บรูซ ลี “สู้จริง” กี่ครั้ง? ย้อนนักบู๊ที่ไม่ได้มีดีแค่ปาก ดวล “สตรีทไฟต์” ก่อนดังสายดารา

บรูซ ลี (Bruce Lee) (ภาพจาก AFP)

บรูซ ลี (Bruce Lee) นักแสดงภาพยนตร์บู๊ ผู้เชี่ยวชาญศิลปะการป้องกันตัว นักสร้างภาพยนตร์ชื่อก้องโลกอย่างเรื่อง Enter the Dragon (ไอ้หนุ่มซินตึ้ง มังกรประจัญบาน) หรือ Fist of Fury (ไอ้หนุ่มซินตึ๊ง) แม้แต่ใครที่ไม่เคยได้ดูหนังของเขา อย่างน้อยก็ต้องเคยได้ยินชื่อ “บรูซ ลี”

บรูซ ลี หรือ หลี่เสี่ยวหลง เกิดเมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน ค.ศ. 1940 เป็นลูกคนที่ 4 ของครอบครัวจากจำนวนทั้งหมด 5 คน พ่อของเขาเป็นนักแสดงงิ้วชาวฮ่องกง แม่เป็นลูกครึ่งเยอรมัน-จีน ส่วนตัวลีนั้นมีสัญชาติอเมริกันเนื่องจากเกิดในระหว่างพ่อของเขากำลังตระเวนทัวร์แสดงงิ้วที่สหรัฐอเมริกา ทำให้เขาได้รับสัญชาติอเมริกันไปโดยปริยาย

อย่างไรก็ตาม หลังจากลี เกิดได้ไม่นานครอบครัวของเขาก็ได้ย้ายกลับมาที่ฮ่องกงที่ที่ลีได้มีบทบาทในภาพยนตร์เป็นครั้งแรก ซึ่งก็คือภาพยนตร์เรื่อง Golden Gate Girl ลีแสดงภาพยนตร์เรื่องนี้ในขณะที่เขามีอายุได้เพียง 3 เดือนเท่านั้น

ต่อมาเมื่อเติบโตเป็นวัยรุ่นลีเริ่มได้รับโอกาสในวงการภาพยนตร์มากขึ้น โดยงานส่วนหนึ่งก็ได้รับมาจากเครือข่ายคนรู้จักของพ่อ ในขณะเดียวกันความสามารถและความเป็นธรรมชาติในขณะที่อยู่หน้ากล้องก็ช่วยผลักดันให้เขาไปได้ไกลในฐานะนักแสดง ทำให้เขามีผลงานอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งเมื่อเรียนจบชั้นมัธยมปลายลีมีผลงานภาพยนตร์สะสมราว 20 เรื่องทีเดียว

ทั้งนี้นอกจากความสามารถทางด้านการแสดงแล้วลียังเป็นนักเต้นที่เก่งกาจ การันตีโดยรางวัลชนะเลิศการแข่งขันเต้นชะชะช่า อีกทั้งยังเป็นนักสู้ที่ไม่แพ้ใครจากการเข้ารับการฝึกฝนกังฟูอย่างจริงจังกับ “ยิปมัน” ปรมาจารย์ทางด้านกังฟูตั้งแต่อายุได้เพียง 13 ปี

อย่างไรก็ตาม แม้ดูเหมือนว่าลีจะประสบความสำเร็จในด้านต่างๆ เป็นลูกที่พ่อแม่ภูมิใจ แต่ในอีกทางหนึ่ง ลีก็สร้างปัญหาที่ทำให้พ่อของเขาปวดหัวจากเรื่องทะเลาะวิวาทต่อยตีร้ายแรง ข้อมูลบางแหล่งเล่าไว้ว่าถึงขั้นที่ทำให้เขาโดนไล่ออกจากโรงเรียน โดยหลังจากที่โดนไล่ออกจากโรงเรียนแล้วลีก็ถูกส่งให้ไปใช้ชีวิตอยู่ที่เมืองซีแอตเทิล ประเทศสหรัฐอเมริกากับครอบครัวของเพื่อน (Mathew Keegan, 2019)

ในขณะที่อยู่ในสหรัฐอเมริกา ลีทำงานหาเลี้ยงตัวเองโดยเป็นทั้งครูสอนเต้น เป็นทั้งพนักงานเสิร์ฟที่ร้านอาหารจีน จนกระทั่งสามารถส่งเสียตัวเองเรียนจนจนจบปริญญาที่มหาวิทยาลัยวอชิงตัน

ในเวลาต่อมาโอกาสที่จะสร้างชื่อเสียงในวงการของเขาก็เดินเข้ามาหา เมื่อโปรดิวเซอร์รายการโทรทัศน์ได้พบเห็นลีในขณะกำลังสาธิตการต่อสู้แบบกังฟูในงานแสดงศิลปะการต่อสู้ จึงได้ชักชวนเขาไปทดสอบหน้ากล้องซึ่งแน่นอนว่าลีผ่านการทดสอบ ได้รับบทในทีวีซีรีส์เรื่อง The Green Hornet (หน้ากากแตนอาละวาด) ซึ่งภายหลังจากที่รับงาน The Green Hornet แล้วลีก็ได้รับเชิญให้ไปออกรายการโทรทัศน์ วิทยุอีกมากมาย นับเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ชื่อของเขาโลดแล่นได้อยู่ในวงการฮอลิวูด

ผลงานทางด้านภาพยนตร์ของลีดำเนินต่อมา ตลอดการทำงานในวงการบันเทิงลีพัฒนาตนเองในหลายๆ ด้านไม่ได้หยุดตนเองอยู่แค่การเป็นนักแสดงเท่านั้น แต่เขายังได้เขียนบทภาพยนตร์และกำกับการแสดง พร้อม ๆ กับฝึกฝนศิลปะการต่อสู้ สร้างผลงานต่างๆ มากมายที่ประสบความสำเร็จอย่างสูงสุดเกินกว่าที่นักแสดงคนไหนจะใฝ่ฝันถึง ตัวของลีเองก็ได้กลายเป็นไอคอนความบู๊และศิลปะการต่อสู้ที่เหนือชั้น

แม้เขาจะขึ้นชื่อเรื่องศิลปะการต่อสู้ทั้งในและนอกจอ แต่หากถามเรื่องสถิติการชกในไฟต์ต่อสู้จริงจังแล้ว คำถามนี้อาจหาคำตอบได้แบบไม่แน่ชัดนัก

ผลการต่อสู้ที่(พอมี)บันทึกไว้ใกล้เคียงกับสถานะ “อย่างเป็นทางการ” จากรายงานของสำนักข่าว ESPN สื่อกีฬาในสหรัฐฯ รวบรวมไว้ พบว่า มีเพียง 3 ครั้งเท่านั้นที่การต่อสู้ของเขาถูกบันทึกผลไว้แบบที่พอสืบสาวข้อมูลได้

ในปี 1958 ลี ชนะเลิศการแข่งขันทัวร์นาเมนต์ต่อสู้ระดับโรงเรียนเมื่อปี 1958 ขณะที่เขาผสมผสานศิลปะการต่อสู้แบบ หย่งชุน (Wing Chun) และการชกมวยแบบตะวันตกซึ่งเขากำลังอยู่ระหว่างซึมซับ และมาพัฒนาตัวเองก่อนหน้าการแข่งขัน

หลังจากนั้นอีกหนึ่งปี เขาย้ายไปซีแอตเทิล บรูซ ลี ไปดวลกับโยอิชิ นากาชิ (Yoichi Nakachi) นักคาราเต้สายดำที่ YMCA ท้องถิ่น รายงานข่าวเผยว่า การดวลกันจบลงภายใน 11 วินาที เมื่อบรูซ ลี ออกหมัดไปโดนโยอิชิ จนร่วงลงกับพื้น และลี เข้าไปเตะที่ศีรษะของคู่ต่อสู้ น็อกฝ่ายตรงข้ามอย่างเลือดเย็น

การต่อสู้ครั้งต่อมามีลักษณะใกล้เคียงกับครั้งเมื่อปี 1959 ครั้งนี้เกิดขึ้นที่โอ๊คแลนด์ ในปี 1964 เอ็ด ปาร์กเกอร์ (Ed Parker) ผู้ก่อตั้ง “อเมริกัน เคมโป้” และนักลงทุนที่เป็นคาเรเต้ รายแรกๆ ในสหรัฐฯ เชื้อเชิญบรูซ ลี มาสาธิตเทคนิควิดพื้นนิ้วเดียวไปจนถึงการออกหมัดระยะประชิดอันลือลั่นของเขาซึ่งเป็นที่รู้จักกันในนาม “หมัดระยะหนึ่งนิ้ว” (one-inch punch)

ในโอกาสนั้น บรูซ ลี ไม่เพียงสาธิต แต่ยังกล่าวเชิงอบรม และยกย่องการฝึกหัดตามลักษณะส่วนบุคคลนั้นเหนือกว่าการยึดกับสไตล์ที่ไม่ยืดหยุ่น

เรียกได้ว่าครั้งนั้น บรูซ ลี หักล้างและมองข้ามศิลปะการถ่ายทอดศิลปะการต่อสู้ตามธรรมเนียมแบบดั้งเดิมอย่างสิ้นเชิง สร้างความไม่พอใจต่อผู้ชมจนถูกนำไปบอกต่อกันแบบปากต่อปาก

สัปดาห์ต่อมา เขาสาธิตเทคนิคในซาน ฟรานซิสโก และแซวกังฟูแบบดั้งเดิม และประกาศข้อความที่ถูกตีความ (ซึ่งอาจตีความกันไปผิดความหมาย) ว่า ตัวเขาเองเปิดรับโอกาสดวลต่อสู้กับผู้ฝึกศิลปะการต่อสู้รายใดก็ได้ในย่านคนจีน

ผู้ที่รับคำท้าคือ Wong Jack Man ผู้อพยพอายุราว 23 ปี จากฮ่องกงเหมือนกับบรูซ ลี และกำลังสร้างชื่อเสียงให้ตัวเอง มีเปิดโรงเรียนสอนส่วนตัว หลังจากเจรจาเรื่องสถานที่ เวลา และกฎกติกาการดวลกันหลายสัปดาห์ ในที่สุด ผู้รับคำท้าพร้อมลูกศิษย์จำนวนหนึ่งขับรถไปหาลี ถึงสตูดิโอฝึกซ้อมที่โอ๊คแลนด์

การต่อสู้ที่เกิดขึ้นถูกบอกเล่ากันตามรายละเอียดปากคำที่แตกต่างกันออกไปจากข้อมูลของผู้พบเห็นเหตุการณ์ ตำนานปากต่อปากที่อาจผิดเพี้ยนไปเมื่อถูกบอกเล่าต่อกัน ผสมกับชื่อเสียงและสถานะคนดังของบรูซ ลี

รายงานข่าวจาก ESPN ประมวลข้อมูลต่างๆ และรวบยอดออกมาเป็นสถานการณ์โดยคร่าวได้ว่า การดวลครั้งนั้น Jack Man ยื่นมือออกไปในทำนองเป็นการสัมผัสทักทายกันในเบื้องต้น (นึกเทียบกับการสัมผัสนวมก่อนชกมวยสากล) แต่บรูซ ลี มองข้ามไปและพุ่งตัวไปข้างหน้า เขาน่าจะพยายามทำให้เกิดการน็อค 11 วินาทีแรกเหมือนก่อนหน้านี้ เดินตามแนวคิดที่เขาเชื่อและเรียนรู้จากการต่อสู้แบบสตรีทไฟต์ว่า “ให้จบแต่เนิ่นๆ”

แต่ Jack Man ที่เป็นกังฟูและมีทักษะดีเยี่ยม หลบหลีกได้อย่างช่ำชอง ก็หลบเลี่ยงไป Jack Man โจมตีบรูซ ลี ที่คอ เมื่อเริ่มปะทะกันเข้า บรูซ ลี พยายามจู่โจมคู่ต่อสู้หนักขึ้น ฟาก Jack Man ไปสะดุดกับขอบพื้นในสตูดิโอเล็กน้อย เปิดโอกาสให้บรูซ ลี กระโจนเข้าใส่ ระดมปล่อยหมัดชุดใหญ่ก่อนที่ทั้งคู่จะถูกแยกออกจากกัน

ท้ายที่สุด ลี เป็นฝ่ายชนะ แต่สภาพของทั้งคู่ก็ไม่ได้ออกมาดูดีเลย การชกกินเวลาราว 3 นาทีส่งผลต่อบรูซ ลี ทำให้เขากังวลเรื่องขีดจำกัดของหย่งชุน และรู้สึกว่าตัวเขาถูกเล่นงานเข้าแล้ว เขาไม่รู้ว่าจะทำอย่างไรกับคู่ต่อสู้ที่ตั้งใจจะรักษาระยะห่างจากตัวเขามากกว่าจะเข้ามาจู่โจมเขา และยังผิดหวังกับพละกำลังของตัวเอง

รายงานข่าวให้มุมมองไว้ว่า การต่อสู้ครั้งนั้นปลดปล่อยบรูซ ลี จากการผูกมัดตัวเองกับสไตล์หย่งชุนหรือสไตล์เดี่ยวๆ แบบอื่น

แมทธิว โพลลี (Matthew Polly) นักเขียนหนังสือประวัติบรูซ ลี ให้ความเห็นว่า ลี เป็นคนแรกที่ออกมาพลิกโฉมแนวคิดโดยบอกว่า “ธรรมเนียมเดิมและสไตล์คือเรื่องโง่เขลา สิ่งสำคัญคืออะไรก็ตามที่เวิร์กสำหรับคุณ” ซึ่งนั่นทำให้คนเกลียดเขาในช่วงเวลานั้น

“ในอดีต คุณควรทำในสิ่งที่ครูบอกคุณ เพราะมันคือธรรมเนียมอายุ 500 ปี และคุณควรจะทำให้ธรรมเนียมนั้นมีอยู่ต่อไป” โพลลี กล่าว

แนวคิดของลี เป็นเช่นเดียวกับสิ่งที่แอนดี้ วอร์ฮอล (Andy Warhol) ศิลปินชาวอเมริกัน และมูฮัมหมัด อาลี นักมวยรุ่นเฮฟวี่เวตในตำนานกระทำในยุค 60s สิ่งที่บรูซ ลี แตกแขนงแยกออกมาจากธรรมเนียมดั้งเดิมสร้างแรงสั่นสะเทือนอย่างรุนแรง เขามีไอเดียเกี่ยวกับศิลปะการต่อสู้แบบใหม่ จะต้องผสมผสานหลอมหลวมระบบต่างๆ เข้าด้วยกัน คล่องตัว มีประสิทธิภาพ ทันสมัย พร้อมสำหรับการใช้งานต่อสู้ มากกว่าจะเป็นในเชิงสุนทรียศาสตร์

แนวคิดนี้ถางแนวทางใหม่ให้ศิลปะการต่อสู้แบบผสมผสาน ก่อร่างรูปแบบที่บรูซ ลี ฝึกฝนเมื่อเขาพัฒนาแนวทางส่วนตัวที่ภายหลังถูกเรียกว่า จิตคุนโด (Jeet Kune Do)

บรูซ ลี คือ ผู้มาก่อนกาล หากมองว่าระบบ “ศิลปะการต่อสู้แบบผสมผสาน” หรือ Mixed Martial Arts ปรากฏขึ้นอย่างเด่นชัดในเวลาต่อมา ขณะที่สังเวียนการต่อสู้แบบผสมผสานรายการ UFC เริ่มต้นครั้งแรกเมื่อปี 1993 ก่อนขยายตัวมาโด่งดังจนถึงปัจจุบัน โดยนับตั้งแต่ปี 1993 วงการศิลปะการต่อสู้แบบผสมผสานพัฒนาอย่างต่อเนื่องในทั่วโลก ทำให้ศิลปะการต่อสู้แขนงต่างๆ ปรับทฤษฎีและการสอนโดยหลอมละลายให้ออกมาในฐานคิดเพื่อการต่อสู้จริง

วันที่ 20 กรกฎาคม ค.ศ. 1973 บรูซ ลี จากโลกนี้ไปอย่างกะทันหันจากอาการสมองบวมขณะมีอายุได้เพียง 32 ปี จากการชันสูตรศพพบว่าอาการดังกล่าวเป็นผลมาจากปฏิกริยาของยาแก้ปวดหลัง ทั้งนี้ทั้งนั้น เรื่องสาเหตุการตายของลี ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่เรื่อยมา

อ่านเพิ่มเติม :


อ้างอิง :

Akintoye, Dotun. “Could Bruce Lee win a real fight?”. ESPN. Published 6 JUN 2020. Access 29 MAR 2022. <https://www.espn.com/espn/story/_/id/29266542/could-bruce-lee-win-real-fight>

Augustyn, Adam. “Bruce Lee American-born actor”. Britannica. Access 27 Nov 2018. <https://www.britannica.com/biography/Bruce-Lee>

“Bruce Lee Biography”. Biography. Published 27 APR 2017. Access 27 Nov 2018. <https://www.biography.com/actor/bruce-lee>

Keegan, Mathew.How Bruce Lee Became Hong Kong’s Most Famous Son”. Culture Trip. Published 18 OCT 2019. Access 27 Nov 2018. <https://theculturetrip.com/asia/hong-kong/articles/how-bruce-lee-became-hong-kongs-most-famous-son/>


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 27 พฤศจิกายน 2561, ปรับปรุงข้อมูลเพิ่มเติมเมื่อ 29 มีนาคม 2565