| ผู้เขียน | ธนกร การิสุข |
|---|---|
| เผยแพร่ |
ไพจิตร พงษ์พรรฤก สถาปนิกเจ้าของแนวคิดมัสยิดไทยโมเดิร์น และซุ้มโค้งที่ไม่พบในโลกอาหรับ
ทศวรรษ 2500-2510 เป็นช่วงเวลาที่วงการสถาปัตยกรรมไทยเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญระลอกหนึ่ง เพราะรูปแบบสถาปัตยกรรมแนวสมัยใหม่ (Modern) เริ่มเข้ามามีอิทธิพลต่อการออกแบบสถาปัตยกรรมไทยร่วมสมัย
สถาปัตยกรรมไทยแนวสมัยใหม่ปรากฏอยู่หลากหลายสถานที่ ทั้งบ้านพักที่อยู่อาศัย อาคารสำนักงาน อาคารเรียนมหาวิทยาลัย รวมไปถึงศาสนสถานอย่าง “มัสยิด”
มัสยิดโมเดิร์นของไทยเริ่มปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจนตั้งแต่ช่วงต้นทศวรรษ 2510 ภายใต้ฝีมือการออกแบบของสถาปนิกชาวไทยมุสลิมชื่อ “ไพจิตร พงษ์พรรฤก”
ดร.วิญญู อาจรักษา ได้กล่าวถึงเรื่องนี้ในการเสวนาหัวข้อ “อัตลักษณ์แห่งวิถีประจำวัน : รูปแบบซุ้มโค้งสมัยใหม่ในสถาปัตยกรรมของอิสลามในบริบทไทย” ในงาน “ย้อนอ่านสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์นของไทย : ความย้อนแย้งและการต่อรองของความเป็นสมัยใหม่” ที่หอประชุมมหาวิทยาลัยศิลปากร (วิทยาเขตวังท่าพระ) เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2569 ว่า
คุณไพจิตร พงษ์พรรฤก สถาปนิกผู้ออกแบบมัสยิดไทยแนวโมเดิร์น ถือเป็นผลผลิตของการศึกษาสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ เพราะท่านเข้าศึกษาสถาปัตยกรรมที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมีโอกาสได้รับการถ่ายทอดองค์ความรู้จากสถาปนิกที่มีชื่อเสียงหลายคน เช่น ศาสตราจารย์กิตติคุณ ร้อยเอก กฤษฎา อรุณวงษ์ ณ อยุธยา และรองศาสตราจารย์ แสงอรุณ รัตกสิกร
ผลงานที่มีชื่อเสียงที่สุดของคุณไพจิตร คือ อาคารศูนย์กลางอิสลามแห่งประเทศไทย
การออกแบบอาคารศูนย์กลางอิสลามแห่งประเทศไทยของคุณไพจิตรใช้วิธีสร้างซุ้มโค้งจากเสาคอนกรีต ด้วยการออกแบบให้ปลายของเสาคอนกรีตแต่ละต้นบานออกไปชนกับเสาต้นอื่น ๆ จนกลายเป็นซุ้มโค้ง โดยดร.วิญญูกล่าวเสริมว่า การสร้างซุ้มโค้งด้วยเสาในลักษณะนี้ไม่ปรากฏในสถาปัตยกรรมของโลกอาหรับ
ดร.วิญญูชี้ให้เห็นข้อดีของการสร้างซุ้มโค้งด้วยปลายเสาตามแนวคิดของคุณไพจิตรว่า เป็นการออกแบบที่เหมาะสำหรับองค์กรซึ่งไม่มีเงินทุนมาก เพราะสามารถสร้างเสาแยกกันทีละต้นไปเรื่อย ๆ แทนการสร้างโครงสร้างอาคารจากฐานทิ้งไว้
อีกความตั้งใจหนึ่งของคุณไพจิตรต่อการออกแบบมัสยิดแนวโมเดิร์นคือ “การทำให้โลกเห็นว่าสถาปัตยกรรมของอิสลามไม่จำเป็นต้องอยู่กับโดม”
กรณีตัวอย่างหนึ่งที่ดร.วิญญูยกมาอธิบายคือ มัสยิดยามิอุ้ลอิสลาม (รามคำแหง) ที่สร้างซุ้มโค้งจากโครงสร้างเสา ลดทอนขนาดของโดมตามแบบขนบอิสลามให้เล็กลง (แต่ต่อมาทางมัสยิดได้สร้างโดมสีทองขึ้นเพิ่มเติม)
ในตอนท้าย ดร.วิญญูตั้งข้อสังเกตว่า ผลงานการออกแบบของคุณไพจิตรอาจได้รับอิทธิพลบางอย่างจากศิลปะและสถาปัตยกรรมไทย เช่น ปลายของเสาที่ชนกันในระดับ 90 องศา และกลายเป็นซุ้มโค้ง อาจได้รับอิทธิพลมาจากลายประจำยาม และปลายของหออะซานของมัสยิดบางแห่งที่ไม่ได้แหลมสูงตามแบบขนบอิสลาม ก็อาจจะได้รับมาจากปลายของเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ ศิลปะสุโขทัย
ในทัศนะของดร.วิญญู อาจรักษา แนวคิดมัสยิดโมเดิร์นของคุณไพจิตร พงษ์พรรฤก ถือเป็นการสร้างประวัติศาสตร์หน้าใหม่ให้กับวงการสถาปัตยกรรมอิสลามในประเทศไทย และยังเป็นการสร้างอัตลักษณ์ใหม่ให้กับชุมชนมุสลิมในประเทศไทยด้วย
อ่านเพิ่มเติม :
- “มัสยิด” พื้นที่ประกอบพิธีชาวมุสลิม ในประเทศไทยมีจำนวนเท่าไหร่ จังหวัดไหนมากสุด?
- อันซีนสำเพ็ง “มัสยิดหลวงโกชาอิศหาก” มัสยิดหนึ่งเดียวในชุมชนจีน
- อิสลามไม่มีนักบวช แล้ว “อิหม่าม” คือใคร ทำไมเรียก “โต๊ะอิหม่าม” ?
อ้างอิง :
วิญญู อาจรักษา. “สนทนากับไพจิตร พงษ์พรรฤก: การออกแบบเพื่อเสริมสร้างศรัทธา.” สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์. 29 สิงหาคม 2562. https://asajournal.asa.or.th/interview-paichit/
Noble. “ARCHITOUR EP. 8 : มูลนิธิเพื่อศูนย์กลางอิสลามแห่งประเทศไทย.” 24 ธันวาคม 2567. https://www.noblehome.com/th/blog/architour-ep8
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 4 สิงหาคม 2569
