| ผู้เขียน | ปดิวลดา บวรศักดิ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
เซียงข้อง พิธีกรรมยึดเหนี่ยวจิตใจยามหาทางออกไม่เจอของชาวอีสาน
ในแต่ละภาคของไทยล้วนแต่มีพิธีกรรม ประเพณี และความเชื่อต่างกันออกไป อย่างเมื่อคนในพื้นที่หาทางออกไม่ได้ ในอีสานก็จะมีการทำพิธีที่ช่วยตัดสินใจ ที่เรียกว่า “เซียงข้อง”
“เซียง” ในที่นี้คือ ผู้ที่มีความเฉลียวฉลาดรับรู้ได้ทุกอย่าง และตอบได้ทุกคำถาม หรืออาจแปลว่าคนที่บวชเป็นสามเณรแล้วลาสิกขาออกมาก็ได้ ส่วน “ข้อง” ก็คือภาชนะสำหรับใส่ปลา กบ ปู หรือสัตว์อื่น ๆ ที่คนอีสานนิยมใช้
พิธีกรรมเซียงข้องนี้ มีไว้เพื่อตอบคำถามหรือช่วยแก้ปัญหาให้สำหรับชาวอีสานเมื่อถึงทางตัน เช่น เมื่อไหร่ฝนจะตก เพราะชาวบ้านเดือดร้อนทำนาไม่ได้ ต้นไม้เก่าแก่ประจำหมู่บ้านควรจะตัดทิ้งหรือไม่ ทำไมเกิดเหตุการณ์อาเพศขึ้นในหมู่บ้าน เมื่อไม่ทราบสาเหตุหรือตกลงกันไม่ได้ ชาวบ้านก็ต้องทำพิธีเซียงข้อง
พิธีนี้ทำได้ตลอดทั้งปี แล้วแต่ว่าจะเกิดปัญหาขึ้นตอนไหน อาจทำ 1 หรือ 3 วัน แล้วแต่กรณี แต่จะไม่ทำในตอนกลางคืน
ของที่ต้องเตรียมก็มีหลายอย่าง เช่น ผ้าซิ่น ผ้าโสร่ง ผ้าขาว อย่างละผืน เงิน ข้าวสาร ข้าวตอก น้ำขมิ้น คายหรือค่ายกครูในพิธี ซึ่งอาจรวมไปถึงเครื่องปลุกเสกที่หมอกำหนด (ซึ่งก็จะขึ้นอยู่กับพื้นที่อีกทีหนึ่ง)
ที่ขาดไม่ได้เลยก็คือ “หุ่นเซียงข้อง” ที่ต้องใช้ในพิธี ซึ่งทำจากข้องแล้วแต่งเติมให้มีลักษณะเหมือนคนให้ได้มากที่สุด
ส่วนบุคคลสำคัญก็มี หมอปลุกเสก ผู้จับหรือผู้เต้า ซึ่งเป็นคนจับขาหุ่นเซียงข้อง ผู้จับนี้ถึงขั้นต้องเฟ้นหากันเลยทีเดียว เพราะต้องเป็นคนแข็งแรง จิตแข็ง และถูกใจเซียงข้อง เพราะหากไม่ถูกใจ เซียงข้องจะนิ่ง ไม่เดิน ไม่ขยับ
นอกจากนี้ก็จะมีผู้ถามเซียงข้อง ซึ่งต้องเป็นคนที่เฉลียวฉลาด ช่างถาม รวมไปถึงต้องมีเฒ่าจ้ำ หรือขะจ้ำ หากพิธีนั้นต้องการเชิญผีปู่ตาเข้ามาสิง
เมื่อองค์ประกอบต่าง ๆ ครบแล้ว ก็เข้าสู่พิธี งานจะจัดที่บ้านของเฒ่าจ้ำ ผู้ดูแลศาลเจ้าปู่ตาหรือคนที่ทำหน้าที่เป็นคนกลางติดต่อกับผีปู่ตา ซึ่งชาวบ้านเคารพ หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเฒ่าจ้ำ
เฒ่าจ้ำจะเริ่มจุดเทียน สวดมนต์อัญเชิญเทวดา จากนั้นพระสงฆ์ที่มางานก็จะสวดมนต์ให้ศีลให้พร เมื่อเสร็จเรียบร้อยแล้วก็ถึงเวลาของพิธีเซียงข้อง โดยผู้จับเซียงข้องจะมาจับขาของเซียงข้อง ซึ่งเฒ่าจ้ำก็จะรดน้ำมนต์ที่หุ่น ท่องคาถา แล้วเริ่มถามว่า เซียงข้องเข้ามาที่หุ่นหรือยัง หากเข้ามาแล้วก็จะให้หุ่นเคลื่อนไหวแรง ๆ
ถ้ายังไม่เข้า อาจจะต้องเปลี่ยนผู้จับเซียงข้อง เพราะคาดว่า ท่านไม่พอใจ หรือคนที่จับทั้ง 2 คน ธาตุไม่ถูกกัน
เมื่อหุ่นเคลื่อนไหวแล้วก็สามารถถามในสิ่งที่ต้องการได้ทันที โดยหุ่นจะให้คำตอบผ่านการเคลื่อนไหว เช่น ถ้าถามเกี่ยวกับของหาย หุ่นก็จะพาเดินไปถึงจุดหมายเอง เป็นต้น
อย่างไรก็ดี เมื่อเสร็จพิธี เฒ่าจ้ำจะเชิญวิญญาณเซียงข้องออกจากหุ่น ด้วยการท่องบทสวดเป็นภาษาลาวและบาลี พรมน้ำมนต์ลงที่หุ่น จากนั้นก็จะนำหุ่นไปเก็บไว้ที่บ้านของเฒ่าจ้ำดังเดิม เช้าวันต่อมาถึงจะมีการทำบุญตักบาตรเลี้ยงพระที่วัด อุทิศบุญกุศลให้กับเซียงข้อง ผีปู่ตา ผีแถน เทวดา
เป็นอันจบพิธีที่เป็นเสมือนแหล่งพักพิงใจให้กับชาวอีสาน
อ่านเพิ่มเติม :
- ตามรอย “เถียงนา” กับวิถีชีวิตชาวอีสาน เหตุใดจึงเรียก “เถียง” ?
- “ศาลปู่หลุบ” ในอีสาน โดยเฉพาะหนองบัวลำภู ทำไมมีหลายแห่ง?
- แนวกินถิ่น “อีสาน” วิถีชีวิตกับ “อาหาร” พื้นบ้าน จากข้าวเหนียว-แมง-แมลง-ปลา
อ้างอิง :
มลินี พรมลาย. (2022). พิธีกรรมเซียงของของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยลาว. วารสารศิลปะและวัฒนธรรมลุ่มแม่น้ำมูล, 8(ปีการศึกษา 2556), 56–66. https://doi.org/10.14456/acj.2013.5
https://doi.nrct.go.th/admin/doc/doc_554137.pdf
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 18 กุมภาพันธ์ 2569
