บันทึกชาวฝรั่งเศส: ชาวสยาม “ชอบน้ำท่วม”

ภาพลายเส้นฝีมือชาวยุโรป ริ้วกระบวนพยุหยาตราทางชลมารค พิธีกรรมทางน้ำที่พระเจ้าแผ่นดินครั้งกรุงศรีอยุธยาต้องเสด็จฯ มาประกอบพิธีเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของราชอาณาจักร พิมพ์ในปี พ.ศ. ๒๒๖๒ (ภาพจาก “กรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฝรั่ง” โดย ธวัชชัย ตั้งศิริวานิช, ๒๕๔๙)

นิโกลาส์ แชร์แวส์ บันทึกถึงสภาพหน้าน้ำในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ แห่งกรุงศรีอยุธยา ว่า

“น้ำท่วมใหญ่ ซึ่งดูเป็นที่น่ารำคาญและทำความเสียหายให้มากนี้กลับนำประโยชน์และความชื่นชอบมาสู่คนสยามเป็นอันมาก เพราะเหมือนกับแม่น้ำไนล์ คือทำให้พื้นดินอุดมและนำความมั่งคั่งมาสู่ประเทศ ที่กลัวกันมากก็คือความแห้งแล้งเท่านั้น เพราะทำให้ข้าวมีราคาแพงมาก ซึ่งในน้ำหนักหรือสิ่งตวงเท่าๆ กันนั้น ในปีที่มีฝนตกมากจะซื้อขายกันเพียง ๖ ฟรังก์

แต่ถ้าเป็นในปีที่ฝนแล้งแล้วจะซื้อขายกันถึง ๒๙-๓๐ ฟรังก์ทีเดียว ต้นข้าวนั้นชอบอยู่ในน้ำ น้ำยิ่งสูงเท่าไรลำต้นยิ่งแข็งแรง ไม่ว่าน้ำจะสูงรวดเร็วสักเท่าไร รวงข้าวจะชูเหนือผิวน้ำราวครึ่งปิเอด์เสมอ นอกจากน้ำจะผลุนผลันท่วมขึ้นสูงรวดเร็วผิดปรกติ ต้นข้าวก็ไม่อาจจะโตทันได้ภายในเวลาอันน้อยเช่นนั้น กล่าวคือไม่ทันชูยอดขึ้นเหนือน้ำ มันก็จะเน่าและตาย

สิ่งที่ให้ประโยชน์อีกประการหนึ่งในกรณีที่น้ำท่วม ก็คือมีปลาเป็นอันมาก และมากเสียจนกระทั่งว่า แม้จะไม่ต้องลงจากเรือน คนหนึ่งๆ จะตกปลาได้ภายในหนึ่งชั่วโมงพอใช้บริโภคไปได้หลายวันทีเดียว อนึ่งตลอดเวลาที่น้ำท่วมจะมีการเล่นสนุกสนานบนน้ำและการแข่งยานทางน้ำ ซึ่งคนสยามเรียกว่า เรือ (rüa) และคนปอรตุเกศเรียกว่า บาล็อง (balon) ดูสนุกมาก ใครไปถึงหลักชัยซึ่งมีของรางวัลรออยู่ก่อน ก็จะได้รับการต้อนรับด้วยเสียงเครื่องมโหรีประโคมให้เกียรติในความแข็งขันและสามารถ”


เผยแพร่ครั้งแรกในระบบออนไลน์ เมื่อ 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2560

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป