“ลาวเหนือฟังขับ ลาวใต้ฟังลำ” คนลาวเหมือนกันแต่ชอบความบันเทิงคนละแบบ

คนทั่วไปอาจเข้าใจและเหมารวมเอาว่า หมอลำและหมอแคนเป็นความบันเทิงของผู้คนในวัฒนธรรมลาวลุ่มแม่น้ำโขงทั้งสองฝั่ง เพราะต่างคุ้นชินกับภาพที่ชาวบ้านกำลัง “ม่วน” สนุกสนานเพลิดเพลินกับ “หมอลำ” ที่กำลังเอื้อนเอ่ยขับขานคลอไปกับเสียงแคนจาก “หมอแคน” 

แต่อีกด้านหนึ่ง หมอลำไม่ได้เป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมความบันเทิงเพียงอย่างเดียวของผู้คนในวัฒนธรรมลาว เพราะหลายคนก็ไม่ชื่นชอบหมอลำ แต่นิยมฟัง “ขับ”

“ลาวเหนือฟังขับ ลาวใต้ฟังลำ” อาจเป็นคำนิยามที่พอจะช่วยให้ผู้อ่านเห็นข้อเท็จจริงในเรื่องนี้มากขึ้น

งานศึกษาเรื่อง “ดนตรีลาวเดิม” ของเฉลิมศักดิ์ พิกุลศรี ชี้ให้เห็นว่า หมอลำเป็นความบันเทิงของผู้คนทางตอนใต้ของประเทศลาวตั้งแต่แขวงเวียงจันลงมา รวมทั้งบริเวณฝั่งขวาแม่น้ำโขงหรือภาคอีสานของประเทศไทย

โดยหมอลำสามารถแยกย่อยออกไปได้อีกหลายประเภท ทั้ง ลำกลอน ลำเรื่อง ลำตังหวาย ลำมหาไซ ลำสีพันดอน ลำผู้ไท ฯลฯ

ขณะที่ “ขับ” หรือการขับเป็นความบันเทิงของผู้คนที่อาศัยอยู่ถัดจากแขวงเวียงจันขึ้นไปทางเหนือ และอาจไกลจนไปถึงเวียดนามตอนเหนือและจีนตอนใต้ด้วย

การขับจะต่างจากการลำ แต่เดิมการลำนิยมร้องควบคู่กับแคนเพียงอย่างเดียว ขณะที่การขับจะร้องควบคู่ไปกับเครื่องดนตรีที่หลากหลายกว่า 

ขับบางประเภทนิยมร้องคู่กับปี่ เช่น ขับลื้อของชาวลื้อในลาวเหนือและสิบสองปันนา ขับไทดำ ขับไทแดง ของชาวไทในลาวเหนือและเวียดนามเหนือ (สิบสองจุไท) 

ขับบางประเภทนิยมร้องคู่กับแคนคล้ายการลำ เช่น ขับพวน และขับซำเหนือ ของผู้คนแถบแขวงเชียงขวางและแขวงหัวพันของประเทศลาว แต่ยังคงเรียกชื่อว่าขับ ไม่ใช่ลำ

ขณะที่ขับบางประเภทไม่นิยมร้องคู่กับเครื่องดนตรี เช่น ขับอ่านหนังสือของชาวหลวงพระบาง

แต่ขับที่ขึ้นชื่อที่สุดอย่าง ขับทุ้ม ขับนากสะดุ้ง ขับสะหลามสามส้าว และขับดอกดิน ของชาวลาวหลวงพระบางกลับมีลักษณะต่างจากการขับและการลำของคนกลุ่มอื่น ๆ ออกไปอีก

เพราะบรรดาขับของชาวหลวงพระบางที่กล่าวมานั้นนิยมร้องคู่กับเครื่องดนตรีประเภทตีและสี คือ ระนาด ซอ ฆ้องวง และกลอง (ในระยะหลังมีแคนประกอบด้วย แต่ไม่นิยมมากนัก)

เชื่อกันว่า ความนิยมฟังขับของผู้คนในภาคเหนือของลาวโดยเฉพาะหลวงพระบางเป็นสิ่งที่ได้รับอิทธิพลมาจากราชสำนักล้านช้างหลวงพระบาง เนื่องจากดนตรีประเภทเครื่องตีและสี หรือวงมโหรี ได้รับความนิยมในราชสำนักมาก่อน ขณะที่ความชื่นชอบฟังลำของผู้คนในภาคใต้ของลาวและภาคอีสานของไทยอาจเป็นวัฒนธรรมของชาวบ้านมาแต่เดิม

อ่านเพิ่มเติม :

• ทำไมหมอลำต้องร้อง “โอละนอ” ค้นหาที่มาคำนี้มาจากไหน
• “ลาวแพน” เพลงการเมืองเก่าแก่ ถากถางเยาะเย้ยเชลย “ลาว”
• เหตุใด? รัชกาลที่ 4 ทรงประกาศห้ามมิให้เล่นแอ่วลาว

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

เฉลิมศักดิ์ พิกุลศรี. ดนตรีลาวเดิม. ขอนแก่น: คลังนานาวิทยา, 2551.

สุจิตต์ วงษ์เทศ. โขน, ละคร, ลิเก, หมอลำ, เพลงลูกทุ่ง มาจากไหน?. กรุงเทพฯ: นาตาแฮก, 2563.

SANGKUM THAI ISAN CUlTURE. “ขับทุ้มหลวงพระบาง – วงดนตรีลาวเดิมบ้านพูซ้างคำ หลวงพระบาง ลงพื้นที่ศึกษาดนตรี มหาวิทยาลัยขอนแก่น.” YouTube. 19 กันยายน 2566. https://www.youtube.com/watch?v=wuu_HGTzNU8

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 23 กรกฎาคม 2569