พระนามว่าเจ้าฟ้ากุ้งมาจากไหน แล้วทำไมต้องเป็นกุ้ง?

เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์ไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ เป็นพระราชโอรสองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศกับสมเด็จพระพันวัสสาใหญ่ พระองค์ประสูติในสมัยอยุธยาตอนปลาย ต่อมาใน พ.ศ.​ 2284 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศได้ทรงแต่งตั้งให้เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์เป็น กรมพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า)

พระนาม “เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์” นั้นอาจไม่เป็นที่รู้จักแพร่หลายเท่าสมญานาม “เจ้าฟ้ากุ้ง” ซึ่งมีที่มาจากอาการประชวรด้วยโรคร้ายแรงที่ได้เปลี่ยนชีวิตของพระองค์ไปอย่างสิ้นเชิง 

โรคร้ายแรงในอยุธยาสมัยนั้นนอกจากโรคระบาดเฉพาะถิ่นแล้ว ยังมีโรคที่เกิดเฉพาะบางชนชั้น กล่าวกันว่า โรคห่านั้นเป็นโรคของชาวบ้าน ที่คร่าชีวิตของไพร่ฟ้าราษฎร ในขณะที่ชนชั้นสูงมักปลอดภัยจากโรคดังกล่าว แต่กระนั้น โรคห่าก็ไม่สามารถควบคุมได้เสมอไป เพราะพบหลักฐานว่าโรคห่าที่ระบาดในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ก็ลุกลามจนทำให้เจ้านายชนชั้นสูงบาดเจ็บล้มตายได้เช่นกัน

ในส่วนของโรคที่มักเป็นกันมากในสังคมชนชั้นสูงอยุธยาจะเกี่ยวกับโรคทางเพศสัมพันธ์ ได้แก่ โรคคุดทะราด และโรคซิฟิลิส

โรคคุดทะราด เป็นโรคที่มีลักษณะอาการคล้ายกับโรคซิฟิลิส แต่ความต่างของสองโรคนี้คือ โรคคุดทะราดไม่ถือว่าเป็นกามโรค

อย่างกรณีของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์นั้น พบบันทึกหลักฐานที่กล่าวถึงความป่วยไข้ด้วยโรคที่ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นโรคใด แต่ก็มีข้อสันนิษฐานมากมายเกิดขึ้นเนื่องจากมีหลักฐานที่ปรากฏรายละเอียดต่างกันไป

ข้อสันนิษฐานแรกคือ หลักฐานจากพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่มที่ 2 ที่ระบุว่า “ในปีนี้นั้นพระมหาอุปราช กรมพระราชวังบวรทรงพระประชวรพระโรคสำหรับบุรุษกลายไปเป็นพระโรคคชราช แต่ไม่ได้เสด็จเข้ามาเฝ้าถึงสามปีเศษ” (พระโรคคชราช หมายถึง โรคคุดทะราด)

ต่อมาเป็นหลักฐานจาก หนังสือประวัติศาสตร์ไทยสมัยกรุงศรีอยุธยาฯ โดยนาย ฟรังซัวส์ อังรี ตุรแปง ความว่า “พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ได้ปฏิบัติพระองค์ลงไปในทางที่ต่ำ ซึ่งเป็นเหตุผลเพียงพอที่ขัดต่อการสืบราชบัลลังก์ ซึ่งทำให้พระองค์เสียพระทัยและประชวรด้วยโรคที่สังคมรังเกียจ”

หลักฐานชิ้นสุดท้ายที่กล่าวถึงอาการประชวรของเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศ คือ จดหมายส่วนตัวจากนาย Nicolaas Bang พ่อค้าใหญ่ของ VOC (บริษัทอินเดียตะวันออกของฮอลันดา) ประจำกรุงศรีอยุธยา ถึงข้าหลวงใหญ่ Mossel ณ กรุงปัตตาเวีย ลงวันที่ 8 มกราคม ค.ศ. 1757 บันทึกว่า

“เมื่อเดือนเมษายน ค.ศ. 1756 เกิดเหตุการณ์สำคัญขึ้นในราชสำนักไทย เป็นเวลาราวๆ 1 ปีที่ KROONPRINS (มงกุฎราชกุมาร/อุปราช) ประชวรด้วยโรค MORBUS GALLICUS กามโรคชนิดหนึ่ง ภาษาอังกฤษเรียกว่า FRENCH POK เลยเข้าวังหลวงไม่ได้ ประทับอยู่แต่ในวังของพระองค์เอง”

หลักฐานของฮอลันดาได้ระบุชัดเจนลงไปอีกว่า พระองค์ประชวรพระโรคเป็นกามโรคชนิด FRENCH POX หรือ CONDYLOMA ACCUMINATA ภาษาไทยเรียกว่า โรคหงอนไก่

ดังนั้น ตามหลักฐานข้างต้นเป็นไปได้ว่า โรคที่เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศประชวรสามารถสันนิษฐานได้ 3 โรค คือ โรคคุดทะราด โรคซิฟิลิส และโรคหงอนไก่ 

แม้ไม่สามารถระบุโรคได้ชัดเจน แต่การประชวรของเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศทำให้พระองค์ไม่สามารถเข้าเฝ้าและร่วมราชกิจเป็นเวลา 3 ปี จนเมื่อทรงหายจากอาการประชวรแล้ว แต่ยังมีผลกระทบจากโรคอยู่ พระวรกายไม่กลับเป็นปกติเหมือนดังก่อน พระองค์ต้องเดินหลังโก่งงอ จนผู้คนตั้งสมญาว่า “เจ้าฟ้ากุ้ง”

ทั้งนี้ หากประชวรด้วยโรคคุดทะราด อาการในระยะที่สามที่มักป่วยมานานเป็นระยะเวลา 3-4 ปี อาจทำให้มีอาการกินลึกเข้าไปถึงกระดูกจนทำให้กระดูกงอโค้งได้ และในส่วนของโรคซิฟิลิสนั้นก็อาจสามารถทำให้ร่างกายผู้ป่วยโค้งงอได้เช่นกัน หากผู้ป่วยติดเชื้อมานานถึง 3-10 ปี

ทำไมต้องเป็นกุ้ง ?

เนื่องจากผู้คนในอยุธยานั้นมีความคุ้นเคยกับ “กุ้ง” ที่เป็นอาหารประจำถิ่น และโดยตามธรรมชาติแล้วกุ้งที่สุกจะมีลักษณะงอ ซึ่งเกิดจากกล้ามเนื้อส่วนท้องของกุ้งหดรัดตัวอย่างรวดเร็ว หรือการสัมผัสความร้อน ผู้คนจึงมีการนำสิ่งที่เห็นในชีวิตประจำวันมาเปรียบเทียบกับพระวรกายของเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศที่มีลักษณะหลังโก่งด้วยโรคที่พระองค์ประชวรนั่นเอง

อ่านเพิ่มเติม : 

• เจ้าฟ้ากุ้ง ประชวรด้วยพระโรคใดกันแน่
• “เจ้าฟ้ากุ้ง” ประชวรด้วยโรค “ซิฟิลิส” จริงหรือ?
• ความ “ห้าว” ของเจ้าฟ้ากุ้ง ผู้ไม่กลัวกฎหมาย? เล่นชู้พระสนม-ลอบฟันเจ้าฟ้านเรนทร?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

กำพล จำปาพันธ์. (2563). มนุษย์อยุธยา ประวัติศาสตร์สังคม จากข้าวปลา หยูกยา ตำรา sex.  กรุงเทพฯ: มติชน.

วิชัย โชควิวัฒน. (2542, มีนาคม). เจ้าฟ้ากุ้งเป็นโรคคุดทะราดหรือซิฟิลิส. ศิลปวัฒนธรรม. 20(5): 83-90.

โรงพยาบาลผิวหนังเขตร้อนภาคใต้ จังหวัดตรัง. (2562). มารู้จัก “โรคคุดทะราด” ที่เคยระบาดในอดีต เกิดขึ้นได้อย่างไร และมีอาการแบบไหน เข้ามาดูกันครับ. สืบค้นเมื่อ 3 มิถุนายน 2569, จาก https://www.trangskin.go.th

โรคพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์. (2569). รู้เท่าทัน ป้องกัน โรคซิฟิลิส. สืบค้นเมื่อ 3 มิถุนายน 2569, จาก https://www.siphhospital.com/th/news/article/share/syphilis

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 8 มิถุนายน 2569