ละแวก อดีตราชธานีของเขมร 66 ปี ชื่อนี้แปลว่าอะไร? 

กรุงละแวก อดีตราชธานีของเขมร เป็นเมืองที่ตั้งอยู่บริเวณริมแม่น้ำทะเลสาบ (แม่น้ำจราบเฌียม) แม่น้ำที่ไหลจากโตนเลสาบลงสู่แม่น้ำโขง ตัวเมืองตั้งอยู่ทางตอนเหนือของกรุงพนมเปญ เมืองหลวงของประเทศกัมพูชาในปัจจุบัน และตั้งอยู่ทางตอนใต้ของเมืองพระนคร อดีตราชธานีที่ยิ่งใหญ่ของเขมร 

ในปัจจุบันตั้งอยู่ในเขตจังหวัดกำพงฉนัง ยังปรากฏร่องรอยคูน้ำคันดินให้เห็นอย่างชัดเจน

ละแวกเป็นเมืองที่มีความสำคัญในแง่ของยุทธศาสตร์มาตั้งแต่เมื่อครั้งเขมรสมัยพระนครยังรุ่งเรือง เพราะเป็นเมืองท่าหน้าด่านทั้งในแง่เศรษฐกิจและการศึกสงคราม

ละแวกถูกสถาปนาเป็นราชธานีแห่งใหม่ที่สร้างขึ้นเมื่อราว พ.ศ. 2070 ในสมัยสมเด็จพระบรมราชาธิราช (พระองค์จันท์) ก่อสร้างนาน 3 ปี ใช้เป็นราชธานีทั้งสิ้น 5 รัชกาล รวม 66 ปี

สำหรับที่มาของชื่อเมือง คำว่า “ละแวก” ในภาษาเขมรโบราณใช้ว่า lvek มีความหมายว่า เปิด, การเปิด, ช่องเปิด, ช่องว่าง ดังปรากฏในศิลาจารึกเขมรหลักที่ K. 850 และ K. 144 ภาษาปัจจุบันใช้ว่า lvaek หรือ laṅvaek

ภาษาเขมรปัจจุบันใช้คำนี้ว่า ลงฺแวก laṅvaek ออกเสียงว่า ล็องแวก พจนานุกรมภาษาเขมรให้ความหมายว่า “๑) ละแวกที่หรือตรอกระหว่างบ้าน เช่น เฎีรตามลงฺแวกผฺทะ (เดอร์ตามล็วงแวกเพฺตียะห์) เดินตามละแวกบ้าน ๒) ช่วงเวลาระหว่าง เช่น ลงฺแวกสาสนา (ล็องแวกซาสะนา ช่วงเวลาระหว่างศาสนา)”

และยังให้ความหมายเพิ่มเติมว่า “ชื่อเขตหนึ่งในกัมพุชรัฐสมัยโบราณ ต่อมาตั้งเป็นสฺรุก (อ่านว่า สรก แปลว่าบ้าน) เรียกว่า สฺรุกลงฺแวก ในเขตกำพงฉนัง ต่อมาภายหลังเปลี่ยนไปเป็น สฺรุกกํพง่ตฺรฬาจ (อ่านว่า สรกกำพงตรอฬาจ แปลว่า บ้านท่าฟัก) สืบต่อมาจนปัจจุบันนี้, ชื่อบันทาย (ค่าย) หนึ่งเป็นราชธานีเก่าของกัมพุชรัฐ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของบันทายอุดงค์มีชัย (ค่ายอุดงค์มีชัย), บันทายลงแวกปัจจุบันนี้ ที่บันทายเก่านั้นรัฐบาลได้ตั้งเป็นบันทายเขมรภูมินทร์มิให้สูญหาย”

ความหมายที่แท้จริงของชื่อละแวกยังไม่แน่ชัดว่าหมายถึงอะไร 

ทั้งนี้ รศ. ดร. ศานติ ภักดีคำ ให้ความเห็นไว้ว่า ชื่อเมืองละแวกน่าจะมาจากภาษาเขมรโบราณ ที่แปลว่าเปิดหรือช่องเปิด อันแสดงให้เห็นว่าเมืองนี้อาจเป็นเมืองท่าหรืออาจเป็นเมืองหน้าด่านทางทิศใต้ที่จะเข้าสู่เมืองพระนคร โดยหากดูในแผนที่จะเห็นว่าเมืองละแวกอยู่ใกล้แม่น้ำที่ไหลจากโตนเลสาบ อันเป็นเส้นทางสำคัญไปสู่เมืองพระนคร

อ่านเพิ่มเติม : 

• สมเด็จพระนเรศวรตีเมืองละแวกแตก เมื่อ พ.ศ. 2136
• ทิ้งเมืองพระนคร ตั้งเมืองหลวงใหม่ หลังสงครามกับอยุธยาปี 1974
• พระบรมราชวังจตุมุขมงคล วังหลวงเขมรที่ได้อิทธิพลจากวังหลวงไทย

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

ศานติ ภักดีคำ. เขมรสมัยหลังพระนคร. กรุงเทพฯ : มติชน, 2556 

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 24 กรกฎาคม 2568