นโยบาย “ย้ายเมืองหลวง” เคยเกิดขึ้นมาแล้วในสมัยจอมพล ป. ดำรงตำแหน่งช่วงแรก คือ ระหว่าง พ.ศ. 2481-2487 เมื่อรัฐบาลพยายามจัดตั้ง “นครบาลเพชรบูรณ์” เพื่อยกสถานะให้จังหวัดแห่งนี้เป็นเมืองหลวงใหม่ของประเทศให้ได้

ในประวัติศาสตร์ชาติไทย เราเคยต้องย้ายเมืองหลวงเพราะสงครามมาแล้ว หลังเสียกรุงศรีอยุธยาในสงครามกับพม่า เกิดเป็นกรุงธนบุรี แล้วต่อมา พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ก็ทรงให้ย้ายพระนครข้ามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยามายังกรุงเทพฯ จากเหตุผลทางการเมือง และความมั่นคงอีกเช่นกัน

แรงจูงใจในการย้ายเมืองหลวงสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามเองเป็นข้อถกเถียงกันอยู่ช่วงหนึ่งว่าอะไรคือเหตุผลจริง ๆ ของนโยบายสุดทะเยอทะยานนี้ เพราะการดำเนินงานตั้งแต่เริ่มจนล้มเลิกโครงการ เกิดขึ้นในช่วง 3 ปี ระหว่าง พ.ศ. 2485-2487 ซึ่งทั่วโลกกำลังเผชิญสงครามโลกครั้งที่ 2

ทั้งนี้ สาเหตุหลักของโครงการนี้ก็มาจาก “สงคราม” นั่นเอง

โครงการสร้างเพชรบูรณ์เป็นเมืองหลวงใหม่ เกิดขึ้นท่ามกลางสงครามมหาเอเชียบูรพา แนวรบตะวันออกของสงครามโลกครั้งที่ 2 หลังจากกองทัพญี่ปุ่นยกพลขึ้นบกบนผืนแผ่นดินไทยในวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2484 พวกเขายื่นคำขาดให้รัฐบาลภายใต้การนำของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ทบทวนสถานะของตนในสงครามนี้

จากเดิมไทยประกาศรักษาความเป็นกลางในสงคราม รัฐบาลจอมพล ป. เลยจำต้องเป็นพันธมิตรกับญี่ปุ่น เข้าร่วมกับฝ่ายอักษะ และประกาศสงครามกับฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งมีอังกฤษและสหรัฐอเมริกาเป็นแกนนำ รวมถึงอนุญาตให้กองทัพญี่ปุ่นใช้ไทยเป็นฐานทัพ ลำเลียงยุทธปัจจัยไปรบกับฝ่ายสัมพันธมิตรในพม่าและอินเดีย

เมื่อสงครามดำเนินไปจนถึงประมาณกลาง พ.ศ. 2486 ในเดือนพฤษภาคมปีนั้น รัฐบาลก็มีคำสั่งให้ตั้งฐานทัพขึ้นในพื้นที่จังหวัดเพชรบูรณ์ เพื่อเตรียมการสร้าง “เมืองหลวงสำรอง” รายงานการประชุมคณะรัฐมนตรีในวาระที่มีมติอนุมัติให้ออกพระราชกำหนด “นครบาลเพชรบูรณ์” ระบุเหตุผลว่า

“ขณะนี้ กรุงเทพพระมหานคร ตกเป็นเป้าหมายการโจมตีของอริราชศัตรู ถึงกับส่งเครื่องบินมาโจมตีทิ้งระเบิดลงทำลายในเขตพระนคร รัฐบาลได้ตระหนักในภยันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากอริราชศัตรู จึงเห็นสมควรให้สร้าง ‘นครบาลเพชรบูรณ์’ ขึ้น เพื่อเป็นเมืองหลวงสำรองไว้ให้รัฐบาลใช้บริหารราชการในยามคับขันอันอาจเกิดขึ้นจากการโจมตีทิ้งระเบิดของอริราชศัตรู”

“อริราชศัตรู” ก็หมายถึงเครื่องบินรบของฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งบินมาทิ้งระเบิดในกรุงเทพฯ แทบทุกวัน จนสถานที่ราชการและบ้านเรือนประชาชนเสียหายหลายแห่งนั่นเอง

หากว่ากันตามรายงานนี้ ก็จะเข้าใจว่า จอมพล ป. ย้ายเมืองหลวงหนีฝ่ายสัมพันธมิตร แต่นั่นไม่ใช่มูลเหตุจริง ๆ ของเรื่องนี้..

การสร้างเพชรบูรณ์ให้เป็นเมืองหลวงแห่งใหม่ของไทย มีเหตุผลอะไรซ่อนอยู่เบื้องหลัง และทำไมจอมพล ป. พิบูลสงคราม ไปไม่ถึงฝันในโครงการนี้  ติดตามได้ใน “สับประวัติศาสตร์ ZAB HISTORY เมืองหลวงใหม่เพชรบูรณ์ ฝันไกลที่ไปไม่ถึงของจอมพล ป.”

อ่านเพิ่มเติม : 

• 25 มกราคม 2485 ไทยประกาศสงครามกับสหรัฐฯ และอังกฤษ
• รู้หรือไม่? เคยมีการอัญเชิญ “พระแก้วมรกต” หนีสงครามไปเพชรบูรณ์
• “ไปเมืองเพชรบูรณ์ เหมือนแส่หาความตาย” ทำไมเจ้านายยุค ร.5 ไม่อยากไปเพชรบูรณ์ ?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 30 มิถุนายน 2569