ความเชื่อเรื่องอาหารของคนท้องทั้ง 4 ภาค

เมื่อเริ่มตั้งครรภ์ เรื่องอาหารการกินมักเป็นสิ่งแรกที่คุณแม่ให้ความสำคัญ เพราะส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพของทั้งตัวคุณแม่ และลูกน้อยในครรภ์ อีกทั้งพฤติกรรมการทานอาหารมักเปลี่ยนไปจากปกติ บางครั้งมีความอยากอาหารบางอย่างเป็นพิเศษจนต้องหามาทานให้ได้

คนในอดีตก็มีความเชื่อเรื่องอาหารของคนท้องที่บอกต่อกันมา ทั้งของดีที่ควรทาน และของห้ามที่ควรเลี่ยง เพื่อให้คุณแม่ระมัดระวังในการเลือกทานอาหารมากขึ้น 

ความเชื่อเรื่องอาหารของคนท้องที่เป็นที่นิยมกันมากคือ การดื่มน้ำมะพร้าว เพื่อให้ลูกมีผิวพรรณสวย และสะอาดสะอ้าน นอกจากนี้ ในแต่ละพื้นที่ยังมีคำแนะนำ และข้อห้ามที่แตกต่างกันไปตามวิถีชีวิตของแต่ละภูมิภาคในไทย

ทางภาคเหนือ มีคำแนะนำให้คุณแม่ทานแกงผักพื้นบ้านที่มีลักษณะลื่นอย่าง “ผักปลัง” ด้วยคติที่ว่า ความลื่นของผักจะช่วยให้เด็กในครรภ์คลอดออกมาได้ง่ายขึ้น ส่วนข้อห้ามคือให้เลี่ยงเมนู “แกงหอยขม” เพราะเกรงว่าเด็กจะตัวใหญ่จนคลอดยาก หรืออาจเกิดภาวะรกพันตัวเด็กได้ รวมไปถึงห้ามทาน “ไข่ค้างรัง” เพราะกังวลว่า จะเป็นลางให้เด็กค้างอยู่ในท้องนานกว่ากำหนด

ในส่วนของภาคอีสานมีแนวปฏิบัติเพื่อให้คลอดง่ายคล้ายคลึงกัน โดยจะเลี่ยงอาหารที่มีลักษณะ หรือคำที่สื่อถึง ความแน่น นาน หรือค้างคา เช่น การกินกล้วยคาเครือ หรือกินข้าวเหนียวคาตะขอ (ข้าวเหนียวที่ยังแขวนค้างไว้บนตะขอ) รวมถึงการกินส้มตำ เชื่อว่าจะทำให้คลอดลูกยาก โดยเปรียบเทียบกับขั้วมะละกอที่เหนียว ซึ่งสื่อถึงภาวะที่เด็กติดค้างจนคลอดออกมาไม่สะดวก และอาหารอื่น ๆ ที่ให้เลี่ยง คือ ข้าวจี่ เพราะอาจทำให้ปวดก้นเวลาคลอด และเมล็ดมะขามคั่ว เพราะเกรงว่า จะเจ็บท้องคลอดเป็นเวลานาน 

นอกจากเรื่องการคลอดแล้ว คนเฒ่าคนแก่ยังใช้สิ่งที่คุณแม่อยากทานมาเป็นเกณฑ์ทายเพศของเด็กในท้องอีกด้วย หากคุณแม่อยากทานของหวานมากเป็นพิเศษ มักทายกันว่าได้ลูกสาว แต่ถ้าเป็นของคาวอย่าง ลาบเลือด หรือก้อยเนื้อ มักทายกันว่าได้ลูกชาย

ทางด้านภาคกลางมีคำบอกเล่าต่อกันมาว่า การทานอาหารบางอย่างส่งผลต่อการคลอด หรือตัวเด็ก เช่น  การเลี่ยงของคาว อย่างปลาไหล หรือเนื้อวัว เพราะคนรุ่นก่อนมองว่า จะทำให้เด็กมีไขเกาะตัวหนาจนคลอดลำบาก รวมถึงจำกัดปริมาณน้ำข้าว เพราะเกรงว่าจะทำให้น้ำคร่ำหนาเกินไป

นอกจากนี้ มีการเตือนเรื่อง อาหารรสจัด โดยเฉพาะรสเผ็ด เพราะกังวลว่า ความร้อนแรงของเครื่องเทศจะส่งผลให้เด็กในครรภ์ไม่สบายตัว

สำหรับภาคใต้มีข้อปฏิบัติที่สืบทอดกันมาว่า ให้งดทานฟักเขียว ฟักทอง ปลีกล้วย และหอย เพราะกังวลว่า จะทำให้รกเปื่อย และไม่ควรทานเนื้อมะพร้าวมากเกินไป เพราะเด็กจะหัวแข็งจนทำคลอดได้ยาก 

ส่วนอาหารที่แนะนำ คือ สมุนไพรพื้นบ้าน อย่างรากไม้ หมากพลู หรือเปลือกต้นชมพู่ เชื่อว่าช่วยให้คลอดง่าย รวมถึงเน้นให้ทานผลไม้ที่มีประโยชน์ เช่น มะเขือเทศ และดื่มนม เพื่อบำรุงสุขภาพคุณแม่ และช่วยให้ลูกเกิดมามีผิวพรรณผุดผ่อง

จากความเชื่อเรื่องอาหารของคนท้องทั้ง 4 ภาค แม้จะดูเคร่งครัดในบางเรื่อง แต่หากมองให้ลึกลงไป จะพบว่า ทุกจานอาหารล้วนซ่อนความรัก และความปรารถนาดีที่คนรุ่นก่อนมีต่อคุณแม่ และเด็กน้อยในครรภ์

อย่างไรก็ตาม นอกจากการดูแลตัวเองตามภูมิปัญญาเดิมแล้ว คุณแม่ควรไปพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำแนะนำด้านโภชนาการที่ปลอดภัย และเหมาะสมควบคู่กันไปด้วย

อ่านเพิ่มเติม : 

• ทำไมถึงเรียก “หมอตำแย”
• ทำไมว่าที่คุณแม่ในอดีตทุกคน เมื่อคลอดปกติทุกรายต้องใช้ยาสลบ ?
• “ตกฟาก” ไฉนเป็นคำเรียกเวลาเด็กออกมาลืมตาดูโลก?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

สุธรรม นันทมงคลชัย, ภัทรา สง่า, เรืองศักดิ์ ปิ่นประทีป, ระวีวรรณ ชอุ่มพฤกษ์, อำภาพร พัววิไล และ จันทร์เพ็ญ ชูประภาวรรณ (2546). ประเพณี ความเชื่อเกี่ยวกับการตั้งครรภ์การคลอด และการปฏิบัติตัวของมารดาหลังคลอด ใน 4 พื้นที่ศึกษา 4 ภาคของประเทศไทย โครงการวิจัยระยะยาวในเด็กไทย. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 2569