“จิตรกรรมวัดภูมินทร์” จ. น่าน ที่ไม่ได้มีดีแค่ “ปู่ม่าน-ย่าม่าน” แต่สะท้อนถึงวิถีชีวิตผู้คน

เมื่อได้ไปเยือน “จังหวัดน่าน” สถานที่แรก ๆ ที่คนส่วนใหญ่คิดอยากจะไปชมสักครั้งหนึ่งในชีวิตก็คือ “วัดภูมินทร์” อำเภอเมืองน่าน เนื่องจากมีภาพจิตรกรรมฝาผนังอันเลื่องชื่อ คือ “ปู่ม่าน-ย่าม่านกระซิบรัก” ทว่าแท้จริงแล้ว ภาพวาดบนผนังในพระอุโบสถหรือพระวิหาร (ที่นี่ใช้เป็นหลังเดียวกัน) กลับมีเรื่องราวอื่น ๆ มากมาย ซึ่งเชื่อว่าหลายคนน่าจะไม่รู้มาก่อน

“ศิลปวัฒนธรรม” จึงขอมาเล่าให้ทุกคนฟัง พร้อมภาพอันงดงามของวัดที่ได้ไปเยือนในทริป “Nan Green Trails: เดินทางสีเขียว ในดินแดนแห่งขุนเขา” ระหว่างวันที่ 12-14 ธันวาคม 2568 ที่พาทุกคนไปท่องเมืองน่านท่ามกลางลมหนาว และติดตาม “สบขุ่นโมเดล” โครงการเพิ่มพื้นที่สีเขียวด้วยความยั่งยืนผ่าน “กาแฟ” ซึ่ง บริษัท เครือเจริญโภคภัณฑ์ จำกัด (ซีพี) ได้ร่วมมือกับผู้คนในชุมชนบ้านสบขุ่น อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน ศึกษา เรียนรู้ และพัฒนาไปด้วยกัน เพื่อให้ธรรมชาติของเมืองน่านยังคงงดงามจากรุ่นสู่รุ่น

รศ. ดร. ปรีดี พิศภูมิวิถี อาจารย์ประจำคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยากรในทริปนี้ ให้ความรู้ว่า นอกจากจิตรกรรมปู่ม่าน-ย่าม่านกระซิบรัก ภายในวัดภูมินทร์ยังมีภาพวาดที่สื่อถึงความเป็นอยู่ของชาวไทลื้อ วิถีชีวิตต่าง ๆ ที่แสดงออกทางวัฒนธรรมของคนที่นี่ 

ทั้ง การแต่งตัว การละเล่น การระเบิดหู ซึ่งอย่างหลังคือการเจาะหู จากนั้นจะใช้แผ่นทองที่เหมือนทองม้วนยัดเข้าไป เพื่อให้หูที่เจาะขยายไปเรื่อย ๆ รวมถึงวัฒนธรรมการ “สักขา” ที่ปรากฏอยู่ในตัวของปู่ม่าน ซึ่งพม่าก็มีการสักขาแบบนี้เช่นกัน

อาจารย์ประจำคณะศิลปศาสตร์ ม. มหิดล ยังเล่าต่อไปว่า “หนานบัวผัน” เจ้าของผลงานปู่ม่าน-ย่าม่าน ยังตวัดวาดชาวฝรั่งและสิ่งที่มาจากตะวันตก ลงไปในจิตรกรรมฝาผนังนี้อีกด้วย ไม่ว่าจะเป็นเรือกลไฟ นกฮูกที่หมายถึงปัญญา ผู้หญิงที่นั่งบนเก้าอี้แทนที่จะนั่งพับเพียบกับพื้น ฯลฯ คาดว่าหนานบัวผันน่าจะได้ฟังเรื่องราวของชาวต่างชาติเหล่านี้มาจากมิชชันนารีอีกทีหนึ่ง และหากศึกษาลึกเข้าไปอีก ภาพเหล่านี้ตรงกับสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ซึ่งฝรั่งเข้ามาในสยามค่อนข้างเยอะแล้ว

ไม่เพียงแค่นั้น จิตรกรรมฝาผนังยังปรากฏหญิงงามแห่งเมืองน่าน คือ “นางสีไว” เปลือยอก กำลังแต่งผมให้ตนเอง ซึ่งหลายคนที่แวะเวียนมา นอกจาก “ปู่ม่าน-ย่าม่าน” ก็ต้องมาชมใบหน้าและท่าทางอันชดช้อยของนางสีไว

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของจิตรกรรมฝาผนังที่ วัดภูมินทร์ จ. น่าน เท่านั้น หากใครอยากชมความงามของภาพวาดอันเต็มตา ลองหาเวลาว่างแวะเวียนไปที่เมืองน่านสักครั้ง เชื่อว่าเป็นประสบการณ์หนึ่งในชีวิตที่ไม่รู้ลืมอย่างแน่นอน

อ่านเพิ่มเติม :

• หายากในไทย! “พระประธาน 4 องค์” ที่วัดภูมินทร์ คือพระพุทธเจ้าพระองค์ใด
• ค้นตัวตน หนานบัวผัน ศิลปินที่เชื่อว่าวาด “ปู่ม่าน-ย่าม่าน” ภาพ “กระซิบรัก” วัดภูมินทร์
• ภาพปริศนาเจ้าเมืองน่านที่วัดภูมินทร์ ทำไมสันนิษฐานว่าเป็นเจ้าอนันตวรฤทธิเดช?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 16 ธันวาคม 2568