1 ตุลาคม 1949: “เหมา” ประกาศตั้ง “สาธารณรัฐประชาชนจีน”

ฉากหลังเป็นภาพกองทัพแดงหน่วยแนวหน้าที่ 4 ภาพถ่ายในปี 1935 (AFP PHOTO / XINHUA) และภาพถ่ายของเหมาเจ๋อตุงในปี 1952

ในปี 1937 ได้เกิดสงครามระหว่างจีน-ญี่ปุ่นขึ้น หลังจีนต่อต้านการแผ่อิทธิพลของญี่ปุ่นในอาณาเขตของตนอย่างเต็มกำลัง ขณะเดียวกันจีนเองก็ต้องประสบกับสงครามภายในจากการแย่งชิงอำนาจระหว่างฝ่ายคณะชาติ และฝ่ายคอมมิวนิสต์ที่เกิดขึ้นตั้งแต่ก่อนการรุกรานของญี่ปุ่น

ฝ่ายคอมมิวนิสต์เริ่มต้นด้วยฐานะที่ด้อยกว่า แรกเริ่มทั้งสองฝ่ายให้ความร่วมมือกัน ด้วยต่างก็เป็นกลุ่มกำลังที่พึ่งการสนับสนุนจากโซเวียตทั้งคู่ แต่เมื่อ เจียง ไคเช็ก ขึ้นเป็นผู้นำรัฐบาลคณะชาติ เขาก็เริ่มการกวาดล้างฝ่ายคอมมิวนิสต์ ทำให้คอมมิวนิสต์ต้องระหกระเหินไปอยู่ถิ่นทุรกันดารนับสิบปี แต่สงครามกับญี่ปุ่น และความขัดแย้งภายในพรรคก็ทำให้รัฐบาลคณะชาติอ่อนแอลงเป็นลำดับ ขณะที่ฝ่ายคอมมิวนิสต์สามารถรวบรวมกำลังจากชนบทจนเป็นปึกแผ่น

เมื่อเข้าปี 1937 จีนคณะชาติและจีนคอมมิวนิสต์ได้จัดตั้งแนวร่วมต้านญี่ปุ่น แต่ทั้งสองฝ่ายยังคงมีความหวาดระแวงต่อกัน ตามข้อตกลง กองทัพแดงเข้าอยู่ใต้การบังคับบัญชาของรัฐบาลคณะชาติในนาม “กองทัพที่ 8” แต่โดยข้อเท็จจริงแล้ว พรรคคอมมิวนิสต์ได้กลายเป็นรัฐบาลในภาคเหนือที่ค่อยๆ ขยายอิทธิพลมากขึ้นเรื่อยๆ

หลังญี่ปุ่นพ่ายแพ้และถอนกำลังออกจากจีน สหรัฐฯ ได้เข้ามาเป็นตัวกลางในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างจีนทั้งสองฝ่ายที่กำลังขยายตัว โดยหวังให้พรรคคอมมิวนิสต์มีสถานะเป็นฝ่ายค้านเหมือนเช่น พรรคคอมมิวนิสต์ในยุโรปตะวันตก และให้กองทัพจีนทั้งสองฝ่ายรวมกันแล้วลดกำลังลง ถึงเดือนมกราคม 1946 ทั้งสองฝ่ายตกลงหยุดยิง และวางแผนที่จัดตั้งรัฐบาลผสมขึ้น

แต่สุดท้ายการหยุดยิงก็ล้มเหลวในกลางปี 1946 ด้วยฝ่ายคณะชาติเองก็มั่นใจในอาวุธที่เหนือกว่า ขณะที่ฝ่ายคอมมิวนิสต์ก็เชื่อว่าฝ่ายคณะชาติกำลังอยู่ในช่วงขาลง ทำให้ทั้งสองฝ่ายไม่ลังเลที่จะใช้กำลังเข้าห้ำหั่นกัน

อย่างไรก็ดี ฝ่ายคณะชาติที่มีกำลังอาวุธที่ทันสมัย รวมถึงกำลังทางอากาศที่ผูกขาดไว้เพียงฝ่ายเดียวก็เพลี่ยงพล้ำให้กับฝ่ายคอมมิวนิสต์ที่มีความเป็นหนึ่งเดียวและการจัดการดีกว่า การปะทะขั้นแตกหักในปี 1949 ทำให้ฝ่ายคณะชาติสูญเสียกำลังกว่า 5 แสนนาย โดยมี 27,000 นายที่ยอมจำนน ทั้งนี้จากคำกล่าวอ้างของฝ่ายคอมมิวนิสต์

ในวันที่ 1 ตุลาคม 1949 เหมา เจ๋อตุง ผู้นำกองทัพแดงก็ได้ประกาศก่อตั้ง “สาธารณรัฐประชาชนจีน” ขึ้น ต่อหน้าฝูงชนกว่า 3 แสนคน ณ จัตุรัสเทียนอันเหมิน กรุงปักกิ่ง ส่วนฝ่ายคณะชาติก็พากันหลบหนีไปตั้งรัฐบาลที่ไต้หวัน แต่กว่าที่กองทัพแดงของเหมาจะรวบรวมดินแดนบนแผ่นดินใหญ่ทั้งหมด และเกาะไห่หนานได้ก็ต้องรอถึงเดือนพฤษภาคม 1950


อ้างอิง:

  1. “Mao Zedong”. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online.
    Encyclopædia Britannica Inc., 2016. Web. 30 Sep. 2016
    <https://global.britannica.com/biography/Mao-Zedong>.
  2. “China”. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online.
    Encyclopædia Britannica Inc., 2016. Web. 30 Sep. 2016
    <https://global.britannica.com/place/China/Riots-and-protests>.
  3. เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยุคใหม่: จีน ญี่ปุ่น เกาหลี ไต้หวัน, John K. Frairbak, Edwin O. Reischauer, Albert M. Craig. มูลนิธิโตโยต้า ประเทศไทย, มูลนิธิโครงการตำราฯ

เผยแพร่ครั้งแรกในระบบออนไลน์ เมื่อ 1 ตุลาคม พ.ศ.2559

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป