| ผู้เขียน | ธนกร การิสุข |
|---|---|
| เผยแพร่ |
เรือนกระดองเต่า บ้านของชาวไทดำที่สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงบุญคุณของเต่า
ชาวไทดำในเวียดนาม ลาว และไทย (ซึ่งแทนตัวเองว่า “ไททรงดำ” หรือ “ลาวโซ่ง”) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์หนึ่งที่มีวัฒนธรรมสร้างที่อยู่อาศัยอย่างเป็นเอกลักษณ์
นอกจากการสร้างบ้านไม้ยกสูงตั้งบนฐานหินแล้ว สิ่งที่ทำให้บ้านชาวไทดำแตกต่างจากบ้านคนไทกลุ่มอื่น ๆ คือ หลังคา
ชาวไทดำนิยมสร้างหลังคาบ้านเป็นรูป “กระดองเต่า”
ข้อมูลจากบทความ “เรือนลาวโซ่ง” ของกรมศิลปากรให้เหตุผลของการสร้างหลังคาทรงกระดองเต่าว่า
“หลังคามุงด้วยหญ้าแฝกด้านหน้าและด้านหลังเป็นทรงโค้งมาเสมอกับชายคา และลาดต่ำคลุมลงมาถึงพื้นเรือนรอบผนังบ้านทุกด้าน ยอดจั่วประดับไม้แกะสลักคล้ายเขากวางไขว้ เรียกว่า ‘ขอกุด’ ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของเรือนลาวโซ่ง เนื่องจากถิ่นฐานเดิมของลาวโซ่งอยู่ในเขตหนาวมาก่อน การทำผนังลาดต่ำจึงช่วยป้องกันลมหนาวได้”
น่าสนใจว่า นอกเหนือจากเหตุผลทางด้านภูมิอากาศแล้ว ชาวไทดำยังสร้างคำอธิบายประเภทนิทานมาอธิบายที่มาของหลังคาทรงกระดองเต่าด้วย
นิทานดังกล่าวมีอยู่ 2 สำนวน คือ สำนวนเรื่องเต่าช่วยให้มนุษย์รอดพ้นจากยักษ์ และสำนวนเรื่องเต่าช่วยให้มนุษย์รอดพ้นจากคำสาปของพญาแถน
สำนวนแรกนั้น กรมศิลปากรกล่าวในบทความ “เรือนกระดองเต่า กลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ” ว่า
“มียักษ์คอยจับกินมนุษย์เป็นอาหาร ชาวไทดำผู้มีสติปัญญาสามารถแก้ไขปัญหาได้มุดเข้าไปซ่อนตัวหลบอยู่ใต้กระดองเต่า ยักษ์มองไม่เห็น จึงทำให้รอดพ้นจากอันตราย ชาวไทดำซาบซึ้งในบุญคุณของเต่า จึงสร้างบ้านทำหลังคารูปทรงกระดองเต่า เป็นธรรมเนียมแต่โบราณมา และจะแขวนกระดองเต่าไว้ที่เสาบ้านเพื่อความเป็นสิริมงคล”
ขณะที่อีกสำนวนนั้น Tai Studies Center ของชาวไทดำพลัดถิ่นในสหรัฐอเมริกาเคยเล่าไว้ใน YouTube สรุปใจความได้ว่า
“นานมาแล้วพญาแถนต้องการพิสูจน์ความรักที่เหล่าสรรพสัตว์มีต่อตนเอง พญาแถนจึงคิดอุบายแกล้งตายและให้แถนองค์อื่นไปประกาศข่าวการตายของพญาแถนแก่สรรพสัตว์ และให้สรรพสัตว์ขึ้นมาแสดงความอาลัยต่อพญาแถนบนเมืองฟ้า
ระหว่างทางที่จะขึ้นไปเมืองฟ้ายากลำบากอย่างยิ่งเพราะมีก้อนหินและต้นไม้ล้มขวางทาง แต่สัตว์หลายตัวก็สามารถผ่านไปได้ ยกเว้นเต่า
พอมนุษย์เดินตามฝูงสัตว์มาและพบเต่าพยายามปีนป่ายขอนไม้ มนุษย์ก็ใจดีช่วยพาเต่าเดินทางขึ้นไปเมืองฟ้า โดยหนีบเต่าไว้ใต้รักแร้
เมื่อมาถึงวังของพญาแถน เต่าก็สังเกตเห็นว่าพญาแถนแกล้งตาย จึงกระซิบบอกมนุษย์ว่าอย่าพูดตามสัตว์อื่น ๆ ให้ฟังเพียงคำที่เต่ากระซิบ
หลังจากนั้นสรรพสัตว์ทั้งหลายก็โห่ร้องยินดีที่พญาแถนตาย ขณะที่เต่ากระซิบให้มนุษย์แสดงความโศกเศร้าเสียใจต่อการตายของพญาแถน
เมื่อพญาแถนได้ยินเสียงของสรรพสัตว์ก็ลุกขึ้นและร้องตะโกนออกมาด้วยความไม่พอใจ ต่อว่าบรรดาสัตว์ที่โห่ร้องยินดี ก่อนจะสาปแช่งให้สัตว์ทุกตัวอายุสั้น ยกเว้นมนุษย์และเต่าที่ยังคงอายุยืนยาว เพราะเป็นคนที่รักพญาแถนอย่างแท้จริง
แต่นั้นมาชาวไทดำจึงสร้างบ้านให้มีหลังคาเป็นรูปกระดองเต่าเพื่อระลึกถึงบุญคุณ พร้อมทั้งสั่งห้ามไม่ให้ลูกหลานนำเต่ามาประกอบอาหาร และมีประเพณีแขวนกระดองเต่าไว้ที่เสาบ้านในวันขึ้นบ้านใหม่เพื่อเป็นสิริมงคล”
ด้วยเหตุนี้ การที่ชาวไทดำสร้างบ้านให้มีหลังคาเป็นรูปกระดองเต่าจึงเปรียบได้กับการระลึกถึงบุญคุณของเต่าที่ช่วยให้มนุษย์อยู่รอดปลอดภัยและมีอายุยืนยาวนั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- เอกลักษณ์ในที่พักของชาวไทดำ “เฮือนไทดำ” เมืองแถง (เดียนเบียนฟู) เวียดนาม
- “ลาวโซ่ง” กลุ่มชาติพันธุ์จากเวียดนาม เกี่ยวอะไรกับ “พระนครคีรี” ที่รัชกาลที่ 4 ทรงสร้าง?
- ทำไมชาวโซ่ง เรียกคนไทยว่า ผู้โกย สอนลูกหลานไม่ให้คบ “บะโกย” สบถ “บะโกยหำแหล่”
อ้างอิง :
กรมศิลปากร. “เรือนกระดองเต่า กลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ.” สืบค้นเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2569. https://www.finearts.go.th/main/view/24686
กรมศิลปากร. “เรือนลาวโซ่ง.” สืบค้นเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2569. https://www.finearts.go.th/main/view/35658-เรือนลาวโซ่ง
ระวิวรรณ โอฬารรัตน์มณี. รูปแบบบ้านเรือนของกลุ่มชาติพันธุ์ในอุษาคเนย์. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2558.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. “ปานถนอม-พิพิธภัณฑ์ปานถนอม จ.เพชรบุรี.” สืบค้นเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2569. https://communityarchive.sac.or.th/community/PanThanom
Tai Studies Center. “Legend of the Tai Dam Roof (Tai).” YouTube. July 3, 2021. https://www.youtube.com/watch?v=Vw9-fg8_XNk&list=LL&index=1
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 30 กรกฎาคม 2569
