“อโรคยศาล” สถานที่รักษาโรคทางกาย-จิต ผลงานเขมรสมัยพระนคร ยุคพระเจ้าชัยวรมันที่ 7

พระอวโลกิเตศวร สันนิษฐานว่า ใบหน้าถ่ายแบบมาจาก พระเจ้าชัยวรมันที่ 7

พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ทรงเป็นกษัตริย์เขมรในช่วงพุทธศตวรรษที่ 18 ทรงสถาปนาพุทธศาสนสถานขึ้นเป็นจำนวนมากทั่วพระราชอาณาจักร พร้อมกับการสร้างเมืองนครธมให้เป็นศูนย์กลางแห่งใหม่ของอาณาจักร ซึ่งประกอบด้วยคูคลอง กำแพงเมืองและซุ้มประตูทั้งห้า

สำหรับภายนอกรอบพระราชอาณาจักร ทรงวางรากฐานด้านการคมนาคมและสาธารณสุขด้วยการสร้าง “ธรรมศาลา” หรือที่พักคนเดินทาง 121 แห่งตามเส้นทางโบราณจากศูนย์กลางเมืองพระนครไปยังเมืองโดยรอบ ซึ่งหนึ่งในนั้นคือเมืองพิมายในเขตประเทศไทยปัจจุบัน และยังโปรดให้สร้าง “อโรคยศาล” อีก 102 แห่งตามเมืองต่าง ๆ ทั่วพระราชอาณาจักร ดังที่ปรากฏในจารึกปราสาทตาพรหมและปราสาทพระขรรค์

การสร้างอโรคยศาลของพระองค์อาจมีสาเหตุดังปรากฏในจารึกจํานวนมากที่พบในประเทศไทย เช่น จารึกด่านประคำ จารึกปราสาท จารึกพิมาย และจารึกปราสาทตาเมียนโตจ ซึ่งข้อความของจารึกก็เหมือนหรือคล้ายกัน โดยกล่าวสรรเสริญพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ดังความตอนหนึ่งว่า

“โรคทางกายของปวงชนนี้ เป็นโรคทางใจที่เจ็บปวดยิ่ง แม้มิใช่ความทุกข์ของพระองค์เอง แต่ความทุกข์ของราษฎร์เปรียบเหมือนความทุกข์ของผู้ปกครอง”

ศาสตราจารย์ ยอร์ช เซเดส์ เชื่อว่า การสร้างอโรคยศาลของพระองค์อาจเป็นส่วนหนึ่งของการบำเพ็ญพระราชกุศลเพื่อพระองค์เอง หรือพระบรมวงศานุวงศ์ที่ประชวรด้วยโรคร้าย จากการสันนิษฐานภาพสลักบนหน้าบันศาสนสถานในอโรคยศาล ทางทิศตะวันออกของปราสาทตาแก้วในเมืองพระนคร ซึ่งคล้ายกับที่พบในปราสาทบายน เป็นภาพของการบำบัดรักษาโรคเรื้อนด้วยลูกกระเบา สมุนไพรที่ใช้รักษาโรคนี้ตามการแพทย์แผนโบราณ ดังนั้น โรคร้ายดังกล่าวอาจเป็นโรคเรื้อน

พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ทรงตั้งปณิธานที่จะช่วยสัตว์โลกทั้งหลายให้พ้นจากภพชาติด้วยความดีของพระองค์เอง ในปัจจุบันพบศาสนสถานในอโรคยศาลเหล่านี้จำนวนกว่า 30 แห่งทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย พร้อมกับจารึกประจำอโรคยศาลที่มีข้อความคล้ายคลึงกันอีกหลายหลัก

อโรคยศาลมีลักษณะเป็นอาคารทรงปราสาทขนาดเล็ก และเรียกกันในท้องถิ่นโดยทั่วไปว่า ปรางค์กู่ หรือ กู่ สันนิษฐานว่าอาคารเหล่านี้เป็นศาสนสถานในบริเวณอโรคยศาล ซึ่งมีรูปแบบแผนผังในระเบียบ เดียวกันทั้งหมด ประกอบด้วยปราสาทประธานขนาดเล็กก่อด้วยศิลาแลง และมีองค์ประกอบบางส่วนทำจากหินทราย ปราสาทตั้งอยู่ตรงกลางหันหน้าไปทางทิศตะวันออก มีอาคารรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดเล็กทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งอาจเรียกว่า บรรณศาลา ล้อมรอบด้วยกำแพงและมีซุ้มประตูทางเข้าด้านเดียวทางทิศตะวันออก อาจมีสระน้ำที่ก่อขอบด้วยหินทรายหรือศิลาแลงภายในหรือด้านนอกกำแพง

นอกจากนี้ ในอโรคยาศาลยังพบรูปเคารพประดิษฐานไว้สำหรับบูชา ซึ่งมีจารึกระบุข้อความแสดงความนอบน้อมต่อพระพุทธเจ้าผู้มีกายทั้งสาม คือ นิรมาณกาย ธรรมกาย และสัมโภคกาย และคำนมัสการอื่น ๆ อีก และมีการกล่าวถึงพระกรณียกิจของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ในการสร้างอโรคยศาล และระบุจำนวนเจ้าหน้าที่ประจำอโรคยศาล และรายการสมุนไพรที่ใช้ไว้อย่างละเอียด

ดังนั้น อโรคยศาลจึงเปรียบเหมือนสถานที่รักษาโรคทางกายและทางจิต เป็นการรักษาโรคแผนโบราณที่มีอิทธิพลของการเคารพบูชาพระพุทธเจ้า อโรคยศาลของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 จึงเป็นศูนย์รวมของความศรัทธาและการรักษาโรคในท้องถิ่นที่ดูแลรักษาโดยคนในชุมชนเอง

สำหรับท่านที่ต้องการดูแลสุขภาพและสนใจในเรื่องสุขภาพ ขอเชิญร่วมงาน ‘Healthcare 2022 จักรวาลผู้สูงวัย’ ตรวจสุขภาพฟรี จัดโดย ‘เครือมติชน’

วันเวลา : 30 มิ.ย. – 3 ก.ค. นี้ เวลา 10.30-20.00 น. สถานที่ : สามย่านมิตรทาวน์ฮอลล์ ชั้น 5 ศูนย์การค้าสามย่านมิตรทาวน์

ภายในงานจะได้พบกับ บริการตรวจสุขภาพฟรี กับ 12 รพ.ชั้นนำ, นวัตกรรมเพื่อผู้สูงอายุ จากศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (MTEC) ภายใต้สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.), ตรวจสุขภาพการเงินกับ “หมอเงิน” ทั้งการออม การลงทุน ภาษี และวิถีคริปโต พร้อมปรึกษา “หมอความ” ทนายความมืออาชีพเป็นครั้งแรกในงาน เพื่อความรู้ความเข้าใจในกฎหมายสำหรับผู้สูงวัย

รวมทั้ง กิจกรรมบนเวที รายการเสวนาที่ระดมอาจารย์หมอมากกว่า 30 ท่าน มาแนะนำ เจาะลึกเรื่องปัญหาสุขภาพในด้านต่างๆ อาทิ ไวรัสตับอักเสบบี, ต้อกระจก, อัลไซเมอร์, กระดูกพรุน, โรคหัวใจ, มะเร็งปอด, วัคซีน, สุขภาพจิต ฯลฯ ทุกเย็นมีช่วงออกกำลังกายกับกรมพละศึกษา

#เครือมติชน #Healthcare2022 #จักรวาลผู้สูงวัย อ่านรายละเอียดงานเพิ่มเติม คลิกที่นี่

เครือมติชนนำทัพ! จัด ‘Healthcare 2022 จักรวาลผู้สูงวัย’ ตรวจสุขภาพฟรี การันตีว่าดีที่สุด! 30 มิ.ย. – 3 ก.ค. นี้…

โพสต์โดย Silapawattanatham – ศิลปวัฒนธรรม เมื่อ วันพฤหัสบดีที่ 16 มิถุนายน 2022


อ้างอิง :

วรรณวิภา สุเนต์ตา. (2548). ชัยวรมันที่ 7 มหาราชองค์สุดท้ายของอาณาจักรกัมพูชา ผู้เนรมิตสถาปนาปราสาทบายน และเมืองนครธม. กรุงเทพฯ : มติชน.


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 24 พฤษภาคม 2564