| ผู้เขียน | นิติพัฒน์ บุญชู |
|---|---|
| เผยแพร่ |
“สลากน้ำหอม” สัญลักษณ์ของสถานะทางสังคมและความหรูหราของชนชั้นสูง ที่กลายเป็นของทรงสะสมในรัชกาลที่ 6
เราอาจไม่ค่อยทราบว่าพระมหากษัตริย์ไทยทรงมีงานอดิเรกเก็บของสะสมอะไรบ้าง แต่สำหรับ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ทรงเก็บสะสม “สลากน้ำหอม” ที่ไม่เพียงงดงามด้วยการออกแบบสุดคลาสสิก แต่สลากน้ำหอมยังเป็นบทบันทึกสังคมแห่งยุคสมัยนั้นได้เป็นอย่างดีอีกด้วย
ความสำคัญของ “น้ำหอม” ในราชสำนัก
น้ำปรุง หรือ น้ำหอม เป็นสิ่งที่อยู่คู่กับวัฒนธรรมชาววังเสมอมา ทั้งใช้เพื่อสร้างภาพลักษณ์ ดับกลิ่นกายและยังใช้เพื่อรักษาโรค เนื่องจากช่างทำน้ำหอมในอดีตมักใช้สมุนไพรเป็นส่วนผสมหลัก
ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 วัฒนธรรมการใช้น้ำหอมของชาววังเริ่มเปลี่ยนแปลงไป จากการนิยมใช้น้ำหอมที่ผลิตภายในในราชสำนักไปสู่การนำเข้าน้ำหอมจากยุโรปมาใช้มากขึ้น และขยายลงสู่ชนชั้นขุนนาง
น้ำหอมจากยุโรปจึงกลายเป็นสัญลักษณ์และรสนิยมของชนชั้นสูง อีกทั้งยังสะท้อนอิทธิพลของวัฒนธรรมตะวันตกที่แทรกซึมมาสู่สังคมไทยในช่วงเวลานั้นด้วย
“สลากน้ำหอม” ของทรงสะสมในรัชกาลที่ 6
รัชกาลที่ 6 ทรงสนพระราชหฤทัยในน้ำหอมยุโรป พระองค์ทรงเก็บสะสม “สลากน้ำหอม” ซึ่งบอกเล่าที่มาของกลิ่นแต่ละขวด ผ่านคำอธิบาย รูปภาพ สีสันลวดลาย และสัญลักษณ์ต่าง ๆ
สมุดสะสมภาพสลากน้ำหอมของรัชกาลที่ 6 เก็บรักษาอยู่ที่สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ มีจำนวน 2 เล่ม เล่มละ 60 หน้า รวมมีสลากทั้งหมด 659 ชิ้น ปัจจุบันเหลืออยู่ 452 ชิ้น
ในสมุดไม่มีคำอธิบายว่าทรงเริ่มสะสมเมื่อใด แต่สามารถสันนิษฐานได้จากสลากบางชิ้นที่มีพระบรมฉายาลักษณ์ ว่าพระองค์น่าจะทรงเริ่มสะสมในช่วง พ.ศ. 2437-2453 หรือช่วงพระชนมายุ 14-30 พรรษา ซึ่งขณะนั้นพระองค์ทรงดำรงพระราชอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร
สลากน้ำหอมแต่ละชิ้นที่ทรงเก็บสะสม มีน้ำหอมที่ผลิตจากหลายประเทศทั่วโลก บางชิ้นเป็นน้ำหอมที่ผลิตเพื่อจำหน่ายภายในประเทศนั้น ๆ บางชิ้นก็ผลิตเพื่อส่งออกต่างประเทศ เช่น สลากน้ำหอมของประเทศฝรั่งเศส เยอรมนี อังกฤษ รัสเซีย อิตาลี สหรัฐอเมริกา ฯลฯ รวมถึงน้ำหอมของสยาม
บุคคลสำคัญทั่วโลกบนสลากสะสมในรัชกาลที่ 6
ในบรรดาสลากน้ำหอมที่รัชกาลที่ 6 ทรงสะสม มีสลากกลุ่มหนึ่งที่น่าสนใจเป็นอย่างมาก คือ สลากที่มีพระบรมฉายาลักษณ์ของกษัตริย์และภาพบุคคลสำคัญทั่วโลก อาทิ
สลากพระบรมฉายาลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) บนสลากกลิ่น BOUQUET SRIE BAGENDA ที่เขียนหน้าสลากว่า THE KING OF SIAM, MAHARADJA SIAM ผลิตจากประเทศฝรั่งเศส โดยบริษัท Eugene Rimmel
สลากพระบรมฉายาลักษณ์ เจ้าชายจอร์จและเจ้าหญิงแมรี ในสมัยที่เจ้าชายจอร์จทรงเป็นเจ้าชายแห่งเวลส์ ก่อนที่ต่อมาจะเป็นพระเจ้าจอร์จที่ 5 และเจ้าหญิงแมรีจะทรงเป็นสมเด็จพระราชินีแมรีแห่งอังกฤษ บนสลากกลิ่น IMPERIAL BOUQUET
สลากพระบรมฉายาลักษณ์ สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย บนสลากกลิ่น JUBILEE BOUQUET ที่เขียนหน้าสลากว่า “1837-1897” เป็นการเฉลิมฉลองขึ้นครองราชย์ของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย ครบรอบ 60 ปี (พ.ศ. 2440) ซึ่งขณะนั้นรัชกาลที่ 6 ทรงมีพระชนมายุ 16 พรรษา
สลากบุคคลสำคัญอย่าง เอมีล ลูแบ (Émile Loubet) ประธานาธิบดีคนที่ 7 ของฝรั่งเศสช่วง พ.ศ. 2442-2449 บนสลากกลิ่น BOUQUET LOUBET PRÉSIDENT ที่ผลิตใน พ.ศ. 2442
สลากภาพ วิกตอร์ อูโก (Victor Hugo) นักเขียนและกวีชาวฝรั่งเศส เจ้าของผลงาน Notre-Dame de Paris ซึ่งโด่งดังในยุโรปช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19
เมื่อพิจารณาจากรายละเอียดบนสลากเหล่านี้แล้ว จะเห็นว่าอยู่ในช่วงรัชกาลที่ 6 ทรงเดินทางไปศึกษาที่อังกฤษช่วง พ.ศ. 2436-2447 จึงน่าจะเป็นการเก็บสะสมสลากบุคคลที่มีความสัมพันธ์กับพระองค์ หรือเป็นบุคคลที่พระองค์ทรงชื่นชอบ
เรื่องสินค้าคุณภาพสูงเช่นน้ำหอมนี้ ไกรฤกษ์ นานา นักเขียน นักวิชาการอิสระและผู้เชี่ยวชาญเอกสารโบราณ อธิบายว่า นับตั้งแต่ช่วงรัชกาลที่ 5 บรรดาประเทศยุโรปจะผลิตสินค้าคุณภาพสูง ส่งออกจำหน่ายให้ประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก โดยเฉพาะภายนอกยุโรปที่ส่วนใหญ่ไม่สามารถผลิตได้ด้วยตนเอง
ต่อมากษัตริย์และราชวงศ์ทั่วโลกนิยมสั่งซื้อสินค้าคุณภาพสูงเหล่านี้ ทำให้ร้านค้าต่าง ๆ พากันสั่งซื้อสินค้ามาขายและมีชื่อเสียงตามไปด้วย จนเกิดเป็นแฟชั่นใหม่ที่ผู้คนนิยมซื้อสินค้าตามอย่างชนชั้นสูง
เจ้าของผลิตภัณฑ์และร้านค้าต่าง ๆ จึงเริ่มเปิดสาขาในเมืองใหญ่ทั่วโลก และเริ่มขอพระบรมราชานุญาตเพื่อนำภาพพระบรมฉายาลักษณ์กษัตริย์รวมถึงบุคคลดังทั่วโลกมาพิมพ์บนสลากสินค้า เพื่อเพิ่มความนิยมและเน้นย้ำรสนิยมแบบชนชั้นสูง
สลากน้ำหอมของทรงสะสมในรัชกาลที่ 6 จึงเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่า ที่บอกเล่าเรื่องราวของยุคสมัยผ่านสุนทรียะของชนชั้นสูงและเครือข่ายทางวัฒนธรรมของโลกในอดีตได้อย่างงดงาม และเป็นสิ่งหายากที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชม
อ่านเพิ่มเติม :
- เมื่ออังกฤษ ทูลเกล้าฯ ถวายยศ “พลเอกพิเศษ” แด่รัชกาลที่ 6
- ของเล่น-ของสะสมในหมู่เจ้านายชนชั้นสูง สมัยรัชกาลที่ 5 มีอะไรบ้าง
- ของเล่นฮิตสมัยร.5 “รูปยากาแร็ต” แถมจากซองบุหรี่ ของสะสมก่อนยุคการ์ดพลังในถุงขนม
อ้างอิง :
กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม. พีรศรี โพธิวาทอง (ผู้แปล). (2567). อาไคฟ ขอให้เก็บให้จงดี. หน้า 214. เรียกใช้เมื่อ 21 พฤษภาคม 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.nat.go.th
ด้วยความทรงจำและความคิดถึง. เรียกใช้เมื่อ 21 พฤษภาคม 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.thailibrary.in.th/2024/04/08/in-memory/
ปราณี ชื่นตา. (2562). บทความวิจัยการศึกษาน้ำปรุง “ตำรับวังสวนสุนันทา”. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอิสเทิร์น. 16(2). กรกฎาคม-ธันวาคม 2562. เรียกใช้เมื่อ 21 พฤษภาคม 2568. เข้าถึงได้จาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/umt-poly/article/view/232101/159703
สำนักงานอุทยานการเรียนรู้. (2566). ประวัติน้ำหอมตะวันตก. เรียกใช้เมื่อ 21 พฤษภาคม 2568. เข้าถึงได้จาก http://tkapp.tkpark.or.th/stocks/content/TreasuresOfTheKingdom2015/14/document1.html
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 27 พฤษภาคม 2568
