| ผู้เขียน | อพิสิทธิ์ ธีระจารุวรรณ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
พระบรมธาตุเจดีย์ นครศรีธรรมราช องค์จำลอง รัชกาลที่ 4 โปรดฯ ให้สร้างไว้ที่วัดพระปฐมเจดีย์
หากใครเคยไปเยือนวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร จังหวัดนครปฐม และสังเกตบริเวณลานทิศใต้ขององค์พระปฐมเจดีย์ จะพบเจดีย์องค์เล็กสององค์ขนาดย่อมตั้งเคียงคู่กัน องค์หนึ่งคือ พระปฐมเจดีย์ องค์จำลองของเดิม ส่วนอีกองค์คือ พระบรมธาตุเจดีย์ นครศรีธรรมราช องค์จำลอง
คำถามที่น่าสนใจคือ ทำไมพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 จึงโปรดฯ ให้สร้างพระบรมธาตุเจดีย์ นครศรีธรรมราช องค์จำลองไว้ที่นี่?
ในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) บันทึกถึงเหตุการณ์เมื่อคราวปฏิสังขรณ์พระปฐมเจดีย์ ดังนี้
“ครั้นมาถึงปีวอกโทศก เดือน 8 ขึ้น 13 ค่ำ (ตรงกับอาทิตย์ที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2403) เวลากลางคืนได้ยินเสียงร้องไห้เซงแซ่ไปที่องค์พระจนชาวบ้านตกใจ
ครั้นรุ่งขึ้น 14 ค่ำ 15 ค่ำ (จันทร์ที่ 2 – อังคารที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2403) ฝนตกหนักทั้งกลางวันกลางคืน อิฐที่ก่อนั้นหนักตัวก็เลื่อนซุดลงมารอบตัว เพราะฐานทักษิณไม่มี ข้างบนหนัก ข้างล่างบาง…
จึงโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าบวรวงศ์เธอ กรมหมื่นบวรรังษีสุริยพันธุ์ ปิยพรหมจรรยวรธรรมยุติ (สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์) ซึ่งสถิตอยู่วัดบวรนิเวศพระองค์ 1 กรมขุนราชสีหวิกรมองค์ 1 คิดตัวอย่างถวายแล้วทรงแนะนำตัวอย่าง”
ครั้นตัวอย่างรูปแบบในการปฏิสังขรณ์พระปฐมเจดีย์เป็นที่เรียบร้อยแล้ว ในพงศาวดารฉบับดังกล่าวบันทึกไว้ว่า
“เมื่อ ณ วันพฤหัสบดีเดือน 11 ขึ้น 4 ค่ำ จุลศักราช 1222 ปีวอกโทศก (พุธที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2403) จะได้ก่อพระฤกษ์ จึงรับสั่งว่ามีราชการอยู่ที่กรุง เสด็จออกไปไม่ได้ จึงโปรดให้กรมหมื่นบวรรังษีสุริยพันธุ์ ปิยพรหมจรรยวรธรรมยุติ เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ออกไปก่อพระฤกษ์”
และในการทรงบูรณะพระปฐมเจดีย์คราวนี้ได้โปรดให้จำลองพระบรมธาตุเจดีย์แห่งนครศรีธรรมราชไว้ด้วย
“ด้านใต้บนกะเปาะจำลองรูปพระปฐมเจดีย์เดิมไว้ข้างตะวันออกองค์ 1 สูง 9 วา 1 คืบ ยอดนภศูลศอกคืบ 2 นิ้ว ต่ำกว่าองค์เดิมอยู่ 26 วา ศอก 2 นิ้ว
ข้างตะวันตกนั้นได้จำลองรูปพระเจดีย์เมืองนครศรีธรรมราช ที่เรียกว่าพระบรมธาตุใหญ่ศักดิ์สิทธิ์ทำขึ้นไว้ เดิมของท่านสูง 37 วา 2 ศอกตลอดยอดพุ่ม จำลองใหม่สูง 10 วา 2 ศอก 1 คืบ ยอดนภศูล 3 ศอก 1 นิ้วกึ่ง ต่ำกว่าองค์เดิม 26 วาคืบ 1 นิ้วกึ่งเพื่อให้สัตบุรุษเห็น จะได้ส่งใจไปนมัสการพระธาตุเมืองนคร”
เป็นที่น่าสังเกตว่า “คิดตัวอย่างถวายแล้วทรงแนะนำตัวอย่าง” คำว่า “ตัวอย่าง” ในที่นี้อาจหมายถึง พระบรมธาตุเจดีย์แห่งนครศรีธรรมราช
มีข้อสันนิษฐานที่น่าคิดว่า รูปแบบศิลปกรรมของพระบรมธาตุเจดีย์ อาจเป็น “ต้นแบบ” ในการปรับแก้พระปฐมเจดีย์หรือไม่?
เมื่อพิจารณาจากหลักฐาน พ.ศ. 2402 (ก่อนบูรณะพระปฐมเจดีย์ 1 ปี) รัชกาลที่ 4 เสด็จประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ และได้เสด็จฯ ไปทรงนมัสการพระบรมธาตุเจดีย์ที่เมืองนครศรีธรรมราช
และต่อมา พ.ศ. 2403 (เริ่มบูรณะพระปฐมเจดีย์) พระองค์โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเจดีย์จำลองสององค์ไว้ที่ด้านทิศใต้ องค์หนึ่งจำลองรูปพระปฐมเจดีย์เดิม และอีกองค์จำลองพระบรมธาตุเจดีย์แห่งนครศรีธรรมราช
ทว่า การที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระบรมธาตุเจดีย์องค์จำลองไว้ ณ ทิศใต้นั้น มีเหตุผลบันทึกไว้อย่างชัดเจนในพงศาวดารที่น่าสนใจว่า “เพื่อให้สัตบุรุษเห็น จะได้ส่งใจไปนมัสการพระธาตุเมืองนคร”
พระบรมธาตุเจดีย์องค์จำลอง ณ วัดพระปฐมเจดีย์ จึงอาจไม่ได้เป็นเพียงศิลปกรรมที่สร้างขึ้นเพื่อประดับเป็นอนุสรณ์เท่านั้น แต่ยังเปี่ยมไปด้วยคุณค่าทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนถึงพระบรมราโชบายของรัชกาลที่ 4 ว่าอาจทรงใช้เป็น “ต้นแบบ” ของพระปฐมเจดีย์ และอาจทรงมุ่งหวังให้เจดีย์องค์จำลองนี้เป็นที่เคารพสักการะของชาวบ้านได้อย่างใกล้ชิด โดยไม่ต้องรอนแรมเดินทางไกลนั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- พระบรมธาตุองค์ดั้งเดิม เป็นเจดีย์ทรงระฆังคล้ายบุโรพุทโธ หรือเจดีย์ทรงปราสาทอย่างจันทิปรัมบานัน?
- รัชกาลที่ 4 ทรงถือว่า “พระมหาธาตุ” เมืองนครศรีธรรมราช “เปนของโบราณรองแต่พระปฐมเจดีย์”
- ช้างล้อมเจดีย์ รูปแบบศิลปกรรมจากลังกา ที่ “พระบรมธาตุ” นครศรีธรรมราช
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 5 สิงหาคม 2569
