เหตุใด อ็องรี มูโอต์ จึงกลายเป็นผู้ค้นพบปราสาทนครวัด

ลานหินสู่ประตูทางเข้าปราสาทนครวัด ภาพวาดลายเส้นโดยกิโอด์ จากรูปสเก๊ตช์ของมูโอต์

ชื่อของ อ็องรี มูโอต์ เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในฐานะ “ผู้ค้นพบปราสาทนครวัด” ขณะเดียวกันก็มีการวิพากษ์กันว่า ความคิดนี้เป็นมายาคติ เพราะเมืองพระนครและปราสาทนครวัดไม่เคยสาบสูญไปโดยสิ้นเชิง และยังคงเป็นที่รู้จักของชาวเขมรเสมอมา ในฐานะศาสนสถานศักดิ์สิทธิ์เพื่อการจาริกแสวงบุญ ทั้งก่อนหน้ามูโอต์ ก็มีชาวตะวันตกคนอื่นเคยเดินทางมาแล้วด้วย

ค.ศ. 1586 อันโตนิอู ดา มักดาเลนา (Antonio da Magdalena) บาทหลวงโปรตุเกส เป็นชาวตะวันตกผู้ค้นพบนครวัดคนแรก ที่เดินทางมายังปราสาทนครวัด และจึงส่งมอบบันทึกของเขาให้ จีโอกู ดึโกวตู (Diogo de Couto) นักประวัติศาสตร์ชาวโปรตุเกส ซึ่งเขียนไว้ว่ายากนักที่จะพรรณนาปราสาทนครวัดด้วยปลายปากกาของเขา

ค.ศ. 1609 บาร์โตโลเม เด อาร์เฆ็นโซลา (Bartolome de Argensola) ชาวสเปน เดินทางไปนครวัดและบันทึกสภาพของเมืองพระนครไว้อย่างละเอียด โดยเปรียบเปรยว่าเมืองนี้ช่างยิ่งใหญ่นัก ไม่ต่างจากแอตแลนติสในงานเขียนของเพลโต

ค.ศ. 1668 เชยเวรย (Chevreuil) นักบวชฝรั่งเศส มาเยี่ยมชมนครวัด และบันทึกไว้ว่ามันเป็นสถานที่ที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักของอาณาจักรต่างๆ ในแถบนี้มาช้านาน

ค.ศ. 1857 ชาร์ลส์ เอมิล บุยเยอโวซ์ (Charles Emile Boulevaux) นักบวชฝรั่งเศส ที่ประจำอยู่ที่เมืองพระตะบองได้ตีพิมพ์เผยแพร่การเยี่ยมชมเมืองพระนครในหนังสือของท่านชื่อว่า “การเดินทางในอินโดจีนระหว่างปี 1848-1856”

ฟากตะวันออกก็มีทำเนียบผู้นักเดินทางนครวัดเช่นกัน

ค.ศ. 1296 โจวต้ากวน ราชทูตชาวจีน บันทึกการเดินทางเข้ามายังเมืองพระนครไว้ใน “บันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละ” ซึ่งตรงกับสมัยพระเจ้าอินทรวรมันที่ 3 ที่เมืองพระนครยังมีชีวิต และคับคั่งไปด้วยผู้คน

ค.ศ. 1632 เคนเรียว ชิมาโน (Kenryo Shimano) ชาวญี่ปุ่น เดินมานครวัด หลายฝ่ายเชื่อกันว่าเขาเป็นผู้วาด “ภาพวาดแผนผังปราสาทนครวัดที่เก่าที่สุด”

สำหรับประเทศไทย สมัยกรุงศรีอยุธยา รัชกาลเจ้าสามพระยา (ครองราชย์ ค.ศ. 1424-1448) เคยยกกองทัพไปโจมตีเมืองพระนครและนำเทวรูปศักดิ์สิทธิ์มาไว้ยังอยุธยา และรัชกาลพระเจ้าปราสาททอง (ครองราชย์ ค.ศ. 1630-1656) ทรงให้ช่างไปจำลองปราสาทนครวัด เพื่อเอาแบบมาสร้างเป็นปราสาทนครหลวงในกรุงศรีอยุธยา

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4 (ครองราชย์ ค.ศ. 1851-1910) มีพระราชดำริให้ไปรื้อปราสาทหิน “นครวัด” ที่เมืองเสียมราฐ (เสียมเรียบ) เข้ามาไว้ในกรุงเทพฯ (และเพชรบุรี) แต่เกิดอุปสรรคมากมาย จึงโปรดให้มีการจำลองปราสาทนครวัดมาไว้ในวัดพระศรีรัตนศาสดารามแทน

แล้วทำไมมูโอต์จึงกลายเป็นผู้ค้นพบนครวัด

เรื่องนี้คงต้องยกเครดิตให้กับบันทึกของมูโอต์ที่ชื่อว่า “บันการเดินทางของอ็องรี มูโอต์ ในราชอาณาจักรสยาม กัมพูชา ลาว และอินโดจีนตอนกลางส่วนอื่นๆ” ที่ได้รับความสนใจอย่างมากทั้งส่งอิทธิพลอย่างยิ่งต่อชาวตะวันตกที่สนใจอารยธรรมตะวันออก ทำให้มูโอต์กลายเป็นผู้ค้นพบนครวัด

ประกอบกับบันทึกของมูโอต์สามารถพรรณนาให้เกิดความน่าสนใจต่อเรื่องราวที่นำเสนอ เพราะมันเต็มไปด้วยสีสัน ความตื่นเต้น และวิธีการบรรยายของเขา ช่วยทำให้ชาวตะวันตกเกิดจินตภาพที่ชัดเจนต่อปราสาทนครวัดโดยง่าย ด้วยการเปรียบเทียบว่านครวัดนครธมเหมือนกับสถาปัตยกรรมกรีก โรมัน และอียิปต์

ดังเช่นข้อความที่ว่า[นครวัด] ยิ่งใหญ่อลังการกว่างานสถาปัตยกรรมใดๆ ที่สร้างขึ้นด้วยฝีมือของชาวกรีกและโรมัน..” และ “ใครเล่าจะสามารถระบุนามไมเคิล แองเจโลแห่งดินแดนตะวันออก ผู้สร้างสรรค์ผลงานที่ประสานทุกชิ้นส่วนได้ลงตัวเหมาะเจาะด้วยศิลปะอันน่าชื่นชมเป็นที่สุด…” เป็นต้น

คลิกอ่านเพิ่มเติม : วารสาร “นักล่าอาณานิคม” ตีแผ่สัญญารัชกาลที่ 5 ทำไมสยามสละ “นครวัด” ?


ข้อมูลจาก

พิพัฒน์ กระแจะจันทร์. “คำนำเสนอ” ใน, บันทึกการเดินทางของอ็องรี มูโอต์ ในราชอาณาจักรสยาม กัมพูชา ลาว และอินโดจีนตอนกลางส่วนอื่นๆ, สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรกเมื่อ ตุลาคม 2558


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 25 มกราคม 2565