| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
เมื่อรัชกาลที่ 4 ทรงประณามพวกใช้เงิน “ซื้อตำแหน่ง” ว่า “ใจมันมิใช่ใจคนเปนผีโหงผีห่า…กินเลือดเนื้อมนุษย์”
การเดินเหินเป็นผู้ว่าราชการเมืองหรือเจ้าเมืองในสมัยก่อนคงจะมีการวิ่งเต้นทั้งทางตรงและทางอ้อม โดยทางตรงก็คือติดสินบนขุนนางชั้นผู้ใหญ่ ส่วนโดยทางอ้อมก็คือติดต่อ “ท่านผู้หญิง” หรือเมียของขุนนางนั้น ๆ อีกที
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 คงจะทรงทราบเรื่องเหล่านี้ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ออกประกาศว่าด้วยการเดินเป็นเจ้าเมือง เมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2406 ความตอนหนึ่งของประกาศดังกล่าว ความว่า
“…ที่อยากจะเปนผู้สำเร็จราชการเมืองในหัวเมืองนั้นๆ หานายหน้าเที่ยวเดินขอเสียสินบนถวายพระองค์เจ้าเจ้าจอมข้างในบ้าง หรือเดินขุนนางผู้ใหญ่ผู้น้อยตามพนักงานบ้าง หรือเดินในท่านผู้หญิงเมียน้อยตัวโปรดของขุนนางบ้าง หรือเดินตามบุตรหลานชายหญิงของขุนนางก็มีบ้าง เสียสินบนแรง ๆ ขอให้ช่วยเพ็ดทูลว่ากล่าวให้ได้ตั้งออกไปเปนผู้สำเร็จราชการที่เรียกว่าเจ้าเมือง…
ฝ่ายผู้ที่เห็นแก่สินบนก็ต่างคนต่างรับ แล้วก็ต่างคนต่างหาอุบายเพ็ดทูลเหย่อหยิ่งกันไปต่าง ๆ ตามสติปัญญา
ผู้ที่อยากเปนผู้สำเร็จราชการหัวเมือง สู้เปนหนี้สินกู้ยืมท่านผู้อื่น สู้เสียดอกเบี้ยมาเสียสินบน ไปได้เปนผู้สำเร็จราชการเมืองเหล่านี้นั้น ขอให้ท่านทั้งปวงตั้งแต่ผู้ดีตลอดไปจนไพร่รู้จักเถิดว่า
ใจมันมิใช่ใจคนเปนผีโหงผีห่า สู้เสียเงินเสียทองเปนหนี้เปนสินผูกดอกท่านผู้อื่นไป ด้วยคิดว่าจะไปกินเลือดเนื้อมนุษย์ เถือเนื้อมนุษย์ หรือเอาเลือดมนุษย์ในเมืองนั้นมาใช้หนี้ได้ทันประสงค์ จึงคิดการดังนั้น
ก็เพราะการในหัวเมืองเปนการไกลพระเนตรพระกรรณ ไกลหูไกลตาท่านผู้หลักผู้ใหญ่ จะพูดจะทำบังคับบัญชาอะไรไปคด ๆ โกง ๆ ก็อาจจะทำไปได้ทุกอย่าง เพราะตัวไปนั่งซังเปนที่สูง ไม่มีผู้ขัดขวางได้ จะพรรณนากิริยาของผู้สำเร็จราชการเมืองหัวเมืองที่ทำผิด ๆ ไปนั้น จะรำพันไปเล่มสมุดหนึ่งก็ไม่พอ…”
เป็นหลักฐานว่า รัชกาลที่ 4 ทรงรู้เท่าทันเล่ห์อุบายของคนเหล่านี้ จึงทรงใช้ถ้อยคำรุนแรงประณามพวกจ่ายเงินซื้อตำแหน่ง และหากมีผู้กราบบังคมทูลแนะนำผู้ใด ก็จะทรงรังเกียจที่จะแต่งตั้ง ด้วยทรง “กลัวจะเปนเหมือนเอาผีห่าผีโหงไปปล่อยให้กินราษฎร…อยู่ไปไม่ช้าราษฎรก็ยกอพยพหลบหนีไปอยู่แขวงอื่น” ส่วนพวกที่ได้รู้ประกาศจะละอายแก่ใจหรือไม่… เราไม่อาจทราบ
หากจะบอกว่าคนพวกนั้นก็คือคนที่ใช้เงิน “ซื้อสิทธิ์” หรือ “ซื้อเสียง” แลกตำแหน่งในสมัยนี้ ก็ไม่ผิดนัก
อ่านเพิ่มเติม :
- เหตุใด? รัชกาลที่ 4 ทรงประกาศห้ามมิให้เล่นแอ่วลาว
- ทำไม ร.4 ทรงประกาศไม่ให้เขียนคำว่า “สฤทธิ” แต่ให้เขียน “สิทธิ” แทน
- เหตุใดรัชกาลที่ 4 ทรงออกประกาศพระบรมราชโองการ “ห้ามขายหมี่ให้พระ”
อ้างอิง :
ส.พลายน้อย. (2559). ขุนนางสยาม. กรุงทพฯ : มติชน.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 6 กุมภาพันธ์ 2569
