| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
รัชกาลที่ 3 พระมหากษัตริย์ไทยพระองค์แรกที่ทรงเริ่มพระราชพิธีเลี้ยงพระตรุษจีน
แบบแผนพระราชพิธีตั้งแต่สมัยอยุธยาเรื่อยมาถึงรัตนโกสินทร์ พระมหากษัตริย์จะทรงประกอบพระราชพิธีสิบสองเดือน ซึ่งมีรากฐานมาจากความเชื่อในศาสนาพราหมณ์ กระทั่งสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ได้เกิดคติใหม่ที่พระราชพิธีไม่จำเป็นต้องอิงความเชื่อแบบพราหมณ์ล้วน ๆ อีกต่อไป แต่เริ่มอิง “คติจีน” เป็นที่มาของพระราชพิธีเลี้ยงพระตรุษจีน
เนื่องจากครั้งรัชกาลที่ 3 ยังเป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ทรงแต่งสำเภาหลวงออกไปค้าขายกับจีนจนมั่งคั่ง สร้างรายได้ให้แก่ท้องพระคลังและส่วนพระองค์มหาศาล ทั้งมีพระสหายชาวจีนที่เป็นพ่อค้าคหบดีมากมาย และทรงคบค้าคนเหล่านี้เรื่อยมาจนทรงขึ้นครองราชย์
ด้วยเหตุนี้ ในวาระตรุษจีนหรือปีใหม่ตามธรรมเนียมจีน พระสหายชาวจีนทั้งหลายก็จะจัดของสด เช่น สุกร เป็ด ไก่ มาถวายครั้งละมาก ๆ เสมอ
แต่เมื่อมีมาถวายหลายคนเข้า จึงมีของถวายตรุษจีนเหลือจนบริโภคไม่ทัน ซ้ำยังเป็นของสดที่เก็บไว้นานไม่ได้อีก กอปรกับพระองค์มีพระราชศรัทธาในพุทธศาสนา ทรงทำนุบำรุงพระภิกษุสงฆ์เป็นนิจ จึงทรงดำริให้นำของถวายมาทำเครื่องจังหัน แล้วโปรดให้นิมนต์พระสงฆ์มารับพระราชทานฉันวันละ 30 รูป ให้พระภิกษุคณะต่าง ๆ ทั้งกลาง เหนือ ใต้ หมุนเวียนผลัดเปลี่ยนกันมาทั้ง 3 วัน
ทั้งยังโปรดให้พระบรมวงศานุวงศ์และฝ่ายในจัดเรือขนมจีนมาร่วมถวายพระ และเลี้ยงดูผู้คนตลอด 3 วัน
รัชกาลที่ 5 มีพระราชนิพนธ์เล่าถึงการพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีนสมัยรัชกาลที่ 3 ไว้ใน “พระราชพิธีสิบสองเดือน” ว่า พวกภรรยาข้าราชการผู้ใหญ่ก็จัดเรือขนมจีนมาถวายด้วย โดยผลัดเปลี่ยนเวรกันทั้ง 3 วัน โดยรัชกาลที่ 3 ทรงให้กรมวังมาคอยรับขึ้นมาถวายพระสงฆ์ฉัน แล้วจึงได้เลี้ยงข้าราชการต่อไป พระสงฆ์ฉันแล้วถวายสบง หมากพลู ธูปเทียน กับใบชาห่อหนึ่ง
สำหรับพิธีสงฆ์ ทรงอธิบายว่า “วิธีอนุโมทนาของพระสงฆ์ในการตรุษจีนนี้ ไม่เหมือนกันทั้งสามวันแต่ไหนแต่ไรมา ลางวันก็มีสัพพะพุทธา ลางวันก็ไม่มี แต่เห็นว่าเป็นการพระราชกุศลตามธรรมเนียมเช่นนี้ โดยจะไม่มีสัพพะพุทธาก็ไม่เป็นการขาดเหลืออันใดทั้งมีและไม่มี”
นอกจากนี้ยังโปรดให้ซื้อปลามาไถ่ชีวิตลงน้ำวันละ 10 ตําลึง โดยจะบรรทุกเรือมาจอดคอยไว้ หลังทรงพระเต้าษิโณทกแล้วก็จะโปรดให้พระเจ้าลูกเธอนำลงไปรดที่เรือปลา แล้วตักปลานั้นปล่อยไปหน้าที่นั่ง
เหล่านี้จึงเป็นลำดับขั้นตอนคร่าว ๆ ของพระราชพิธีการเลี้ยงพระตรุษจีนในยุคแรกเริ่ม ก่อนจะมีการปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมมากขึ้นในรัชสมัยต่อมา
อ่านเพิ่มเติม :
- ขนมเทียน : การผสมผสานทางวัฒนธรรมผ่านเทศกาลตรุษจีน
- ความเป็นมาของตรุษจีน เทศกาลอายุกว่า 2,000 ปี เคยถูกปีใหม่สากลยึดเวที
- “ตรุษจีน” เลี้ยงขนมจีนนั้นไม่ใช่ของจีน ดูการแปรเปลี่ยนพิธีเลี้ยงพระตรุษจีนในราชสำนัก
อ้างอิง :
แสงอรุณ กนกพงศ์ชัย. พัฒนาการพระราชพิธีเลี้ยงพระตรุษจีนในราชสำนักสยามสามแผ่นดิน. ศิลปวัฒนธรรม ฉบับกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2545.
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. พระราชพิธีสิบสองเดือน. ห้องสมุดดิจิทัลวัชรญาณ.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2569
