เครื่องหมายนี้เพราะเห็นว่าศึกครั้งนั้นเมื่อ พ.ศ. 2135 ฝ่ายกรุงศรีอยุธยามีชัยชนะ และบริเวณที่ทำยุทธหัตถีก็อยู่ในท้องที่ซึ่งปัจจุบันเป็นอำเภอดอนเจดีย์ สุพรรณบุรี

จังหวัดสุรินทร์

มีตราเป็นภาพพระอินทร์ประทับบนหลังช้าง พระหัตถ์ทรงตรีกับขอช้าง ช้างเห็นแต่เศียรด้านหน้าประดิษฐานอยู่บนแท่น เบื้องหลังเป็นรูปปราสาทดินระแงะ

ตราดังกล่าวมีที่มาจากชื่อจังหวัด ซึ่งเป็นคำสนธิระหว่าง “สุระ” กับ “อินทร์” หมายถึงพระอินทร์ผู้เก่งกล้าสามารถ ภาพโบราณสถานเบื้องหลังแสดงอิทธิพลการก่อสร้างของขอมโบราณ นอกจากนี้ สุรินทร์ยังเป็นจังหวัดที่มีช้างมากอีกด้วย

ช้างยังปรากฏอยู่ในสัญลักษณ์ของกรุงเทพมหานคร ที่เป็นพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ พระหัตถ์ทรงวชิราวุธ แต่กรุงเทพฯ เป็นเขตปกครองพิเศษ ไม่ใช่จังหวัด จึงไม่นับเป็นจังหวัดที่ 8 ที่มีช้างในตราสัญลักษณ์

อ่านเพิ่มเติม :

• สงสัยไหม? ที่มา “ตราประจำจังหวัด” ทั่วไทย เกิดขึ้นเมื่อไหร่ เริ่มใช้ตอนไหน
• “ตราประจำจังหวัด” มายาคติประชาธิปไตยกับกระบวนการสร้างความหมายผ่านอุดมการณ์รัฐไทย

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

สุทธิลักษณ์ อำพันวงศ์. ช้างไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: มติชน, 2537.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 22 เมษายน 2568