| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
ตลอดเวลา 26 ปี 8 เดือน ที่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ดำรงสิริราชสมบัติ พระองค์ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจเพื่อราชอาณาจักรมากมายมหาศาล และเนื่องจากมีพระราชศรัทธาอย่างหนักแน่นในพระพุทธศาสนา จึงทรงบูรณปฏิสังขรณ์วัดเก่า และพระอารามร่วมกับเจ้านายและข้าราชบริพารไปมากมาย
พระราชศรัทธาในการซ่อม สร้าง และบูรณะวัตถุสถานเพื่อทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา เป็นที่มาของคำกล่าวขานในยุคหลังว่า “ในรัชกาลที่ 1 ใครเป็นทหาร ก็โปรด ในรัชกาลที่ 2 ใครเป็นกวี ก็โปรด ส่วนในรัชกาลที่ 3 ใครสร้างวัด ก็โปรด”
แม้รัชกาลที่ 3 จะทรงนิยมสร้างวัด แต่วัดที่ทรงสร้างใหม่จริง ๆ มี 3 วัดเท่านั้น ได้แก่ วัดเฉลิมพระเกียรติวรวิหาร วัดเทพธิดารามวรวิหาร และวัดราชนัดดารามวรวิหาร นอกนั้นเป็นการบูรณปฏิสังขรณ์วัดเก่าทั้งสิ้น
การสร้างพระอารามหลวงเป็นประเพณีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา พระเจ้าแผ่นดินอาจจะทรงสร้างเป็นของพระองค์เอง สร้างพระราชทานให้เป็นเกียรติยศแก่ผู้อื่น หรือมีผู้อื่นสร้างถวายแล้วทรงพระกรุณารับเป็นพระอารามหลวงก็ได้ สำหรับวัดที่รัชกาลที่ 3 ทรงสร้างและสถาปนาใหม่ ล้วนอุทิศให้ผู้อื่น ดังนี้
วัดเฉลิมพระเกียรติวรวิหาร ตำบลบางศรีเมือง อำเภอเมือง จัดหวัดนนทบุรี สร้างเมื่อ พ.ศ. 2390 (รัชกาลที่ 3 เสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 2394) ทรงสร้างเพื่ออุทิศพระราชทานพระบรมชนกนาถ (รัชกาลที่ 2) และพระราชชนนี คือเจ้าจอมมารดาเรียม หรือกรมสมเด็จพระศรีสุราลัย พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยพระราชมารดามีเคหสถานเดิมอยู่บริเวณดังกล่าว
วัดเทพธิดารามวรวิหาร แขวงสำราญราษฎร์ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ทรงสถาปนาเมื่อ พ.ศ. 2379 แล้วเสร็จใน พ.ศ. 2382 พระราชทานเป็นพระเกียรติยศแก่ พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าหญิงวิลาส หรือ กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ พระราชธิดาพระองค์ใหญ่ผู้ทรงพระสิริโฉม ซึ่งทรงพระเมตตาโปรดโปรานอย่างยิ่ง ด้วยรับราชการใกล้ชิดตลอดมา และกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพเองก็ทรงบริจาคทรัพย์ร่วมสร้างวัดแห่งนี้ด้วย
วัดราชนัดดารามวรวิหาร แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ทรงสร้างพระราชทานเป็นพระเกียรติยศ พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี พระธิดาในพระองค์เจ้าลักขณานุคุณ (พระราชโอรสพระองค์ที่ 8 ในรัชกาลที่ 3 ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาบาง) เนื่องจากเป็นพระราชนัดดา (หลาน) ที่ทรงผูกพันสนิทสนมยิ่งกว่าพระองค์อื่น ๆ จึงโปรดให้สร้างวัเพื่มเฉลิมพระเกียรติยศ ใน พ.ศ. 2386 พระราชทานนาม “วัดราชนัดดาราม”
จุดสังเกตคือ ทั้ง 3 วัดล้วนสร้างเฉลิมพระเกียรติให้แก่ “ฝ่ายใน” หรือเจ้านายสตรี และวัดราชนัดดารามฯ ก็มีความพิเศษเฉพาะตัวกว่าวัดอื่น เพราะทรงกำหนดให้ก่อสร้าง “โลหะปราสาท” ขึ้นภายในวัดด้วย
พระราชทรัพย์ที่ใช้ไปกับการสร้างและบูรณะวัดทั้งหลายตลอดรัชกาล ไม่ได้ทรงได้มาจากการราษฎร แต่เป็นทรัพย์สินจากพระปรีชาสามารถด้านการค้าและการคลัง ที่เพิ่มพูนรายรับของแผ่นดิน จนมีรายได้มากพอให้บำเพ็ญพระราชกุศลได้อย่างอเนกอนันต์
แม้จนวาระที่สุดแห่งพระชนม์ชีพ การบูรณะปฏิสังขรณ์พระอารามยังไม่คลายไปจากพระราชหฤทัย ถึงกับมีพระราชดำรัส “ฝากฝัง” พระเจ้าแผ่นดินพระองค์ใหม่ว่า
“ทุกวันนี้คิดสละห่วงใยหมด อาลัยอยู่แต่วัดสร้างไว้ใหญ่โตหลายวัด ที่ยังค้างอยู่ก็มี ถ้าชำรุดทรุดโทรมปจะไม่มีผู้ใดช่วยทำนุบำรุง เงินในพระคลังที่จับจ่ายใช้ราชการแผ่นดินอยู่ที่สี่หมื่นชั่งขอสักหนึ่งหมื่นเถิด ถ้าผู้ใดเป็นเจ้าแผ่นดินแล้วให้ช่วยบอกแก่เขา ขอเงินรายนี้ให้ทำนุบำรุงวัดที่ชำรุด และการวัดที่ค้าอยู่นั้นเสียให้แล้วด้วย”
ที่สำคัญคือ ตลอดพระชนม์ชีพไม่เพียงทรงทำนุบำรุงพระอารามอันเป็นศาสนวัตถุเท่านั้น รัชกาลที่ 3 ยังทรงสนพระราชหฤทัยในเรื่องการศึกษาพระปริยัติธรรม การจัดระเบียบคณะสงฆ์ ตลอดจนการกิจการงานเบ็ดเตล็ดอื่น ๆ ในพระพุทธศาสนาอีกด้วย
อ่านเพิ่มเติม :
- วัดเฉลิมพระเกียรติฯ วัดสุดท้ายในพระราชศรัทธารัชกาลที่ 3
- วัดราชนัดดาราม วัดต้องสาป สร้างสมัยรัชกาลที่ 3 ก่อสร้างค้างคานานนับร้อยปี
- ทำไม กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ จึงเป็น “พระราชธิดา” ที่รักยิ่งของ ร.3
อ้างอิง :
ราชบัณฑิตยสถาน. (2472). ตำนานเรื่องวัตถุสถานต่าง ๆ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวสถาปนา. กรุงเทพฯ : โสภณพิพรรฒธนากร.
รศ. ธงทอง จีนทราศุ และคณะ. (2531). มหาเจษฎาบดินทรานุสรณ์: พระราชกรณียกิจด้านการศึกษาและศาสนา. กรุงเทพฯ : อักษรสัมพันธ์.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 30 มีนาคม 2569
