ปวงชนชาวไทยต่างทราบกันดีว่า “พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5” มีพระราชสมัญญานามว่า “สมเด็จพระปิยมหาราช” อันมีความหมายว่า “พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นที่รักยิ่งของปวงชน” เนื่องจากพระองค์ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ไทยที่ชาวประชาต่างเคารพรัก

ทว่าเคยสงสัยไหมว่าเจ้านายพระองค์ใดทรงเป็นบุคคลต้นคิดถวาย “สมเด็จพระปิยมหาราช” พระราชสมัญญานามนี้แก่พระองค์?

เรื่องนี้ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงกล่าวไว้ใน “ประวัติต้นรัชกาลที่ 6” พระราชนิพนธ์ในพระองค์ ว่า เจ้านายที่ทรงริเริ่มคิดถวายพระราชสมัญญานาม “ปิยมหาราช” นี้ คือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ดังนี้…

“ในที่นี้ฉันอยากจะกล่าวไว้ด้วยว่า ฉันเห็นว่ากรมดำรงนั้นท่านช่างคิดอะไรๆ ขึ้นสำหรับเฉลิมพระเกียรติยศพระเจ้าหลวง (รัชกาลที่ 5-ผู้เขียน) ดีจริงๆ เช่นการเรี่ยรายสร้างพระบรมรูปทรงม้าถวายตั้งแต่ยังดำรงพระชนม์อยู่ และคิดพระนามถวายว่า ‘ปิยมหาราช’ กับคิดให้เปิดโอกาสให้ประชาชนได้เฝ้าพระบรมศพเปนต้น, ซึ่งล้วนเปนความคิดที่ออกแปลกทั้งสิ้น, ไม่ได้ตามเยี่ยงใครๆ เคยทำมาแล้วเลย…”

ตั้งแต่นั้นมา “พระปิยมหาราช” จึงกลายเป็นพระราชสมัญญานามในรัชกาลที่ 5 รวมถึงเป็นชื่อวันสำคัญ ในวันที่ 23 ตุลาคม ของทุกปี ซึ่งปวงชนชาวไทยจากทั่วทุกสารทิศต่างน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์

อ่านเพิ่มเติม :

• เมื่อรัชกาลที่ 5 ทรง “แกล้งเมา” คราวเสด็จประพาสยุโรป
• รัชกาลที่ 5 ทรงรับมืออย่างไร เมื่อต้องเผชิญอากาศสุดหนาวในยุโรป?
• ลมหายใจสุดท้าย “กรมดำรง” พระราชอนุชาคู่พระทัยรัชกาลที่ 5

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

ราม วชิราวุธ. ประวัติต้นรัชกาลที่ 6. กรุงเทพฯ: มติชน, 2545.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 18 ธันวาคม 2568