| ผู้เขียน | กฤติยาภรณ์ ดวงเนตรงาม |
|---|---|
| เผยแพร่ |
“Brutalist Architecture” เป็นสถาปัตยกรรมคอนกรีตเปลือย ที่เน้นความเรียบง่ายและใช้รูปทรงเลขาคณิตเป็นองค์ประกอบ นิยมใช้เป็นแบบสร้างอาคารในยุคสงครามเย็นหรือตั้งแต่ปี 1950 เป็นต้นมา
ผู้ริเริ่มใช้คำว่า บรูทัลลิสต์ (Brutalist) คือ Reyner Banham เจ้าของผลงาน New Brutalism: Ethic or Aesthetic? และบรูทัลลิสต์ มาจากคำว่า “Béton-brut”ในภาษาฝรั่งเศส ที่แปลว่า “Raw Concrete” ตามลักษณะเด่นของสถาปัตยกรรมที่เน้นใช้เพียงคอนกรีตและตัดส่วนประกอบอื่น ๆ ที่ดูหรูหราฟุ่มเฟือยออก
คอนกรีตในบรูทัลลิสต์ เปรียบเสมือน “สัจจะวัสดุ” โดย สัจจะ หมายถึง ความจริง ดังนั้น สัจจะวัสดุก็คือการโชว์เนื้อแท้ ความเป็นจริง และคุณสมบัติของวัสดุ โดยไม่พยายามทาสีปกปิดหรือปรุงแต่งให้กลายเป็นอื่น
ถึงแม้ว่าแนวคิดหลักของบรูทัลลิสต์ คือการแสดงเนื้อแท้ของวัสดุก่อสร้าง และความดิบของคอนกรีต แต่สถาปัตยกรรมรูปแบบนี้ก็มีข้อดีที่มีคุณสมบัติเพียบพร้อมสำหรับการใช้งานจริง
ด้วยสถาปัตยกรรมบรูทัลลิสต์มีรูปแบบเป็นคอนกรีตเปลือย การตกแต่งที่ดูหรูหรา ฟุ่มเฟือยในสถาปัตยกรรมแบบเดิม ๆ จึงไม่จำเป็น เปรียบเหมือนการต่อต้านความหรูหราของระบบทุนนิยม ส่งผลให้ระบบชนชั้นทางสังคมทุนนิยมภายใต้การตกแต่งก็หายไปด้วย ดังนั้น บรูทัลลิสต์ จึงนำเสนอแนวคิดฝ่ายซ้ายได้เป็นอย่างดี เพราะตรงกับอุดมการณ์ของคอมมิวนิสต์ที่มุ่งสร้างสังคมไร้ชนชั้น
ในยุคหลังสงครามโลก โซเวียตที่เป็นผู้นำคอมมิวนิสต์ ต้องการพัฒนาบ้านเมืองที่เสียหายจากสงคราม การออกแบบอาคารจึงเน้นความคุ้มค่าทั้งต้นทุนและแรงงานก่อสร้าง อาคารที่เกิดในช่วงนั้นจึงมักมีขนาดใหญ่ เน้นความขึงขังยิ่งใหญ่ ตามรูปแบบของบรูทัลลิสต์
เหตุนี้เอง สถาปัตยกรรมบรูทัลลิสต์จึงมักโผล่มาเป็นตัวแทนและกลายเป็นภาพจำของฝ่ายซ้าย โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมภาพยนตร์จากสังคมทุนนิยม
อาคารแบบบรูทัลลิสต์พบมากในเมืองที่ผ่านการปกครองจากคอมมิวนิสต์ เช่น เมืองเบลเกรด ประเทศเซอร์เบีย ที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของยูโกสลาเวีย อาคารอย่าง Genex Tower และ Museum of Contemporary Art กลายเป็นสัญลักษณ์ของบรูทัลลิสต์ที่ผู้คนมักนึกถึงเป็นที่แรก ๆ
แม้บรูทัลลิสต์มักจะเป็นภาพจำของฝ่ายซ้าย แต่ไม่ใช่ว่าทุกประเทศที่มีสถาปัตยกรรมสไตล์นี้จะเป็นคอมมิวนิสต์เสมอไป เพราะในยุคทศวรรษ 70-80 กระแสอาคารแบบบรูทัลลิสต์เป็นที่นิยมไปทั่วโลก ทั้งในประเทศประชาธิปไตยและคอมมิวนิสต์
ในประเทศไทยปรากฏอาคารสไตล์บรูทัลลิสต์ที่เห็นได้ชัด เช่น อาคารฟิสิกส์ของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่สร้างในปี 1969 อาคารคณะสัตวแพทย์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่สร้างในปี 1972 และศูนย์ไปรษณีย์กรุงเทพฯ ที่สร้างในปี 1980 เป็นต้น
ปัจจุบันสถาปัตยกรรมบรูทัลลิสต์ไม่เป็นที่นิยมนัก อาจเป็นเพราะข้อถกเถียงเรื่องดีไซน์ที่ดูแข็งกระด้างและทึบตัน ทว่า อาคารเก่าสไตล์นี้ยังคงตั้งตระหง่านท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย ทิ้งมรดกความเป็นบรูทัลลิสต์ไว้ว่าเป็นหนึ่งในภาพจำของสถาปัตยกรรมฝ่ายซ้ายสืบมา
อ่านเพิ่มเติม :
- พระที่นั่งอนันตสมาคม “สถาปัตยกรรมหินอ่อนแห่งสยาม”
- “ชลาคาร” วิหารใต้พิภพอินเดีย อาคารมหึมาในหลุม ใครสร้าง?
- อาคารรัฐสภาสหรัฐฯ (US Capitol) ได้ผู้ชนะประกวดออกแบบที่ไม่เคยเรียนสถาปัตย์
อ้างอิง :
วริทธิ์ ลิ้มเจริญ. (2568). Brutalist ไม่ได้เป็นเพียงแค่ชื่อหนัง แต่ยังเป็นสไตล์งานออกแบบที่อยู่เหนือกาลเวลา. สืบค้นเมื่อ 26 มิถุนายน 2569, จาก https://thestandard.co/life/brutalist-more-than-movie/
Dsignsomething. (2569). รู้จัก Brutalist Architecture สถาปัตยกรรมกล้าแสดงออก ที่กำลังจะกลับมาโลดแล่นอีกครั้ง. สืบค้นเมื่อ 26 มิถุนายน 2569, จาก https://dsignsomething.com/2018
CITY CRACKER. (2565). POST-WAR BRUTALISM อาคารขึงขังของยุโรปตะวันออก จากการฟื้นฟูเมืองหลังสงครามโลก. สืบค้นเมื่อ 26 มิถุนายน 2569, จาก https://citycracker.co/city-design/post-war-brutalism/
อมต โชติพันธุ์. (2568). Brutalism — สถาปัตยกรรมคอนกรีต กับพลังหลอกหลอนแห่งความฝันที่ถูกตัดตอนไปกับยุคสมัย. สืบค้นเมื่อ 26 มิถุนายน 2569, จาก https://groundcontrolth.com/blogs/brutalism
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 กรกฎาคม 2569
