รัชกาลที่ 5 เสวยอะไร ใครทำอาหาร เมื่อเสด็จประพาสหัวเมือง

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสหัวเมืองอยู่บ่อยครั้ง เพื่อดูแลทุกข์สุขของราษฎรและแสดงให้เห็นถึงความใกล้ชิดของพระองค์ที่มีต่อปวงชนชาวไทย

ขณะเดียวกันการเสด็จประพาสหัวเมืองก็ถือเป็นช่วงเวลาแห่งการพักผ่อนของพระองค์ไปในตัวด้วยเช่นกัน

ด้วยต้องเสด็จพระราชดำเนินออกจากพระราชวัง จึงทำให้พระราชกิจของพระองค์ทรงเปลี่ยนไปบ้าง อย่างเช่น เรื่องพระกระยาหาร และการบรรทม ซึ่งบางคนก็อาจสงสัยว่า เมื่อพระองค์เสด็จประพาสหัวเมืองแล้ว ในหลวงรัชกาลที่ 5 เสวยอะไรและทรงใช้ชีวิตเช่นไร

เรื่องนี้มีปรากฏอยู่ในหนังสืออนุสรณ์ในงานศพพระราชทานเพลิงศพ “เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ ๕” ซึ่งเนื้อหาที่จะกล่าวไปนั้น เจ้าจอมหม่อมสดับเป็นผู้เขียนบันทึกเอง

เจ้าจอมท่านเล่าว่า หากรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสหัวเมือง พระราชกิจก็ไม่ได้ผิดแผกไปจากประทับในกรุงเทพฯ มากนัก แต่พระองค์จะทรงเปลี่ยนเวลาบรรทมเป็นเวลา 4-5 ทุ่ม และตื่นบรรทมย่ำรุ่ง 

เมื่อทรงเครื่องแล้ว ก็จะเสวยพระกระยาต้ม มีกับข้าว 4 ถ้วย มีกาแฟ ขนมปัง แยม เนย ไข่ลวก ผลไม้ ขนม และเสวยกับเจ้านายผู้ชายในชุดที่ตามเสด็จประพาสด้วยกัน 

ส่วนฝ่ายในที่ตามเสด็จก็จะมี 8 คน ได้แก่ เจ้าจอมเอี่ยม เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมเอื้อน เจ้าจอมอาบ เจ้าจอมจรวย เจ้าจอมแส เจ้าจอมแถม และท่านเอง

รัชกาลที่ 5 จะทรงใช้เวลาเสด็จเที่ยวประพาสโดยเรือพาย เรือแจว เรือยนต์ เรือโยงต่าง ๆ มากกว่าประทับอยู่บนที่ และทรงใช้เวลาทรงพระอักษรอ่านมากกว่าเขียน

เวลากลางคืนเมื่อเสวยเสร็จแล้ว ก็จะทรงหนังสือราชการบ้านเมือง ทรงบอกรายงานระยะทางเสด็จฯ ให้สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้านิภานภดล วิมลประภาวดี เขียนตามฉลองพระโอษฐ์

นอกจากรัชกาลที่ 5 จะเสวยพระกระยาหารตามที่กล่าวไปแล้ว เจ้าจอมสดับยังบอกรายละเอียดเพิ่มเติมอีกว่า ได้เสวยเครื่องใหญ่ตามทางที่เสด็จฯ แล้วแต่จะแวะ ทำกับข้าวเสร็จที่ไหนก็เสวยที่นั่น โดยมากเป็นศาลาวัด ทรงทำกับข้าวกับเจ้านายผู้ชาย ด้านผู้หญิงทำเครื่องหวาน ส่วนใหญ่จะเป็นการปอกผลไม้ 

เจ้านายที่ทำกับข้าวไม่เป็นต้องเป็นผู้ล้างชาม ซึ่งหัวหน้ากองล้างชาม ก็คือ พระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร

นี่คือพระราชกิจส่วนหนึ่งของรัชกาลที่ 5 เมื่อพระองค์เสด็จประพาสหัวเมือง ซึ่งพระองค์จะทรงทำตัวให้เหมือนกับราษฎรให้มากที่สุด เพื่อใกล้ชิดกับไพร่ฟ้าในใต้หล้าของพระองค์นั่นเอง

อ่านเพิ่มเติม :

• “เสวยต้น” สมัยรัชกาลที่ 6 คืออะไร เหมือนหรือต่างกับ “ประพาสต้น” สมัยรัชกาลที่ 5
• เมื่อรัชกาลที่ 5 ทรง “แกล้งเมา” คราวเสด็จประพาสยุโรป
• พระภรรยาเจ้า 3 พระองค์ ที่โดยเสด็จฯ รัชกาลที่ 5 ประพาสสิงคโปร์ มีพระองค์ใดบ้าง?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

หนังสืออนุสรณ์ในงานศพพระราชทานเพลิงศพเจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ ๕. อมรินทร์การพิมพ์: กรุงเทพ, 2526.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 3 กุมภาพันธ์ 2569