แผ่นดินไหวปี 2311 นิมิตมงคลสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี

สายสกุลที่สืบมาจากพระเจ้าตากสินมหาราช แผ่นดินไหวปี 2311 — พระบรมราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ณ วงเวียนใหญ่ ฝั่งธนบุรี

ผู้เขียน	กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม
เผยแพร่	วันพุธที่ 24 ธันวาคม พ.ศ.2568

แผ่นดินไหวปี 2311 นิมิตมงคลสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี

แผ่นดินไหวปี 2311 มีบันทึกไว้ในเอกสารโบราณหลายแหล่ง ระบุเหตุการณ์ไว้ตรงกันว่า แผ่นดินไหวครั้งนี้เกิดขึ้นตรงกับวันที่ 22 ธันวาคม ปี 2311 ในสมัยต้นกรุงธนบุรี

สมุดไทยเรื่องนันโทปนันทสูตรคำหลวง กล่าวถึงเหตุการณ์ครั้งนั้นว่า “วันอังคาร เดือนอ้าย แรม ๔ ค่ำ ปีชวดสัมฤทธิศก อัศจรรย์มีต้นว่าแผ่นดินไหว”

ในพระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) บันทึกไว้ว่า “…เพลาเช้าโมงเศษเสด็จออกขุนนาง ตรัสประภาษเนื้อความจีนเส็งซื้อทองพระพุทธรูปลงสำเภา พระราชสุจริตปรารภตั้งอุเบกขาญาณพรหมวิหาร เพื่อจะทำนุบำรุงพระบวรพุทธศาสนาแลอาณาประชาราษฎรนั้น อัศจรรย์แผ่นดินไหวเป็นช้านาน”

สอดคล้องกับข้อมูลจากจดหมายเหตุโหรในประชุมพงศาวดารภาค 8 ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ ที่ระบุข้อมูลว่าเกิดเหตุแผ่นดินไหวเช่นเดียวกัน

จิตรกรรม พระราชวังเดิม สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระเจ้าตาก ปราบดาภิเษก คณะทูตกรุงธนบุรี — ภาพจิตรกรรมภายในตำหนักเก๋ง พระราชวังเดิม แสดงเหตุการณ์เมื่อ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เกณฑ์ไพล่พลมาสร้างเมืองหลวงใหม่ที่กรุงธนบุรี และปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์

โดยหลังจากที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี พร้อมทั้งประดิษฐานพระราชวงศ์ และเริ่มสร้างบ้านแปงเมืองให้เป็นปึกแผ่นอีกครั้ง พระองค์ก็ทรงตั้งพระราชปณิธานทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาและอาณาประชาราษฎร

หลังจากสถาปนายุคใหม่ได้ไม่นานก็เกิดแผ่นดินไหว คนสมัยนั้นจึงถือเอาเหตุการณ์นั้นเป็นนิมิตมงคล เป็นสัญลักษณ์ของพระพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ หรือผู้มีบุญญาธิการ

ดังปรากฏในโคลงยอพระเกียรติสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีของนายสวนมหาดเล็ก ที่ให้ความสำคัญกับแผ่นดินไหว บรรยายไว้ว่า สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเสด็จมาชุบชีวิตใหม่ ทรงบริจาคทานแก่ราษฎรและพระศาสนา ทำให้เกิดแผ่นดินไหวด้วยบุญบารมี ดังนี้

พระมามอบชีพช้อน ชีพิต

อวยโภชนทานอุทิศ ทั่วได้

อเนกบริจาคนิตย์ สนองศาส นานา

ธรณิศหวาดไหวไหว้ เชิดชี้ชมผล ฯ