| ผู้เขียน | กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม |
|---|---|
| เผยแพร่ |
พระประวัติ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ พระราชโอรสในรัชกาลที่ 5 ต้นราชสกุลกิติยากร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาอ่วม เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2417 พระอิสริยยศเมื่อแรกประสูติคือ พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์
พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์ทรงเป็นหนึ่งในพระราชโอรสรุ่นใหญ่ที่ได้เสด็จฯ ไปทรงศึกษาต่อที่ต่างประเทศ ทรงเข้าเรียนที่ Rockville High School เมืองเอดินบะระ ในสกอตแลนด์ และทรงสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาที่วิทยาลัยเบล์เลียล มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด ก่อนจะเสด็จฯ กลับประเทศไทยเมื่อ พ.ศ. 2437
จากนั้นทรงรับราชการในกรมราชเลขานุการ ภายหลังได้ทรงรับตำแหน่งอธิบดีกรมศึกษาธิการ แล้วย้ายมารับราชการเป็นอธิบดีกรมตรวจกรมสารบัญชีในกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ต่อมา รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นจันทบุรีนฤนาถ
ใน พ.ศ. 2450 รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมหมื่นจันทบุรีนฤนาถ ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ทรงแก้ไขปรับปรุงการจัดเก็บภาษีอากรไม่ให้รั่วไหลและพยายามจัดหารายได้เพิ่ม รวบรวมพระราชทรัพย์ และการเงินของประเทศให้อยู่ภายใต้การดูแลของกระทรวงพระคลังฯ
ครั้นเข้าสู่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมหมื่นจันทบุรีนฤนาถ ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงพาณิชย์ นายกสภาเผยแผ่พาณิชย์ และกรรมการสภาการคลัง
นอกจากนี้ รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนขึ้นเป็นกรมหลวง และกรมพระ ตามลำดับ พระอิสริยยศท้ายสุดคือ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 กรมพระจันทบุรีนฤนาถยังได้ทรงดำรงตำแหน่งเป็นอภิรัฐมนตรีสภาที่ปรึกษาในการบริหารราชการแผ่นดิน
กรมพระจันทบุรีนฤนาถทรงเสกสมรสกับหม่อมเจ้าหญิงอับษรสมาน พระธิดาองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ เสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศ โดยกรมพระจันทบุรีนฤนาถ ทรงเป็นต้นราชสกุล “กิติยากร”
แถวนั่งเก้าอี้ (ซ้ายไปขวา) หม่อมเจ้าชวลิตโอภาสทรงอุ้มหม่อมราชวงศ์กิติอัจฉรา หม่อมเจ้าอับศรสมาน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถทรงจับไหล่หม่อมราชวงศ์กิตินัดดา หม่อมเจ้าพิบูลย์เบ็ญจางค์ หม่อมราชวงศ์มรุต
แถวนั่งพื้น (ซ้ายไปขวา) หม่อมเจ้าจีรินันทน์ หม่อมเจ้าสุวินิต หม่อมเจ้าวินิตาทรงอุ้มหม่อมเจ้ากิติปปียา หม่อมเจ้าจีริดนัย หม่อมราชวงศ์อมราภินพ หม่อมเจ้ากิติมตี หม่อมราชวงศ์วีณา หม่อมเจ้าจีริกา
ทั้งนี้ พระโอรสพระองค์ที่ 3 ในกรมพระจันทบุรีนฤนาถที่ประสูติแต่หม่อมเจ้าหญิงอับษรสมาน คือ พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ (พระนามเดิมคือ หม่อมเจ้านักขัตรมงคล กิติยากร) ทรงเป็นพระราชชนก (พ่อ) ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
ดังนั้น กรมพระจันทบุรีนฤนาถจึงทรงเป็นพระอัยกา (ปู่) ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
กรมพระจันทบุรีนฤนาถประชวรด้วยพระอาการอักเสบในหลอดพระศอ (ต่อมน้ำเหลืองที่คอ) จากมะเร็งหลังโพรงจมูก เสด็จฯ ไปรักษาพระองค์ที่กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส กระทั่งสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2474
อ่านเพิ่มเติม :
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 26 ตุลาคม 2568
