หลังศึกผาแดง กวนอูปล่อยโจโฉด้วยคุณธรรมจริงหรือเปล่า?

ในวรรณกรรม “สามก๊ก” กวนอู คือตัวละครที่ได้รับการยกย่องสูงสุด เรื่องความซื่อสัตย์ โดยมีเหตุการณ์หลายตอนในเรื่องเป็นเครื่องพิสูจน์คุณธรรมอันมั่นคงของกวนอู หนึ่งในจำนวนนั้นก็คือ “การปล่อยโจโฉด้วยคุณธรรม” เพื่อทดแทนคุณที่ครั้งหนึ่งกวนอูและพี่สะใภ้ (ภรรยาเล่าปี่) ต้องไปอาศัยอยู่กับโจโฉ

ตอนหนึ่งในนิยายสามก๊กหลังฝ่ายของโจโฉพ่ายแพ้ในศึกที่เซ็กเพ็ก หรือศึกผาแดงแล้ว โจโฉหนีไปทางตำบลฮัวหยง กลับเจอฝน เส้นทางเป็นหล่มเลน เดินไม่สะดวก ต้องบุกฝ่าไปอย่างแสนวิบากจึงผ่านไปได้ โจโฉดีใจที่ไม่มีทัพศัตรูมาสกัด แต่ยังไม่ทันไร กองทัพโจโฉก็ต้องพบกับกองทหาร 500 นาย ที่มีอาวุธครบมือออกมาสกัด แต่ที่น่ากลัวคือ ผู้นําทัพถือง้าวมังกรเขียว ขี่ม้าเซ็กเทา ที่ชื่อกวนอูตั้งสกัดขวางอยู่

กองทัพโจโฉเห็นแล้วก็ขวัญกระเจิง โจโฉก็ใจดีสู้เสือลงจากหลังม้าเข้าไปทักทายกวนอู และขอร้องให้เปิดทางให้แก่ตน

ฉากนี้กวนอูแมนมากสมเป็นกวนอู เมื่อโจโฉขอให้เปิดทาง กวนอูหวนคิดถึงบุญคุณของโจโฉในอดีต กับเรื่องที่ตนรบฝ่าด่านเพื่อมาพบเล่าปี่ ครั้งนั้นฆ่านายด่านฝ่ายโจโฉไป 5 คน แล้วก็เกิดความละอาย จึงปล่อยโจโฉและทหารทั้งหมดให้หนีไป

การที่กวนอู “ปล่อยโจโฉด้วยคุณธรรม” กลายเป็นตัวอย่างอันเป็นแบบฉบับเรื่องคุณธรรมความซื่อสัตย์ของกวนอู ที่กวนอูได้รับยกย่องในประวัติศาสตร์จนกลายเป็นเทพเจ้า ทั้งได้รับการเทิดทูนเป็นเทพประจําอาชีพต่างๆ สารพัดในหมู่ประชาชน ก็เพราะ “คุณธรรม”

แต่เดี๋ยวก่อนนั่นคือในนิยาย แล้วเรื่องจริงในประวัติศาสตร์ล่ะเป็นอย่างไร

ในพงศาวดารสามก๊กจี่ ภาคจ๊กก๊ก บทประวัติกวนอู ไม่มีเรื่อง “กวนอูปล่อยโจโฉด้วยคุณธรรม” ส่วนในภาควุยก๊ก บทประวัติโจโฉ กลับบันทึกเรื่องโจโฉพ่ายหนีเอาตัวรอด เผยซงจือทําอรรถาธิบายเสริมโดยอ้างอิงข้อความจากหนังสือ “ซานหยางกงไล่จี้-บันทึกเรื่องของซานหยางกง” ว่า

“เรือโจโฉถูกเล่าปี่เผา จึงพาทหารหนีไปทางฮัวหยง เจอหล่มเลน ผ่านไปไม่ได้ อีกทั้งเกิดลมแรง จึงให้ทหารที่อ่อนล้าขนหญ้าถม ม้าจึงเดินผ่านไปได้ ทหารเหล่านั้นถูกม้าเหยียบจมโคลนตายเป็นอันมาก เมื่อหนีผ่านไปได้โจโฉดีใจมาก เหล่านายทหารถามสาเหตุ โจโฉตอบว่า ‘เล่าปี่มีปัญญาระดับเดียวกับเรา แต่คิดการช้ากว่า หากจุดไฟดักไว้ พวกเราจะไม่มีทางรอดเลย’ เล่าปี่ก็จุดไฟเผาจริงๆ แต่ไม่ทันการณ์”

สรุปคือ “เรื่องจริงไม่อิงนิยาย” ฉากกวนอูปล่อยโจโฉด้วยคุณธรรม ก็เหมือนกับฉาก 3 พี่น้อง เล่าปี่, กวนอู และเตียวหุย สาบานในสวนดอกท้อ ฯลฯ ที่เป็นสีสันที่ผู้เขียนเพิ่มเติมให้เราอินไปกับเรื่องเท่านั้นเอง


ข้อมูลจาก

หลี่ฉวนจวินและคณะ-เขียน, ถาวร สิกขโกศล-แปล. 101 คำถามสามก๊ก, สำนักพิมพ์มติชน กรกฎาคม 2556


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 26 มีนาคม 2564

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป